Nubilis hoc virgo matronaque virque puerque
spectat, et ex magna parte senatus adest.
Nec satis incestis temerari vocibus aures;
adsuescunt oculi multa pudenda pati:
505 cumque fefellit amans aliqua novitate maritum
plauditur et magno palma favore datur;
quoque[1] minus prodest, scaena[2] est lucrosa poetae,
tantaque non parvo crimina praetor emit.
Inspice ludorum sumptus, Auguste, tuorum:
510 empta tibi magno talia multa leges.
Haec tu spectasti spectandaque saepe dedisti
(maiestas adeo comis ubique tua est)
luminibusque tuis, totus quibus utitur orbis,
scaenica vidisti lentus adulteria.
515 Scribere si fas est imitantes turpia mimos,
materiae minor est debita poena meae.
An genus hoc scripti faciunt sua pulpita tutum,
quodque licet, mimis scaena licere dedit?
Et mea sunt populo saltata poemata saepe,
520 saepe oculos etiam detinuere tuos.
Scilicet in domibus vestris[3] ut prisca virorum
artificis fulgent corpora picta manu,
sic quae concubitus varios Venerisque figuras
exprimat, est aliquo parva tabella loco:
525 Vtque sedet vultu fassus Telamonius iram,
inque oculis facinus barbara mater habet,
sic madidos siccat digitis Venus uda capillos,
et modo maternis tecta videtur aquis.
Bella sonant alii telis instructa cruentis,
530 parsque tui generis, pars tua facta canunt.
Invida me spatio natura coercuit arto,
ingenio vires exiguasque dedit.
Et tamen ille tuae felix Aeneidos auctor
contulit in Tyrios arma virumque toros,
535 nec legitur pars ulla magis de corpore toto,
quam non legitimo foedere iunctus amor.
Phyllidis hic idem teneraeque Amaryllidis ignes
bucolicis iuvenis luserat ante modis.
Nos quoque iam pridem scripto peccavimus isto:
540 supplicium patitur non nova culpa novum;
carminaque edideram, cum te delicta notantem
praeterii totiens rite citatus[4] eques.
Ergo quae iuvenis mihi non nocitura putavi
scripta parum prudens, nunc nocuere seni.
545 Sera redundavit veteris vindicta libelli,
distat et a meriti tempore poena sui.
Ne tamen omne meum credas opus esse remissum,
saepe dedi nostrae grandia vela rati.
Sex ego Fastorum scripsi totidemque libellos,
550 cumque suo finem mense volumen habet,
idque tuo nuper scriptum sub nomine, Caesar,
et tibi sacratum sors mea rupit opus;
et dedimus tragicis sceptrum regale tyrannis,
quaeque gravis debet verba cothurnus habet;
555 dictaque sunt nobis, quamvis manus ultima coeptis
defuit, in facies corpora versa novas.
Atque utinam revoces animum paulisper ab ira,
et vacuo iubeas hinc tibi pauca legi,
pauca, quibus prima surgens ab origine mundi
560 in tua deduxi tempora, Caesar, opus:
Aspicies, quantum dederis mihi pectoris ipse,
quoque favore animi teque tuosque canam.
Non ego mordaci destrinxi carmine quemquam,
nec meus ullius crimina versus habet.
565 Candidus a salibus suffusis felle refugi:
nulla venenato littera tincta ioco est.
Inter tot populi, tot scriptis, milia nostri,
quem mea Calliope laeserit, unus ego.
Non igitur nostris ullum gaudere Quiritem
570 auguror, at multos indoluisse malis;
nec mihi credibile est, quemquam insultasse iacenti
gratia candori si qua relata meo est.
His, precor, atque aliis possint tua numina flecti,
o pater, o patriae cura salusque tuae!
575 Non ut in Ausoniam redeam, nisi forsitan olim,
cum longo poenae tempore victus eris,
tutius exilium pauloque quietius oro,
ut par delicto sit mea poena suo.
[1] quoque=quodque
[2] scaena=poena
[3] vestris=nostris
[4] rite citatus=inreprehensus=inrequietus
觀眾有宜婚的少女、婦人、男人和孩子,
甚至大半個元老院也在那裡。
不只他們的耳朵被齷齪的語言污染,
眼睛也逐漸習慣了可恥的場面。
505 每當丈夫中了女人新奇的詭計,
全場就鼓掌歡呼,興奮不已;
情節越傷風敗俗,詩人越有利可圖:
如此的罪孽有官方高價贊助。
查一查公共表演的賬本,奧古斯都:
510 你重金支持過許多此類節目。
你不僅自己觀看,也出資邀民眾欣賞,
(你的慷慨體現在每件事上,)
你用給全世界帶來福澤的那雙眼睛
凝神觀看舞台上通姦的場景[1]。
515 如果創作模仿邪行的鬧劇不犯忌,
我的題材就不應受嚴厲處置。
又或許劇場是一種庇佑,只要在舞台上,
無論鬧劇演什麼,結果都無妨?
但我的詩作也經常配舞,公開演出,
520 甚至也經常吸引你的關注。
我想,你的宮殿里,雖然有古代英雄
在出自名家的畫像中閃耀光芒,
但在某個角落裡一定能找到展現
各種性愛姿勢的袖珍畫片[2]。
525 那裡,不僅坐着滿臉怒容的埃阿斯[3],
野蠻的美狄亞[4],眼透復仇的殺氣,
也有出浴的維納斯用手指擰着濕發,
只有孕育她的海水遮擋她[5]。
其他人歌吟戰爭,歌吟染血的長矛,
530 或讚美皇族,或讚美你的功勞。
自然太吝嗇,將我困在狹小的空間里,
不肯賜給我雄健偉岸的筆力。
然而,稱述你先祖埃涅阿斯的作家
也將“武器和人”送上推羅的床榻[6],
535 若問整首詩哪個段落最膾炙人口,
必定是這段婚姻之外的邂逅[7]。
年輕時,他[8]也曾在田園詩中吟詠
裴麗斯和溫柔阿瑪盧麗斯的戀情[9]。
至於我,很久以前也犯過同樣的錯,
540 (今日的我竟要為昔日受過,)
你整頓刑律時,我已發表那些詩,但每次
我參加騎士檢閱,你都未禁止[10]。
我少時以為不會傷害我的率性之作
在暮年的今天竟然能夠害了我?
545 對舊書的報復太過激烈,也來得太晚,
誰料到錯誤與懲罰相隔這麼遠?
但你別以為我所有的詩都如此閑散,
我也曾給我的小船裝上大帆。
我為六個月的羅馬曆書創作了六卷詩,
550 一卷一月,覆蓋所有的日子,
這部近期的作品是題獻給你的,愷撒,
我的命運卻打斷了我的計劃[11];
我也為國王與僭主寫過一部悲劇,
風格符合要求,高貴肅穆[12];
555 我還吟詠過(雖然還缺最後的潤色)
各種身體幻化新形狀的情節[13]。
多希望你能稍稍壓制一下怒氣,
閑暇時讓人給你讀幾行我的詩,
就從這本書選幾行,我從宇宙的初始
560 一直寫到你,愷撒,統治的盛世!
你會發現,你給了我多少情感與靈感,
我對你和皇族如何熱切地頌讚[14]。
我一生從未用刻薄的詩句傷過任何人,
我的作品也從不安置罪名。
565 我總是純真地遠離一切陰狠的智巧,
沒有一個字沾上惡毒的譏誚。
我寫了無數的詩,身邊無數的羅馬人,
我卻是自己的繆斯唯一的犧牲品。
所以我敢說,沒有人為我的厄運歡慶,
570 許多人反而抱有真心的同情;
我也不信,我落難,任何人會羞辱嘲諷,
若他們還記得我一貫的真誠。
我祈願,念及種種,你能熄滅怒火,
祖國之父啊,羅馬偉大的守護者!
575 我並不奢望返回意大利,除非有一天
我長久的放逐讓你都覺得厭倦:
我只求一個更安全、也稍微寧靜的去處,
這樣我的過犯和懲罰正相符。
[1] 這兩行詩諷刺的殺傷力是驚人的,任何認為奧維德崇拜屋大維的人都難以繞過這樣的反證。
[2] 如同中國古代的春宮圖。
[3] 埃阿斯(Aias)的原文是Telamonius(特拉蒙之子)。
[4] 美狄亞的原文是barbara mater(野蠻的母親)。
[5] 奧維德描繪的可能是公元前4世紀希臘著名畫家阿佩利斯(Apelles)的維納斯畫像。
[6] “作家”指維吉爾,“武器和人”(Arma virumque)是《埃涅阿斯紀》開篇的兩個詞,既代表整首史詩,也和這行詩完美融合。推羅是腓尼基人的著名港口,這裡借指迦太基(因為迦太基也是腓尼基人所建)。“推羅的床榻”指埃涅阿斯和迦太基女王狄多(Dido)的性邂逅,“人”指埃涅阿斯,“武器”上床則讓人感覺到埃涅阿斯迫不及待的情慾。
[7] 奧維德的闡釋消解了《埃涅阿斯紀》作為民族史詩的神聖性。
[8] 仍指維吉爾。
[9] 裴麗斯(Phyllis)與阿瑪盧麗斯(Amaryllis)都是維吉爾早期田園詩《牧歌》(Eclogae)中的人物。
[10] 參考本詩第90行的注釋。
[11] 指他的六卷長詩《歲時記》(Fasti),傳下來的版本獻給屋大維孫子日爾曼尼庫斯(Germanicus Iulius Caesar,前15-19)。
[12] 指他的悲劇《美狄亞》,已經失傳。
[13] 指《變形記》。
[14] 指《變形記》第15卷745-870行描繪愷撒之死和借神之口預言羅馬盛世的部分。