奥维德《哀歌集》第2部501-578行

Nubilis hoc virgo matronaque virque puerque
spectat, et ex magna parte senatus adest.
Nec satis incestis temerari vocibus aures;
adsuescunt oculi multa pudenda pati:
505  cumque fefellit amans aliqua novitate maritum
plauditur et magno palma favore datur;
quoque[1] minus prodest, scaena[2] est lucrosa poetae,
tantaque non parvo crimina praetor emit.
Inspice ludorum sumptus, Auguste, tuorum:
510    empta tibi magno talia multa leges.
Haec tu spectasti spectandaque saepe dedisti
(maiestas adeo comis ubique tua est)
luminibusque tuis, totus quibus utitur orbis,
scaenica vidisti lentus adulteria.
515  Scribere si fas est imitantes turpia mimos,
materiae minor est debita poena meae.
An genus hoc scripti faciunt sua pulpita tutum,
quodque licet, mimis scaena licere dedit?
Et mea sunt populo saltata poemata saepe,
520    saepe oculos etiam detinuere tuos.
Scilicet in domibus vestris[3] ut prisca virorum
artificis fulgent corpora picta manu,
sic quae concubitus varios Venerisque figuras
exprimat, est aliquo parva tabella loco:
525  Vtque sedet vultu fassus Telamonius iram,
inque oculis facinus barbara mater habet,
sic madidos siccat digitis Venus uda capillos,
et modo maternis tecta videtur aquis.
Bella sonant alii telis instructa cruentis,
530    parsque tui generis, pars tua facta canunt.
Invida me spatio natura coercuit arto,
ingenio vires exiguasque dedit.
Et tamen ille tuae felix Aeneidos auctor
contulit in Tyrios arma virumque toros,
535  nec legitur pars ulla magis de corpore toto,
quam non legitimo foedere iunctus amor.
Phyllidis hic idem teneraeque Amaryllidis ignes
bucolicis iuvenis luserat ante modis.
Nos quoque iam pridem scripto peccavimus isto:
540    supplicium patitur non nova culpa novum;
carminaque edideram, cum te delicta notantem
praeterii totiens rite citatus[4] eques.
Ergo quae iuvenis mihi non nocitura putavi
scripta parum prudens, nunc nocuere seni.
545  Sera redundavit veteris vindicta libelli,
distat et a meriti tempore poena sui.
Ne tamen omne meum credas opus esse remissum,
saepe dedi nostrae grandia vela rati.
Sex ego Fastorum scripsi totidemque libellos,
550    cumque suo finem mense volumen habet,
idque tuo nuper scriptum sub nomine, Caesar,
et tibi sacratum sors mea rupit opus;
et dedimus tragicis sceptrum regale tyrannis,
quaeque gravis debet verba cothurnus habet;
555  dictaque sunt nobis, quamvis manus ultima coeptis
defuit, in facies corpora versa novas.
Atque utinam revoces animum paulisper ab ira,
et vacuo iubeas hinc tibi pauca legi,
pauca, quibus prima surgens ab origine mundi
560    in tua deduxi tempora, Caesar, opus:
Aspicies, quantum dederis mihi pectoris ipse,
quoque favore animi teque tuosque canam.
Non ego mordaci destrinxi carmine quemquam,
nec meus ullius crimina versus habet.
565  Candidus a salibus suffusis felle refugi:
nulla venenato littera tincta ioco est.
Inter tot populi, tot scriptis, milia nostri,
quem mea Calliope laeserit, unus ego.
Non igitur nostris ullum gaudere Quiritem
570    auguror, at multos indoluisse malis;
nec mihi credibile est, quemquam insultasse iacenti
gratia candori si qua relata meo est.
His, precor, atque aliis possint tua numina flecti,
o pater, o patriae cura salusque tuae!
575  Non ut in Ausoniam redeam, nisi forsitan olim,
cum longo poenae tempore victus eris,
tutius exilium pauloque quietius oro,
ut par delicto sit mea poena suo.

[1] quoque=quodque
[2] scaena=poena
[3] vestris=nostris
[4] rite citatus=inreprehensus=inrequietus

观众有宜婚的少女、妇人、男人和孩子,
甚至大半个元老院也在那里。
不只他们的耳朵被龌龊的语言污染,
眼睛也逐渐习惯了可耻的场面。
505  每当丈夫中了女人新奇的诡计,
全场就鼓掌欢呼,兴奋不已;
情节越伤风败俗,诗人越有利可图:
如此的罪孽有官方高价赞助。
查一查公共表演的账本,奥古斯都:
510      你重金支持过许多此类节目。
你不仅自己观看,也出资邀民众欣赏,
(你的慷慨体现在每件事上,)
你用给全世界带来福泽的那双眼睛
凝神观看舞台上通奸的场景[1]
515  如果创作模仿邪行的闹剧不犯忌,
我的题材就不应受严厉处置。
又或许剧场是一种庇佑,只要在舞台上,
无论闹剧演什么,结果都无妨?
但我的诗作也经常配舞,公开演出,
520      甚至也经常吸引你的关注。
我想,你的宫殿里,虽然有古代英雄
在出自名家的画像中闪耀光芒,
但在某个角落里一定能找到展现
各种性爱姿势的袖珍画片[2]
525  那里,不仅坐着满脸怒容的埃阿斯[3]
野蛮的美狄亚[4],眼透复仇的杀气,
也有出浴的维纳斯用手指拧着湿发,
只有孕育她的海水遮挡她[5]
其他人歌吟战争,歌吟染血的长矛,
530      或赞美皇族,或赞美你的功劳。
自然太吝啬,将我困在狭小的空间里,
不肯赐给我雄健伟岸的笔力。
然而,称述你先祖埃涅阿斯的作家
也将“武器和人”送上推罗的床榻[6]
535  若问整首诗哪个段落最脍炙人口,
必定是这段婚姻之外的邂逅[7]
年轻时,他[8]也曾在田园诗中吟咏
裴丽斯和温柔阿玛卢丽斯的恋情[9]
至于我,很久以前也犯过同样的错,
540      (今日的我竟要为昔日受过,)
你整顿刑律时,我已发表那些诗,但每次
我参加骑士检阅,你都未禁止[10]
我少时以为不会伤害我的率性之作
在暮年的今天竟然能够害了我?
545  对旧书的报复太过激烈,也来得太晚,
谁料到错误与惩罚相隔这么远?
但你别以为我所有的诗都如此闲散,
我也曾给我的小船装上大帆。
我为六个月的罗马历书创作了六卷诗,
550      一卷一月,覆盖所有的日子,
这部近期的作品是题献给你的,恺撒,
我的命运却打断了我的计划[11]
我也为国王与僭主写过一部悲剧,
风格符合要求,高贵肃穆[12]
555  我还吟咏过(虽然还缺最后的润色)
各种身体幻化新形状的情节[13]
多希望你能稍稍压制一下怒气,
闲暇时让人给你读几行我的诗,
就从这本书选几行,我从宇宙的初始
560      一直写到你,恺撒,统治的盛世!
你会发现,你给了我多少情感与灵感,
我对你和皇族如何热切地颂赞[14]
我一生从未用刻薄的诗句伤过任何人,
我的作品也从不安置罪名。
565  我总是纯真地远离一切阴狠的智巧,
没有一个字沾上恶毒的讥诮。
我写了无数的诗,身边无数的罗马人,
我却是自己的缪斯唯一的牺牲品。
所以我敢说,没有人为我的厄运欢庆,
570      许多人反而抱有真心的同情;
我也不信,我落难,任何人会羞辱嘲讽,
若他们还记得我一贯的真诚。
我祈愿,念及种种,你能熄灭怒火,
祖国之父啊,罗马伟大的守护者!
575  我并不奢望返回意大利,除非有一天
我长久的放逐让你都觉得厌倦:
我只求一个更安全、也稍微宁静的去处,
这样我的过犯和惩罚正相符。

[1] 这两行诗讽刺的杀伤力是惊人的,任何认为奥维德崇拜屋大维的人都难以绕过这样的反证。
[2] 如同中国古代的春宫图。
[3] 埃阿斯(Aias)的原文是Telamonius(特拉蒙之子)。
[4] 美狄亚的原文是barbara mater(野蛮的母亲)。
[5] 奥维德描绘的可能是公元前4世纪希腊著名画家阿佩利斯(Apelles)的维纳斯画像。
[6] “作家”指维吉尔,“武器和人”(Arma virumque)是《埃涅阿斯纪》开篇的两个词,既代表整首史诗,也和这行诗完美融合。推罗是腓尼基人的著名港口,这里借指迦太基(因为迦太基也是腓尼基人所建)。“推罗的床榻”指埃涅阿斯和迦太基女王狄多(Dido)的性邂逅,“人”指埃涅阿斯,“武器”上床则让人感觉到埃涅阿斯迫不及待的情欲。
[7] 奥维德的阐释消解了《埃涅阿斯纪》作为民族史诗的神圣性。
[8] 仍指维吉尔。
[9] 裴丽斯(Phyllis)与阿玛卢丽斯(Amaryllis)都是维吉尔早期田园诗《牧歌》(Eclogae)中的人物。
[10] 参考本诗第90行的注释。
[11] 指他的六卷长诗《岁时记》(Fasti),传下来的版本献给屋大维孙子日尔曼尼库斯(Germanicus Iulius Caesar,前15-19)。
[12] 指他的悲剧《美狄亚》,已经失传。
[13] 指《变形记》。
[14] 指《变形记》第15卷745-870行描绘恺撒之死和借神之口预言罗马盛世的部分。