O mihi care quidem semper, sed tempore duro
cognite, res postquam procubuere meae:
usibus edocto si quicquam credis amico,
vive tibi et longe nomina magna fuge.
5 Vive tibi, quantumque potes praelustria vita:
saevum praelustri fulmen ab igne venit.
Nam quamquam soli possunt prodesse potentes,
num prosit[1] potius, siquis obesse potest.
Effugit hibernas demissa antemna procellas,
10 lataque plus parvis vela timoris habent.
Aspicis ut summa cortex levis innatet unda,
cum grave nexa simul retia mergat onus.
Haec ego si monitor monitus prius ipse fuissem,
in qua debebam forsitan Vrbe forem.
15 Dum mecum vixi, dum me levis aura ferebat,
haec mea per placidas cumba cucurrit aquas.
Qui cadit in plano (vix hoc tamen evenit ipsum)
sic cadit, ut tacta surgere possit humo.
At miser Elpenor tecto delapsus ab alto
20 occurrit regi debilis umbra suo.
Qui fuit, ut tutas agitaret Daedalus alas,
Icarus immensas nomine signet aquas?
Nempe quod hic alte, demissius ille volabat:
nam pennas ambo non habuere suas.
25 Crede mihi, bene qui latuit bene vixit, et intra
fortunam debet quisque manere suam.
Non foret Eumedes orbus, si filius eius
stultus Achilleos non adamasset equos:
nec natum in flamma vidisset, in arbore natas,
30 cepisset genitor si Phaëthonta Merops.
Tu quoque formida nimium sublimia semper,
propositique, precor, contrahe vela tui.
Nam pede inoffenso spatium decurrere vitae
dignus es et fato candidiore frui.
35 Quae pro te ut voveam, miti pietate mereris
haesuraque mihi tempus in omne fide.
Vidi ego te tali vultu mea fata gementem,
qualem credibile est ore fuisse meo.
Nostra tuas vidi lacrimas super ora cadentes,
40 tempore quas uno fidaque verba bibi.
Nunc quoque summotum studio defendis amico[2],
et mala vix ulla parte levanda levas.
Vive sine invidia, mollesque inglorius annos
exige, amicitias et tibi iunge pares,
45 Nasonisque tui, quod adhuc non exulat unum,
nomen ama: Scythicus cetera Pontus habet.
IVB
Proxima sideribus tellus Erymanthidos Vrsae
me tenet, adstricto terra perusta gelu.
Bosphoros et Tanais superant Scythiaeque paludes
50 vixque satis noti nomina pauca loci.
Vlterius nihil est nisi non habitabile frigus.
Heu quam vicina est ultima terra mihi!
At longe patria est, longe carissima coniunx,
quicquid et haec nobis post duo dulce fuit.
55 Sic tamen haec adsunt, ut quae contingere non est
corpore, sint animo cuncta videnda meo.
Ante oculos errant domus, Vrbsque et[1] forma locorum,
acceduntque suis singula facta locis.
Coniugis ante oculos, sicut praesentis, imago[2];
60 illa meos casus ingravat, illa levat:
ingravat hoc, quod abest; levat hoc, quod praestat amorem
inpositumque sibi firma tuetur onus.
Vos quoque pectoribus nostris haeretis, amici,
dicere quos cupio nomine quemque suo.
65 Sed timor officium cautus compescit, et ipsos
in nostro poni carmine nolle puto.
Ante volebatis, gratique erat instar honoris,
versibus in nostris nomina vestra legi.
Quod quoniam est anceps, intra mea pectora quemque
70 adloquar, et nulli causa timoris ero.
Nec meus indicio latitantes versus amicos
protrahet[3]; occulte siquis amabit, amet.
Scite tamen, quamvis longa[4] regione remotus
absim, vos animo semper adesse meo.
75 et qua quisque potest, aliqua mala nostra levate,
fidam proiecto neve negate manum.
Prospera sic maneat vobis fortuna, nec umquam
contacti simili sorte rogetis idem.
[1] Vrbsque et=urbs et
[2] imago=imago est
[3] protrahet=protrahit
[4] longa=longe
[1] prosit=prodest=prosint
[2] amico=amicum
(对一位好友的告诫)[1]
我一直珍视的伙伴,在世界轰然倾塌、
我深陷困厄时,你的情谊更无价。
如果你多少相信朋友的亲身体悟,
就为自己而活吧,远离大人物。
5 为自己而活,尽可能避开最耀眼的声名,
残酷的闪电就降自绚烂的天庭。
虽然唯有掌权者能对你有所助益,
可他们若能害你,难道会帮你[2]?
收低的桁端才能躲过冬天的暴风,
10 满张的船帆更容易带来惊恐[3]。
你看,轻木塞如何在波浪之巅停泊,
重物却拽着织网一起沉没。
警示你的我倘若也曾经有人警示,
或许就能留在我该留的城市[4]。
15 当我生活在自己的圈子,当和风吹拂,
我的船一直行驶在平静的水域。
人若在平地摔跤(很少发生这种事),
摔倒了,一触地立刻就能站起;
可是厄尔佩诺耳跌下高高的房顶,
20 再见国王时已是跛脚的幽灵[5]。
为何代达罗斯的翅膀能平安飞行,
伊卡洛斯却只在大海留名[6]?
既然羽翼都不是自己的,原因只能是
这位飞得太高,那位却飞得低。
25 相信我,谁越潜藏就活得越好,人人
都不该逾越命运规定的本分。
欧墨得斯的儿子不会死,假如他不曾
愚蠢地觊觎阿喀琉斯的神骏[7];
墨洛普斯若止住帕厄同,就不会目睹
30 儿子死于大火,女儿们变成树[8]。
你也要永远警惕高不可攀的东西,
有任何计划,都将你的帆收起。
你理应毫无颠仆地跑完一生的历程,
也该享受比我幸福的天命。
35 我的这些祈愿你完全配得上,你始终
都对我如此温情,如此忠诚。
我曾见你哀叹我的际遇,那种表情
我相信和我的表情没有不同。
我曾见你的眼泪落在我的脸颊,
40 将它们和你的话一同饮下。
此刻你仍在为放逐的朋友热情辩护,
减轻我几乎无计可减轻的痛苦。
愿无人妒忌你,愿你宁谧地幽居世间,
愿你有志气相投的朋友做伴,
45 愿你爱纳索的名字(现在只有它未被
放逐,其余的都归庞图斯支配)。
第四首(b)[9]
囚禁我的是靠近大熊星座的土地,
这里的一切都被冰霜咬噬。
更远是博斯普鲁斯、顿河[10]、斯基泰的沼泽
和一些几乎无人知晓的地界。
再远些,就只剩下无人可居的冰原:
啊,世界的尽头就在我身边!
但故乡太遥远,亲爱的妻子太遥远,昔日
所有甜美的东西都遥不可及。
55 但这些又在身边,虽然我触摸不到,
却能在心里端详它们的纤毫。
家,罗马,各个地方的轮廓,在眼前
浮现,还有一桩桩旧事的画面。
妻子的面容在眼前,仿佛没有隔阻,
60 于我,她加重痛苦,也减轻痛苦。
加重,是因为我想她;减轻,是因为她爱我,
因为她坚忍地承受肩上的重荷。
朋友们,你们也在我心头,片刻未离,
我真想一一叫出你们的名字。
65 但是谨慎抑制了亏欠感,你们自己
恐怕也不愿名字出现在这里。
以前你们却希望在我的作品中读到
自己的名字,那是我回赠的荣耀。
既然现在有风险,我就在心里与你们
70 逐个交谈,这样就不用担心,
我的诗也没有暴露朋友行藏的线索,
谁愿在暗中爱我,就这样爱我。
但请记住,我与你们虽相距千万里,
你们始终与我的心在一起。
75 请以各自的方式减轻我的苦楚,
不要拒绝一位放逐者的求助。
愿好运继续伴随你们,愿你们永不
遭我的厄运,如我这般呼吁。
[1] 在这首诗里,奥维德以亲身经历和神话故事为例,劝告好友远离大人物,过与世无争的生活。
[2] 这行诗体现了奥维德对掌权者的深刻认识。
[3] 这些话也让人联想起贺拉斯的“黄金中道”哲学。
[4] 指罗马。如果当初有人告诫,或许他就不会遭受放逐之灾。
[5] 厄尔佩诺耳(Elpenor)是尤利西斯的同伴,在逃离喀耳刻的岛屿时,他正喝得大醉,躺在房顶上,匆忙中跌下,摔断脖子死了。后来尤利西斯下冥府时,最先见他的幽灵就是厄尔珀诺耳。“国王”指尤利西斯(伊塔卡国王)。
[6] 参考《哀歌集》第一部第一首第89行的注释。“大海”指伊卡里亚海。
[7] “欧墨得斯(Eumedes)的儿子”指特洛伊人多隆(Dolon),他为了得到阿喀琉斯的战马,独自潜入希腊军营,结果被狄俄墨得斯和奥德修斯杀死。事见《伊利亚特》第10卷。
[8] 墨洛普斯(Merops)是埃塞俄比亚国王,帕厄同名义上的父亲(因为帕厄同是他妻子和太阳神赫利俄斯的儿子)。关于帕厄同的遭遇,参考《哀歌集》第一部第一首第79行的注释。帕厄同死后,他的姐姐们(Heliades)变成了白杨树。
[9] 在一些版本中,这首诗和前一首诗被合并为一首,但Miller(1987)认为,两首诗主题完全不同,而且45-46行有强烈的完结感。
[10] 顿河原文是Tanais(塔纳伊斯河),流经俄国南部的草原,注入亚速海。出于节奏的考虑,本行诗用了塔纳伊斯河的现代名称。