Nec mihi pars nocuit de gurgite parva, sed omnes
pressere hoc fluctus oceanusque caput.
Cur aliquid vidi? Cur noxia lumina feci?
Cur imprudenti cognita culpa mihi?
105 Inscius Actaeon vidit sine veste Dianam:
praeda fuit canibus non minus ille suis.
Scilicet in superis etiam fortuna luenda est,
nec veniam laeso numine casus habet.
Illa nostra die, qua me malus abstulit error,
110 parva quidem periit, sed sine labe domus:
sic quoque parva tamen, patrio dicatur ut aevo
clara nec ullius nobilitate minor,
et neque divitiis nec paupertate notanda,
unde fit in neutrum conspiciendus eques.
115 Sit[1] quoque nostra domus vel censu parva vel ortu[2],
ingenio certe non latet illa meo:
quo videar quamvis nimium iuveniliter usus,
grande tamen toto nomen ab orbe fero;
turbaque doctorum Nasonem novit et audet
120 non fastiditis adnumerare viris.
Corruit haec igitur Musis accepta, sub uno
sed non exiguo crimine lapsa domus:
atque ea sic lapsa est, ut surgere, si modo laesi
ematuruerit Caesaris ira, queat.
125 Cuius in eventu poenae clementia tanta est,
venerit ut nostro lenior illa metu.
Vita data est, citraque necem tua constitit ira,
o princeps parce viribus use tuis!
Insuper accedunt, te non adimente, paternae,
130 tamquam vita parum muneris esset, opes.
Nec mea decreto damnasti facta senatus,
nec mea selecto iudice iussa fuga est.
Tristibus invectus verbis (ita principe dignum)
ultus es offensas, ut decet, ipse tuas.
135 Adde quod edictum, quamvis immite minaxque,
attamen in poenae nomine lene fuit:
quippe relegatus, non exul, dicor in illo,
parcaque fortunae sunt ibi verba meae.
Nulla quidem sano gravior mentisque potenti
140 poena est, quam tanto displicuisse viro:
sed solet interdum fieri placabile numen:
nube solet pulsa candidus ire dies.
Vidi ego pampineis oneratam vitibus ulmum,
quae fuerat saevo fulmine tacta Iovis.
145 Ipse licet sperare vetes, sperabimus usque[3];
hoc unum fieri te prohibente potest.
Spes mihi magna subit, cum te, mitissime princeps,
spes mihi, respicio cum mea facta, cadit.
Ac veluti ventis agitantibus aequora non est
150 aequalis rabies continuusque furor,
sed modo subsidunt intermissique silescunt,
vimque putes illos deposuisse suam:
sic abeunt redeuntque mei variantque timores,
et spem placandi dantque negantque tui.
155 Per superos igitur, qui dent tibi longa dabuntque
tempora, Romanum si modo nomen amant;
per patriam, quae te tuta et secura parente est,
cuius, ut in populo, pars ego nuper eram;
sic tibi, quem semper factis animoque mereris,
160 reddatur gratae debitus Vrbis amor;
Livia sic tecum sociales compleat annos,
quae, nisi te, nullo coniuge digna fuit,
quae si non esset, caelebs te vita deceret,
nullaque, cui posses esse maritus, erat;
165 sospite sic te sit[4] natus quoque sospes, et olim
imperium regat hoc cum seniore senex;
ut faciuntque tui, sidus iuvenale, nepotes,
per tua perque sui facta parentis eant;
sic adsueta tuis semper Victoria castris
170 nunc quoque se praestet notaque signa petat,
Ausoniumque ducem solitis circumvolet alis,
ponat et in nitida laurea serta coma,
per quem bella geris, cuius nunc corpore pugnas,
auspicium cui das grande deosque tuos,
175 dimidioque tui praesens dum respicis[5] Vrbem,
dimidio procul es saevaque bella geris;
hic tibi sic redeat superato victor ab hoste,
inque coronatis fulgeat altus equis:
parce, precor, fulmenque tuum, fera tela, reconde,
180 heu nimium misero cognita tela mihi!
Parce, pater patriae, nec nominis immemor huius
olim placandi spem mihi tolle tui.
Non precor ut redeam, quamvis maiora petitis
credibile est magnos saepe dedisse deos:
185 mitius exilium si das propiusque roganti,
pars erit ex poena magna levata mea.
Vltima perpetior medios eiectus in hostes,
nec quisquam patria longius exul abest.
Solus ad egressus missus septemplicis Histri
190 Parrhasiae gelido virginis axe premor.
Ciziges et Colchi Matereaque[6] turba Getaeque
Danuvii mediis vix prohibentur aquis;
cumque alii causa tibi sint graviore fugati,
ulterior nulli, quam mihi, terra data est.
195 Longius hac nihil est, nisi tantum frigus et hostes,
et maris adstricto quae coit unda gelu.
Hactenus Euxini pars est Romana sinistri:
proxima Bastarnae Sauromataeque tenent.
Haec est Ausonio sub iure novissima vixque
200 haeret in imperii margine terra tui,
[1] Sit=si=sic
[2] ortu=astu
[3] usque=utque=atque
[4] sic te sit=si tecum=sit tecum
[5] dum respicis=et es respicis=es et aspicis
[6] Matereaque=metereaque=Tereteaque
傷害我的不是小漩渦,所有波浪
和整個大海都蓋在我的頭上。
我為何要看見什麼?為何讓眼睛招是非?
為何如此不小心,撞破這宗罪[1]?
105 阿克泰昂無意中看見赤裸的狄安娜,
卻仍然被自己的獵犬啃成了骨架[2]。
顯然,在天神那裡,沒什麼無心之過,
偶然的冒犯也必遭嚴厲懲戒。
那一天,當致命的錯誤[3]導致我的放逐,
110 我卑微卻無辜的家也從此傾覆。
雖卑微,它在我父親的時代卻享有盛名,
若論地位,也不遜於任何人,
它既不富貴奢華,也不拮据貧困,
歸入騎士階層,恰如其分。
115 即使我家的財產或門第都不顯赫,
有我的天才,它也難以隱沒。
儘管我過於輕浮地揮霍自己的詩才,
我的名聲仍然傳遍了世界,
博學的文人都熟悉納索的名字,與我
120 結交也斷然不會令他們慚怍。
所以,這個繆斯喜愛的庭戶沉淪,
只因一個罪名,不小的罪名。
沉淪之後,它若要復興,唯有指望
愷撒的怒氣能消,舊怨能忘。
125 我的此番懲罰其實已極其仁慈,
甚至還不如我恐懼的那般嚴厲。
我的命還在,你的怒火在死亡這邊
止了步,君上,你多麼節制地用權!
而且,你沒剝奪我父親留下的財富,
130 彷彿免我一死仍不夠大度[4]。
你沒用元老院的決議譴責我的行徑,
也未派法官宣布放逐的決定[5];
只以與君威相稱的冷峻言辭斥責我,
自己為自己報了仇,適得其所。
135 還有,你的諭令雖然強硬、嚴厲,
我受處罰的措辭卻留有餘地:
我不是被“流放”,而是被“貶逐”[6],你也不肯
用太多言語宣告我的命運[7]。
事實上,人只要心智健全,就會覺得,
140 觸怒君上已經是極致的折磨。
然而,即使神靈有時也平心靜氣,
陰天有時也可以撥雲見日。
我曾見,朱庇特狂暴閃電擊中的榆樹
後來也爬滿了葡萄茂盛的藤束[8]。
145 雖然你禁止我希望,我卻忍不住希望,
只有這一項自由你無法阻擋。
當我想到你,最溫和的君主,希望就生長;
回頭看我的過錯,希望就消亡。
可是就像攪動海面的颶風,並不是
150 每時每處都同樣狂野迅疾,
而是偶爾會減弱力量,偶爾會平靜,
讓你誤以為它已經徹底消停,
我的恐懼也去而復來,變幻無定,
勾起或澆滅我獲你寬恕的憧憬[9]。
155 以神的名義,(只要他們愛羅馬民族,[10]
就會長久如一地保你無虞,)
以祖國的名義,(你佑護,她就和平安寧,
我也曾是她和這個民族的一部分,)
我祝願,感恩的城市獻上你應得的愛,
160 讚美你長久以來的功勛和氣概;
祝願利維婭此生始終與你相守,
(除了你,再無人堪做她的佳偶,
倘若她不曾出現,你不如孤單一世,
只有她才是你唯一心儀的妻子[11];)
165 祝願你和皇子[12]都健康,祝他將來
接掌帝國,與你共享安泰;
祝願兩位皇孫[13],年輕的星辰,繼續
追隨你和他們父親的腳步;
祝願常伴你軍營左右的勝利女神
170 此時現身,緊跟軍旗的指引,
和平日一樣,翼翅遮護意大利的統帥[14],
在他閃亮的頭髮上裝飾月桂,
(你以他為將,以他為你戰鬥的身體,
把你的神靈和福澤交到他手裡,
175 你化身為二,一半看顧我們的都城,
一半在遠方指揮激烈的戰爭[15];)
祝願他征服敵人,大捷歸來,在綴滿
花環的高頭大馬上,神采斐然;
我也求你,收起閃電,你殘忍的投槍,
180 它們的滋味,我可不想再嘗!
祖國之父[16]啊,饒恕我,別忘記這個稱號,
將我消除你積怨的希望毀掉!
我並非請求召回,雖然諸神的禮包
確乎經常超出我們的祈禱。
185 如果你給我一處更近更溫和的放逐地,
我的大半刑罰就已經廢止[17]。
我如今被扔到敵族中間,受盡磨難,
沒有任何人比我離故土更遠。
獨自放逐到分作七脈的希斯特[18]盡頭,
190 在冰冷的大熊星座[19]下一層層凍透。
齊茲吉、科爾基、馬特瑞亞[20]和蓋塔部落
根本無視多瑙河的天然邊界。
雖然其他流放者犯的罪比我更重,
直接發配天涯,我卻是頭一宗。
195 從這裡再往前,只剩下寒冷、敵人和海,
所謂海,一半是水,一半是冰蓋[21]。
龐圖斯左岸的羅馬領土就到此,旁邊
是巴斯塔爾奈和掃羅馬泰[22]的家園。
這裡是意大利法律所及的最遠邊疆,
200 勉強附着在你的帝國肌體上[23]。
[1] 對於直接引發奧維德放逐的事件,104-108行已經給出足夠多的暗示:(1)他的罪名是“看見”,也即是目擊,而非參與;(2)看見的是“罪”,不可說的一件事;(3)看見的是隱私,如同狄安娜的裸體,或許與性行為有關;(4)屋大維震怒,說明此事很可能與皇室成員有關。
[2] 阿克泰昂(Actaeon)因為無意中看見狄安娜沐浴,被女神變成一隻鹿,然後被自己的獵犬咬死。
[3] 錯誤(error)成為奧維德指代這一事件的標準詞語。
[4] 奧維德的財產未被沒收。
[5] 這是古羅馬兩種常見的宣判方式。
[6] 在古羅馬,流放(exilium)意味着失去公民權和財產權,貶逐(relegatio)只是強令離開羅馬。貶逐又分兩種,一種是禁止在某個特定地點居住,一種是禁止離開某個特定地點,奧維德接受的懲罰是第二種。
[7] 125-138行再次強調了屋大維的仁慈,從旁觀者的角度看,如此處理或許說明,屋大維懲罰奧維德主要是為了皇家顏面,他也清楚奧維德在此事上無罪。
[8] 古羅馬人常用榆樹作葡萄藤的支撐。
[9] 140-154行描繪奧維德殘存的希望。
[10] Claassen(1989)指出,155-182行的拉丁文是一個長句,這在奧維德作品中極其罕見。
[11] 考慮到利維婭改嫁屋大維前後的傳言,這樣的溢美之辭或許會讓皇帝難堪。
[12] 指提比略。
[13] 指日耳曼尼庫斯和德魯蘇。
[14] 指正在日耳曼作戰的提比略。
[15] “一半……一半”分別指屋大維和提比略。
[16] “祖國之父”(pater patriae)是公元前2年羅馬元老院授予屋大維的稱號。
[17] 奧維德在放逐詩歌中的禱告通常都包含兩部分,一部分是對另一方的祝願,另一部分是對另一方的要求,兩部分之間暗含交換關係。奧維德對屋大維的要求只是更換放逐地,不是召回羅馬。
[18] 多瑙河(Danuvium)在下游入海口附近被稱作希斯特(Hister),兩個名字均見於奧維德的詩中。多瑙河注入黑海前分作了七條河道。
[19] 因為大熊星座在北極星附近,對應着地上的北方,所以用“冰冷”形容。
[20] 齊茲吉(Ciziges)是生活在薩爾馬提亞的一個民族。科爾基(Colchi)可能指從科爾基斯(Colchis)追趕美狄亞(Medea)到托密斯附近定居的人。馬特瑞亞(Materea turba)是住在第聶伯河附近的一個民族。
[21] 參考《哀歌集》第三部第十首對黑海結冰的描繪。
[22] 巴斯塔爾奈(Bastarnae)是居住在多瑙河入海口附近的日耳曼部落。掃羅馬泰人(Sauromatae)就是薩爾馬特人。
[23] 這兩行詩消解了羅馬帝國聲威遠播的形象。