O mihi care quidem semper, sed tempore duro
cognite, res postquam procubuere meae:
usibus edocto si quicquam credis amico,
vive tibi et longe nomina magna fuge.
5 Vive tibi, quantumque potes praelustria vita:
saevum praelustri fulmen ab igne venit.
Nam quamquam soli possunt prodesse potentes,
num prosit[1] potius, siquis obesse potest.
Effugit hibernas demissa antemna procellas,
10 lataque plus parvis vela timoris habent.
Aspicis ut summa cortex levis innatet unda,
cum grave nexa simul retia mergat onus.
Haec ego si monitor monitus prius ipse fuissem,
in qua debebam forsitan Vrbe forem.
15 Dum mecum vixi, dum me levis aura ferebat,
haec mea per placidas cumba cucurrit aquas.
Qui cadit in plano (vix hoc tamen evenit ipsum)
sic cadit, ut tacta surgere possit humo.
At miser Elpenor tecto delapsus ab alto
20 occurrit regi debilis umbra suo.
Qui fuit, ut tutas agitaret Daedalus alas,
Icarus immensas nomine signet aquas?
Nempe quod hic alte, demissius ille volabat:
nam pennas ambo non habuere suas.
25 Crede mihi, bene qui latuit bene vixit, et intra
fortunam debet quisque manere suam.
Non foret Eumedes orbus, si filius eius
stultus Achilleos non adamasset equos:
nec natum in flamma vidisset, in arbore natas,
30 cepisset genitor si Phaëthonta Merops.
Tu quoque formida nimium sublimia semper,
propositique, precor, contrahe vela tui.
Nam pede inoffenso spatium decurrere vitae
dignus es et fato candidiore frui.
35 Quae pro te ut voveam, miti pietate mereris
haesuraque mihi tempus in omne fide.
Vidi ego te tali vultu mea fata gementem,
qualem credibile est ore fuisse meo.
Nostra tuas vidi lacrimas super ora cadentes,
40 tempore quas uno fidaque verba bibi.
Nunc quoque summotum studio defendis amico[2],
et mala vix ulla parte levanda levas.
Vive sine invidia, mollesque inglorius annos
exige, amicitias et tibi iunge pares,
45 Nasonisque tui, quod adhuc non exulat unum,
nomen ama: Scythicus cetera Pontus habet.
IVB
Proxima sideribus tellus Erymanthidos Vrsae
me tenet, adstricto terra perusta gelu.
Bosphoros et Tanais superant Scythiaeque paludes
50 vixque satis noti nomina pauca loci.
Vlterius nihil est nisi non habitabile frigus.
Heu quam vicina est ultima terra mihi!
At longe patria est, longe carissima coniunx,
quicquid et haec nobis post duo dulce fuit.
55 Sic tamen haec adsunt, ut quae contingere non est
corpore, sint animo cuncta videnda meo.
Ante oculos errant domus, Vrbsque et[1] forma locorum,
acceduntque suis singula facta locis.
Coniugis ante oculos, sicut praesentis, imago[2];
60 illa meos casus ingravat, illa levat:
ingravat hoc, quod abest; levat hoc, quod praestat amorem
inpositumque sibi firma tuetur onus.
Vos quoque pectoribus nostris haeretis, amici,
dicere quos cupio nomine quemque suo.
65 Sed timor officium cautus compescit, et ipsos
in nostro poni carmine nolle puto.
Ante volebatis, gratique erat instar honoris,
versibus in nostris nomina vestra legi.
Quod quoniam est anceps, intra mea pectora quemque
70 adloquar, et nulli causa timoris ero.
Nec meus indicio latitantes versus amicos
protrahet[3]; occulte siquis amabit, amet.
Scite tamen, quamvis longa[4] regione remotus
absim, vos animo semper adesse meo.
75 et qua quisque potest, aliqua mala nostra levate,
fidam proiecto neve negate manum.
Prospera sic maneat vobis fortuna, nec umquam
contacti simili sorte rogetis idem.
[1] Vrbsque et=urbs et
[2] imago=imago est
[3] protrahet=protrahit
[4] longa=longe
[1] prosit=prodest=prosint
[2] amico=amicum
(對一位好友的告誡)[1]
我一直珍視的夥伴,在世界轟然傾塌、
我深陷困厄時,你的情誼更無價。
如果你多少相信朋友的親身體悟,
就為自己而活吧,遠離大人物。
5 為自己而活,儘可能避開最耀眼的聲名,
殘酷的閃電就降自絢爛的天庭。
雖然唯有掌權者能對你有所助益,
可他們若能害你,難道會幫你[2]?
收低的桁端才能躲過冬天的暴風,
10 滿張的船帆更容易帶來驚恐[3]。
你看,輕木塞如何在波浪之巔停泊,
重物卻拽着織網一起沉沒。
警示你的我倘若也曾經有人警示,
或許就能留在我該留的城市[4]。
15 當我生活在自己的圈子,當和風吹拂,
我的船一直行駛在平靜的水域。
人若在平地摔跤(很少發生這種事),
摔倒了,一觸地立刻就能站起;
可是厄爾佩諾耳跌下高高的房頂,
20 再見國王時已是跛腳的幽靈[5]。
為何代達羅斯的翅膀能平安飛行,
伊卡洛斯卻只在大海留名[6]?
既然羽翼都不是自己的,原因只能是
這位飛得太高,那位卻飛得低。
25 相信我,誰越潛藏就活得越好,人人
都不該逾越命運規定的本分。
歐墨得斯的兒子不會死,假如他不曾
愚蠢地覬覦阿喀琉斯的神駿[7];
墨洛普斯若止住帕厄同,就不會目睹
30 兒子死於大火,女兒們變成樹[8]。
你也要永遠警惕高不可攀的東西,
有任何計劃,都將你的帆收起。
你理應毫無顛仆地跑完一生的歷程,
也該享受比我幸福的天命。
35 我的這些祈願你完全配得上,你始終
都對我如此溫情,如此忠誠。
我曾見你哀嘆我的際遇,那種表情
我相信和我的表情沒有不同。
我曾見你的眼淚落在我的臉頰,
40 將它們和你的話一同飲下。
此刻你仍在為放逐的朋友熱情辯護,
減輕我幾乎無計可減輕的痛苦。
願無人妒忌你,願你寧謐地幽居世間,
願你有志氣相投的朋友做伴,
45 願你愛納索的名字(現在只有它未被
放逐,其餘的都歸龐圖斯支配)。
第四首(b)[9]
囚禁我的是靠近大熊星座的土地,
這裡的一切都被冰霜咬噬。
更遠是博斯普魯斯、頓河[10]、斯基泰的沼澤
和一些幾乎無人知曉的地界。
再遠些,就只剩下無人可居的冰原:
啊,世界的盡頭就在我身邊!
但故鄉太遙遠,親愛的妻子太遙遠,昔日
所有甜美的東西都遙不可及。
55 但這些又在身邊,雖然我觸摸不到,
卻能在心裡端詳它們的纖毫。
家,羅馬,各個地方的輪廓,在眼前
浮現,還有一樁樁舊事的畫面。
妻子的面容在眼前,彷彿沒有隔阻,
60 於我,她加重痛苦,也減輕痛苦。
加重,是因為我想她;減輕,是因為她愛我,
因為她堅忍地承受肩上的重荷。
朋友們,你們也在我心頭,片刻未離,
我真想一一叫出你們的名字。
65 但是謹慎抑制了虧欠感,你們自己
恐怕也不願名字出現在這裡。
以前你們卻希望在我的作品中讀到
自己的名字,那是我回贈的榮耀。
既然現在有風險,我就在心裡與你們
70 逐個交談,這樣就不用擔心,
我的詩也沒有暴露朋友行藏的線索,
誰願在暗中愛我,就這樣愛我。
但請記住,我與你們雖相距千萬里,
你們始終與我的心在一起。
75 請以各自的方式減輕我的苦楚,
不要拒絕一位放逐者的求助。
願好運繼續伴隨你們,願你們永不
遭我的厄運,如我這般呼籲。
[1] 在這首詩里,奧維德以親身經歷和神話故事為例,勸告好友遠離大人物,過與世無爭的生活。
[2] 這行詩體現了奧維德對掌權者的深刻認識。
[3] 這些話也讓人聯想起賀拉斯的“黃金中道”哲學。
[4] 指羅馬。如果當初有人告誡,或許他就不會遭受放逐之災。
[5] 厄爾佩諾耳(Elpenor)是尤利西斯的同伴,在逃離喀耳刻的島嶼時,他正喝得大醉,躺在房頂上,匆忙中跌下,摔斷脖子死了。後來尤利西斯下冥府時,最先見他的幽靈就是厄爾珀諾耳。“國王”指尤利西斯(伊塔卡國王)。
[6] 參考《哀歌集》第一部第一首第89行的注釋。“大海”指伊卡里亞海。
[7] “歐墨得斯(Eumedes)的兒子”指特洛伊人多隆(Dolon),他為了得到阿喀琉斯的戰馬,獨自潛入希臘軍營,結果被狄俄墨得斯和奧德修斯殺死。事見《伊利亞特》第10卷。
[8] 墨洛普斯(Merops)是埃塞俄比亞國王,帕厄同名義上的父親(因為帕厄同是他妻子和太陽神赫利俄斯的兒子)。關於帕厄同的遭遇,參考《哀歌集》第一部第一首第79行的注釋。帕厄同死後,他的姐姐們(Heliades)變成了白楊樹。
[9] 在一些版本中,這首詩和前一首詩被合併為一首,但Miller(1987)認為,兩首詩主題完全不同,而且45-46行有強烈的完結感。
[10] 頓河原文是Tanais(塔納伊斯河),流經俄國南部的草原,注入亞速海。出於節奏的考慮,本行詩用了塔納伊斯河的現代名稱。