Haec mea si casu miraris epistula quare
alterius digitis scripta sit, aeger eram,
aeger in extremis ignoti partibus orbis,
incertusque meae paene salutis eram.
5 Quem mihi nunc animum dira regione iacenti
inter Sauromatas esse Getasque putes?
Nec caelum patior, nec aquis adsuevimus istis,
terraque nescio quo non placet ipsa modo.
Non domus apta satis, non hic cibus utilis aegro,
10 nullus, Apollinea qui levet arte malum,
non qui soletur, non qui labentia tarde
tempora narrando fallat, amicus adest.
Lassus in extremis iaceo populisque locisque,
et subit adfecto nunc mihi, quicquid abest.
15 Omnia cum subeant, vincis tamen omnia, coniunx,
et plus in nostro pectore parte tenes.
Te loquor absentem, te vox mea nominat unam;
nulla venit sine te nox mihi, nulla dies.
Quin etiam sic me dicunt aliena locutum,
20 ut foret amenti nomen in ore tuum.
Sit iam deficiens suppressaque lingua palato
vix instillato restituenda mero,
nuntiet huc aliquis dominam venisse, resurgam,
spesque tui nobis causa vigoris erit.
25 Ergo ego sum dubius vitae, tu forsitan istic
iucundum nostri nescia tempus agis?
Non agis, adfirmo: liquet hoc, carissima, nobis,
tempus agi sine me non nisi triste tibi.
Si tamen inplevit mea sors, quos debuit, annos,
30 et mihi vivendi tam cito finis adest,
quantum erat, o magni, morituro parcere, divi,
ut saltem patria contumularer humo?
Vel poena in tempus mortis dilata fuisset,
vel praecepisset mors properata fugam.
35 Integer hanc potui nuper bene reddere lucem;
exul ut occiderem, nunc mihi vita data est.
Iam procul ignotis igitur moriemur in oris,
et fient ipso tristia fata loco;
nec mea consueto languescent corpora lecto,
40 depositum nec me qui fleat, ullus erit;
nec dominae lacrimis in nostra cadentibus ora
accedent animae tempora parva meae;
nec mandata dabo, nec cum clamore supremo
labentes oculos condet amica manus;
45 sed sine funeribus caput hoc, sine honore sepulcri
indeploratum barbara terra teget.
Ecquid, ubi audieris, tota turbabere mente,
et feries pavida pectora fida manu?
Ecquid, in has frustra tendens tua brachia partes,
50 clamabis miseri nomen inane viri?
Parce tamen lacerare genas, nec scinde capillos:
non tibi nunc primum, lux mea, raptus ero.
Cum patriam amisi, tunc me periisse putato:
et prior et gravior mors fuit illa mihi.
55 Nunc, si forte potes (sed non potes, optima coniunx)
finitis gaude tot mihi morte malis.
Quod potes, extenua forti mala corde ferendo,
ad quae iam pridem non rude pectus habes.
Atque utinam pereant animae cum corpore nostrae,
60 effugiatque avidos pars mihi nulla rogos.
Nam si morte carens vacua volat altus in aura
spiritus, et Samii sunt rata dicta senis,
inter Sarmaticas Romana vagabitur umbras,
perque feros manes hospita semper erit.
65 Ossa tamen facito parva referantur in urna:
sic ego non etiam mortuus exul ero.
Non vetat hoc quisquam: fratrem Thebana peremptum
supposuit tumulo rege vetante soror.
Atque ea cum foliis et amomi pulvere misce,
70 inque suburbano condita pone solo;
quosque legat versus oculo properante viator,
grandibus in tumuli marmore caede notis:
HIC.EGO.QVI.IACEO.TENERORVM.LVSOR.AMORVM.
INGENIO.PERUII.NASO.POETA.MEO
75 AT.TIBI.QVI.TRANSIS.NE.SIT.GRAVE.QVISQVIS.AMASTI
DICERE.NASONIS.MOLLITER.OSSA.CVBENT
Hoc satis in titulo est: etenim maiora libelli
et diuturna magis sunt monimenta mihi,
quos ego confido, quamvis nocuere, daturos
80 nomen et auctori tempora longa suo.
Tu tamen extincto feralia munera semper
deque tuis lacrimis umida serta dato.
Quamvis in cinerem corpus mutaverit ignis
sentiet officium maesta favilla pium.
85 Scribere plura libet, sed vox mihi fessa loquendo
dictandi vires siccaque lingua negat.
Accipe supremo dictum mihi forsitan ore,
quod, tibi qui mittit, non habet ipse, ‘vale’.
(致妻子)[1]
如果你奇怪,我的这封信为何是别人的
笔迹,那是因为我病了,病了,
在一个不为人知的世界最遥远的角落,
我几乎不相信这病还能有起色。
5 躺在扫罗马泰和盖塔间的可怕国度,
你觉得我现在会有怎样的心绪?
我受不了这里的气候,不习惯这里的水,
就连土地我也无来由地憎恚。
这里没有适合病人的房子和食物,
10 也没人懂医术[2],能减轻我的痛苦,
也没有朋友在身边,安慰我,和我闲谈,
一起打发缓缓流逝的时间。
疲惫地置身天涯的异域和异族,一切
不在这里的东西都会触动我。
15 我想念所有人与事,尤其是你,我的妻,
这颗心超过一半的地方属于你。
我对着空中的你说话,只唤你的名,
无日无夜眼前没有你的影。
他们说,我甚至会莫名地呓语,神思错乱,
20 但你仍不会离开我疯痴的唇边。
倘若我舌头不能言语,紧黏着上颚,
即使滴酒也失去任何效果,
只要有人宣告你来了,我立刻会跃起,
见你的希望就是我的气力。
25 所以我对生活才有所疑虑:你在那边,
或许忘了我,过着幸福的每一天?
不会的,我劝慰自己。亲爱的,我很清楚,
没有我,你的日子一定不幸福。
然而,如果我已经走完命定的旅程,
30 生命的终点很快就会来临,
众神啊,饶恕一位将死的人有何难?
至少让我埋故乡的泥土下面!
真希望放逐的惩罚推迟到我死的那刻,
或者死神来太快,将先机抢夺!
35 保留过去的权利,我愿欣然放弃生;
在放逐中死去,却是我现在的命运。
很快,远远地,我将在陌生的地域亡故,
这样的背景让结局更加阴郁。
我枯萎的身体不会躺在从前的床上,
40 也不会有人哀哭,当我下葬;
没有妻子的眼泪滴落我的脸庞,
为我的生命添些许短暂的时光;
我没有临终的嘱托,伴着最后的哭声,
也没挚友合上我熄灭的眼睛;
45 这颗头颅,没有葬礼,也没有墓园,
将长眠蛮荒之地,无人悼念!
听闻这消息,难道你不会五内俱狂,
用惊恐的手捶打忠诚的胸膛?
难道你不会徒劳地向这里伸出手臂,
50 呼唤可怜的丈夫空洞的名字?
但是别抓破脸颊,扯断头发,我的爱,
那不是你我第一次惨怛分开。
你该相信,我失去祖国时,就已经离世,
于我那才是更早、更可怕的死。
55 而现在,若你能做到(可你不能,好伴侣),
就该庆祝死终结了我的痛苦。
你可以做的,是勇敢承受长久以来
已习惯的灾难,这才能减轻伤害。
让我的灵魂和身体一起毁灭,我不愿
60 任何部分逃离贪婪的火焰!
因为,若灵魂不死,飘荡在空茫的天宇,
若毕达哥拉斯[3]所言竟然不虚,
罗马亡灵就将在萨尔马提亚的鬼魂中
浪游,永远困于蛮族的异乡。
65 但你一定要用小瓮载回我的遗骸,
别让我死后继续流浪在外,
(无人能阻拦:尽管忒拜的国王禁止,
安提戈涅仍安葬了被杀的弟弟[4],)
请将我的骨灰与叶子和甘松粉[5]混合,
70 盛好后,葬在城郊的某个角落,
在我坟头的大理石用大字刻几行诗句,
供往来行人匆匆的目光扫读[6]:
“长眠于此的人曾以情诗为游戏,
我,诗人纳索,因天才而死,
75 知晓情为何物的行客,请不吝赏赐
一句祷告:‘愿纳索的尸骨安息!’”
这几句铭文已足够,因为我的诗书
才是更重要、也更长久的遗物,
我毫不怀疑,它们虽然害了我,却注定
80 为作者带来名声和永恒的生命。
然而,你给死者的祭礼请不要中断,
还请放上你的泪沾湿的花环。
虽然火已经把我的身体化作了尘灰,
悲伤的余烬仍能感知你的爱。
85 我还会给你写信,但我的嗓子已倦,
舌头发干,没法给执笔人继续念。
请收下或许是我吐出的最后一个词,
“平安”,虽然它于我并不合适[7]。
[1] 这首诗和《哀歌集》第一部第三首一样,表达了奥维德对妻子的深情。《哀歌集》和《黑海书简》中写给妻子的其他信件则多少包含了某种责怪和猜忌的情绪,不如这两首情感纯粹。从写法看,它可能受到了提布卢斯《歌集》第一部第三首的影响。Maguinness(1958)高度赞扬了这首诗的情感。
[2] “医术”原文为Apollinea arte(阿波罗的技艺)。
[3] 毕达哥拉斯(Pythagoras)原文是Samii senis(萨摩斯老者),因为萨摩斯(Samos)是毕达哥拉斯的出生地。他宣扬灵魂转世说,这里灵魂在死后脱离身体,永久飘荡的说法似乎与他的观点不符。Green(2005)认为,奥维德可能受到亚里士多德《论灵魂》(De Anima 404a 17)的影响。
[4] 安提戈涅的原文是Thebana soror(忒拜的妹妹),关于这个故事,参考《哀歌集》第二部第402行注释。
[5] 甘松粉(amomum)是古罗马人常用的香料。
[6] 下面四行是奥维德自拟的墓志铭。
[7] 因为诗人自己并不平安。