奧維德《哀歌集》第3部第3首



Haec mea si casu miraris epistula quare
alterius digitis scripta sit, aeger eram,
aeger in extremis ignoti partibus orbis,
incertusque meae paene salutis eram.
5 Quem mihi nunc animum dira regione iacenti
inter Sauromatas esse Getasque putes?
Nec caelum patior, nec aquis adsuevimus istis,
terraque nescio quo non placet ipsa modo.
Non domus apta satis, non hic cibus utilis aegro,
10 nullus, Apollinea qui levet arte malum,
non qui soletur, non qui labentia tarde
tempora narrando fallat, amicus adest.
Lassus in extremis iaceo populisque locisque,
et subit adfecto nunc mihi, quicquid abest.
15 Omnia cum subeant, vincis tamen omnia, coniunx,
et plus in nostro pectore parte tenes.
Te loquor absentem, te vox mea nominat unam;
nulla venit sine te nox mihi, nulla dies.
Quin etiam sic me dicunt aliena locutum,
20 ut foret amenti nomen in ore tuum.
Sit iam deficiens suppressaque lingua palato
vix instillato restituenda mero,
nuntiet huc aliquis dominam venisse, resurgam,
spesque tui nobis causa vigoris erit.
25 Ergo ego sum dubius vitae, tu forsitan istic
iucundum nostri nescia tempus agis?
Non agis, adfirmo: liquet hoc, carissima, nobis,
tempus agi sine me non nisi triste tibi.
Si tamen inplevit mea sors, quos debuit, annos,
30 et mihi vivendi tam cito finis adest,
quantum erat, o magni, morituro parcere, divi,
ut saltem patria contumularer humo?
Vel poena in tempus mortis dilata fuisset,
vel praecepisset mors properata fugam.
35 Integer hanc potui nuper bene reddere lucem;
exul ut occiderem, nunc mihi vita data est.
Iam procul ignotis igitur moriemur in oris,
et fient ipso tristia fata loco;
nec mea consueto languescent corpora lecto,
40 depositum nec me qui fleat, ullus erit;
nec dominae lacrimis in nostra cadentibus ora
accedent animae tempora parva meae;
nec mandata dabo, nec cum clamore supremo
labentes oculos condet amica manus;
45 sed sine funeribus caput hoc, sine honore sepulcri
indeploratum barbara terra teget.
Ecquid, ubi audieris, tota turbabere mente,
et feries pavida pectora fida manu?
Ecquid, in has frustra tendens tua brachia partes,
50 clamabis miseri nomen inane viri?
Parce tamen lacerare genas, nec scinde capillos:
non tibi nunc primum, lux mea, raptus ero.
Cum patriam amisi, tunc me periisse putato:
et prior et gravior mors fuit illa mihi.
55 Nunc, si forte potes (sed non potes, optima coniunx)
finitis gaude tot mihi morte malis.
Quod potes, extenua forti mala corde ferendo,
ad quae iam pridem non rude pectus habes.
Atque utinam pereant animae cum corpore nostrae,
60 effugiatque avidos pars mihi nulla rogos.
Nam si morte carens vacua volat altus in aura
spiritus, et Samii sunt rata dicta senis,
inter Sarmaticas Romana vagabitur umbras,
perque feros manes hospita semper erit.
65 Ossa tamen facito parva referantur in urna:
sic ego non etiam mortuus exul ero.
Non vetat hoc quisquam: fratrem Thebana peremptum
supposuit tumulo rege vetante soror.
Atque ea cum foliis et amomi pulvere misce,
70 inque suburbano condita pone solo;
quosque legat versus oculo properante viator,
grandibus in tumuli marmore caede notis:
HIC.EGO.QVI.IACEO.TENERORVM.LVSOR.AMORVM.
INGENIO.PERUII.NASO.POETA.MEO
75 AT.TIBI.QVI.TRANSIS.NE.SIT.GRAVE.QVISQVIS.AMASTI
DICERE.NASONIS.MOLLITER.OSSA.CVBENT
Hoc satis in titulo est: etenim maiora libelli
et diuturna magis sunt monimenta mihi,
quos ego confido, quamvis nocuere, daturos
80 nomen et auctori tempora longa suo.
Tu tamen extincto feralia munera semper
deque tuis lacrimis umida serta dato.
Quamvis in cinerem corpus mutaverit ignis
sentiet officium maesta favilla pium.
85 Scribere plura libet, sed vox mihi fessa loquendo
dictandi vires siccaque lingua negat.
Accipe supremo dictum mihi forsitan ore,
quod, tibi qui mittit, non habet ipse, ‘vale’.

(致妻子)[1]
 
如果你奇怪,我的這封信為何是別人的
筆跡,那是因為我病了,病了,
在一個不為人知的世界最遙遠的角落,
我幾乎不相信這病還能有起色。
5 躺在掃羅馬泰和蓋塔間的可怕國度,
你覺得我現在會有怎樣的心緒?
我受不了這裡的氣候,不習慣這裡的水,
就連土地我也無來由地憎恚。
這裡沒有適合病人的房子和食物,
10 也沒人懂醫術[2],能減輕我的痛苦,
也沒有朋友在身邊,安慰我,和我閑談,
一起打發緩緩流逝的時間。
疲憊地置身天涯的異域和異族,一切
不在這裡的東西都會觸動我。
15 我想念所有人與事,尤其是你,我的妻,
這顆心超過一半的地方屬於你。
我對着空中的你說話,只喚你的名,
無日無夜眼前沒有你的影。
他們說,我甚至會莫名地囈語,神思錯亂,
20 但你仍不會離開我瘋痴的唇邊。
倘若我舌頭不能言語,緊黏着上顎,
即使滴酒也失去任何效果,
只要有人宣告你來了,我立刻會躍起,
見你的希望就是我的氣力。
25 所以我對生活才有所疑慮:你在那邊,
或許忘了我,過着幸福的每一天?
不會的,我勸慰自己。親愛的,我很清楚,
沒有我,你的日子一定不幸福。
然而,如果我已經走完命定的旅程,
30 生命的終點很快就會來臨,
眾神啊,饒恕一位將死的人有何難?
至少讓我埋故鄉的泥土下面!
真希望放逐的懲罰推遲到我死的那刻,
或者死神來太快,將先機搶奪!
35 保留過去的權利,我願欣然放棄生;
在放逐中死去,卻是我現在的命運。
很快,遠遠地,我將在陌生的地域亡故,
這樣的背景讓結局更加陰鬱。
我枯萎的身體不會躺在從前的床上,
40 也不會有人哀哭,當我下葬;
沒有妻子的眼淚滴落我的臉龐,
為我的生命添些許短暫的時光;
我沒有臨終的囑託,伴着最後的哭聲,
也沒摯友合上我熄滅的眼睛;
45 這顆頭顱,沒有葬禮,也沒有墓園,
將長眠蠻荒之地,無人悼念!
聽聞這消息,難道你不會五內俱狂,
用驚恐的手捶打忠誠的胸膛?
難道你不會徒勞地向這裡伸出手臂,
50 呼喚可憐的丈夫空洞的名字?
但是別抓破臉頰,扯斷頭髮,我的愛,
那不是你我第一次慘怛分開。
你該相信,我失去祖國時,就已經離世,
於我那才是更早、更可怕的死。
55 而現在,若你能做到(可你不能,好伴侶),
就該慶祝死終結了我的痛苦。
你可以做的,是勇敢承受長久以來
已習慣的災難,這才能減輕傷害。
讓我的靈魂和身體一起毀滅,我不願
60 任何部分逃離貪婪的火焰!
因為,若靈魂不死,飄蕩在空茫的天宇,
若畢達哥拉斯[3]所言竟然不虛,
羅馬亡靈就將在薩爾馬提亞的鬼魂中
浪遊,永遠困於蠻族的異鄉。
65 但你一定要用小瓮載回我的遺骸,
別讓我死後繼續流浪在外,
(無人能阻攔:儘管忒拜的國王禁止,
安提戈涅仍安葬了被殺的弟弟[4],)
請將我的骨灰與葉子和甘松粉[5]混合,
70 盛好後,葬在城郊的某個角落,
在我墳頭的大理石用大字刻幾行詩句,
供往來行人匆匆的目光掃讀[6]
“長眠於此的人曾以情詩為遊戲,
我,詩人納索,因天才而死,
75 知曉情為何物的行客,請不吝賞賜
一句禱告:‘願納索的屍骨安息!’”
這幾句銘文已足夠,因為我的詩書
才是更重要、也更長久的遺物,
我毫不懷疑,它們雖然害了我,卻註定
80 為作者帶來名聲和永恆的生命。
然而,你給死者的祭禮請不要中斷,
還請放上你的淚沾濕的花環。
雖然火已經把我的身體化作了塵灰,
悲傷的餘燼仍能感知你的愛。
85 我還會給你寫信,但我的嗓子已倦,
舌頭髮干,沒法給執筆人繼續念。
請收下或許是我吐出的最後一個詞,
“平安”,雖然它於我並不合適[7]


[1] 這首詩和《哀歌集》第一部第三首一樣,表達了奧維德對妻子的深情。《哀歌集》和《黑海書簡》中寫給妻子的其他信件則多少包含了某種責怪和猜忌的情緒,不如這兩首情感純粹。從寫法看,它可能受到了提布盧斯《歌集》第一部第三首的影響。Maguinness(1958)高度讚揚了這首詩的情感。
[2] “醫術”原文為Apollinea arte(阿波羅的技藝)。
[3] 畢達哥拉斯(Pythagoras)原文是Samii senis(薩摩斯老者),因為薩摩斯(Samos)是畢達哥拉斯的出生地。他宣揚靈魂轉世說,這裡靈魂在死後脫離身體,永久飄蕩的說法似乎與他的觀點不符。Green(2005)認為,奧維德可能受到亞里士多德《論靈魂》(De Anima 404a 17)的影響。
[4] 安提戈涅的原文是Thebana soror(忒拜的妹妹),關於這個故事,參考《哀歌集》第二部第402行注釋。
[5] 甘松粉(amomum)是古羅馬人常用的香料。
[6] 下面四行是奧維德自擬的墓志銘。
[7] 因為詩人自己並不平安。