Vsus amicitiae tecum mihi parvus, ut illam
non aegre posses dissimulare, fuit,
nec[1] me complexus vinclis propioribus esses
nave mea vento, forsan, eunte suo.
5 Vt cecidi cunctique metu fugere ruinae[2],
versaque amicitiae terga dedere meae,
ausus es igne Iovis percussum tangere corpus
et deploratae limen adire domus:
idque recens praestas nec longo cognitus usu,
10 quod veterum misero vix duo tresve mihi.
Vidi ego confusos vultus visosque notavi,
osque madens fletu pallidiusque meo:
et lacrimas cernens in singula verba cadentes
ore meo lacrimas, auribus illa bibi;
15 brachiaque accepi presso[3] pendentia collo,
et singultatis oscula mixta sonis.
Sum quoque, care, tuis defensus viribus absens
(scis carum veri nominis esse loco),
multaque praeterea manifestaque[4] signa favoris
20 pectoribus teneo non abitura meis.
Di tibi posse tuos tribuant defendere semper,
quos in materia prosperiore iuves.
Si tamen interea, quid in his ego perditus oris
(quod te credibile est quaerere) quaeris, agam:
25 spe trahor exigua, quam tu mihi demere noli,
tristia leniri numina posse dei.
Seu temere expecto, sive id contingere fas est,
tu mihi, quod cupio, fas, precor, esse proba,
quaeque tibi est linguae facundia, confer in illud,
30 ut doceas votum posse valere meum.
Quo quisque est maior, magis est placabilis irae,
et faciles motus mens generosa capit.
Corpora magnanimo satis est prostrasse leoni,
pugna suum finem, cum iacet hostis, habet:
35 at lupus et turpes instant morientibus ursi,
et quaecumque minor nobilitate fera est.
Maius apud Troiam forti quid habemus Achille?
Dardanii lacrimas non tulit ille senis.
Quae ducis Emathii fuerit clementia, Porus
40 Dareique docent funeris exequiae.
Neve hominum referam flexas ad mitius iras,
Iunonis gener est qui prius hostis erat.
Denique non possum nullam sperare salutem,
cum poenae non sit causa cruenta meae.
45 Non mihi quaerenti pessumdare cuncta petitum
Caesareum caput est, quod caput orbis erat:
non aliquid dixi velandave[5] lingua locuta est,
lapsave sunt nimio verba profana mero:
inscia quod crimen viderunt lumina, plector,
50 peccatumque oculos est habuisse meum.
Non equidem totam possum defendere culpam:
sed partem nostri criminis error habet.
Spes igitur superest, ut molliat ipse, futurum[6]
mutati poenam condicione loci.
55 Hos[7] utinam nitidi Solis praenuntius ortus
afferat admisso Lucifer albus equo!
[1] nec=ni
[2] ruinae=ruinam
[3] presso=maesto
[4] manifestaque=manifesta=manifesti
[5] dixi velandave=dixi velataque/violataque/violentaque=dixive, elatave
[6] ut molliat ipse, futurum=facturum ut molliat ipse
[7] Hos=hoc
(致一位忠诚的朋友)[1]
我与你的交往并不密切,你不必费力
就可掩饰我与你的任何关系,
即使我的航船碰巧遇上了好风,
你或许也不会与我走得更近。
5 但当我跌倒,所有人唯恐避之不及,
纷纷转身,背弃我的友谊,
你却敢触碰朱庇特的闪电击中的肉身,
却敢走进忽罹大祸的家门:
你给我如此的支持,却并非我的故友,
10 所谓故友,只有两三位残留。
你惊愕的表情,我看在眼里,记在心里,
你哭着,脸色比我还苍白惨凄。
几乎每说一个词,你就掉一颗眼泪,
你的话我都纳入耳,你的泪吸入嘴。
15 我感觉你伸长手臂,紧搂我的脖子,
你在脸畔的吻都伴着啜泣[2]。
我不在的时候,你也全力为我辩护,
至友[3]啊,这就是我对你的称呼,
此前你的善言善行,种种的热忱,
20 我都没忘却,并将铭记于心。
愿神赐给你永远能保护亲友的力量,
愿他们获助时都有更好的境况!
但你如果问我(我相信你一定会问我),
落难后在这片海岸过得如何,
25 我会说,我尚怀一线希望(千万别夺走),
严酷的神意或许能变得和柔。
无论这只是幻想,还是有实现的可能,
都请你证明,我所欲并非泡影,
求你施展雄辩的口才,向世界显示,
30 我的祷告能够变成现实[4]。
地位越尊显的人,怒气越容易平息,
大度的胸怀必不会缺少善意。
对于高贵的狮子,击败对方已足够,
敌手一臣服,他便结束战斗[5];
35 但是狼和可耻的熊却不放过垂死者,
低贱的野兽都是如此的货色。
特洛伊战场上,谁比阿喀琉斯更勇武?
他却被衰老国王的眼泪征服[6]。
波鲁士的复国和大流士的葬礼告诉我们,
40 艾玛提亚的统帅如何宽仁[7]。
如果不再举人类化解怨怒的例子,
不妨看朱诺的女婿,她从前的仇敌[8]。
总之,我没法不怀有赦免的希望,毕竟
我虽被处置,手上并无血腥。
45 我从未试图袭击恺撒,搅乱一切,
因为恺撒的生命属于世界;
我也不曾说什么,舌头不曾泄密,
也不曾醉酒说出亵渎之辞。
我受罚,是因为无意间目睹一宗罪行,
50 我有罪,是因为长了一双眼睛[9]。
我的确不能全盘为自己的过失辩护,
但我的部分罪其实只是错误。
所以我仍存希望,将来他或许更改
放逐地,给我一个温和的安排。
55 我祈祷,耀眼太阳的使者——璀璨的晨星——
催动骏马,快带来这样的黎明!
[1] 这位朋友与奥维德并无深交,但在患难时却比好友更可靠。
[2] 古罗马同性友谊的表达方式远比后世热烈。参考卡图卢斯《歌集》第九首,按照今天的标准,卡图卢斯是双性恋,但他对同性朋友和同性伴侣区分非常清楚。
[3] “至善”之“至”,而非一般意义上的“挚友”。
[4] 奥维德委婉地请求对方为自己的处境向屋大维呼吁。31-54行给出了几条理由:(1)地位尊贵的人应该是大度之人;(2)自己没有反叛过屋大维;(3)自己也没犯任何真正意义上的罪。
[5] 关于这种说法,参考普林尼《自然史》(Naturalis Historia 8.48)
[6] “衰老国王”指特洛伊国王普里阿摩斯(Priamus),原文是Dardanii senis(达尔达尼亚的老人)。阿喀琉斯杀死赫克托耳后,被普里阿摩斯的丧子之痛打动,同意归还尸首。
[7] “艾玛提亚的统帅”指亚历山大大帝,艾玛提亚(Emathia)包括马其顿和贴撒利亚。波鲁士(Porus)是印度的一个国王,亚历山大征服他之后被他的英武气质打动,不仅帮他复国,还帮他扩大了领土。大流士(Darius III)是波斯帝国最后一个皇帝,两次在战场上被亚历山大击败,逃亡途中被手下谋杀,亚历山大找到他尸体后,为他举行了隆重的葬礼。
[8] 指海格力斯(Hercules,即赫拉克勒斯),他活着时朱诺一直是他最大的敌人,但他死后封了神,朱诺将自己的女儿青春女神赫柏(Hebe)嫁给了他。
[9] 如同《哀歌集》第二部,这里奥维德再次强调,自己被放逐是因为看到了不该看的事情。