Littera quaecumque est toto tibi lecta libello,
est mihi sollicitae tempore facta viae.
Aut haec me, gelido tremerem cum mense Decembri,
scribentem mediis Hadria vidit aquis:
5 aut, postquam bimarem cursu superavimus Isthmon,
alteraque est nostrae sumpta carina fugae,
quod facerem versus inter fera murmura ponti,
Cycladas Aegaeas obstipuisse puto.
Ipse ego nunc[1] miror tantis animique marisque
10 fluctibus ingenium non cecidisse meum.
Seu stupor huic studio sive est insania nomen,
omnis ab hac cura cura levata[2] mea est.
Saepe ego nimbosis dubius iactabar ab Haedis,
saepe minax Steropes sidere pontus erat,
15 fuscabatque diem custos Atlantidos Vrsae,
aut Hyadas seris hauserat Auster aquis:
saepe maris pars intus erat; tamen ipse trementi
carmina ducebam qualiacumque manu.
Nunc quoque contenti stridunt Aquilone rudentes,
20 inque modum cumuli concava surgit aqua.
Ipse gubernator tollens ad sidera palmas
exposcit votis, inmemor artis, opem.
Quocumque aspexi, nihil est nisi mortis imago,
quam dubia timeo mente timensque precor.
25 Attigero portum, portu terrebor ab ipso:
plus habet infesta terra timoris aqua.
Nam simul insidiis hominum pelagique laboro,
et faciunt geminos ensis et unda metus.
ille meo vereor ne speret sanguine praedam,
30 haec titulum nostrae mortis habere velit.
Barbara pars laeva est avidaeque adsueta rapinae[3],
quam cruor et caedes bellaque semper habent,
cumque sit hibernis agitatum fluctibus aequor,
pectora sunt ipso turbidiora mari.
35 Quo magis his debes ignoscere, candide lector,
si spe sunt, ut sunt, inferiora tua.
Non haec in nostris, ut quondam, scripsimus[4] hortis,
nec, consuete, meum, lectule, corpus habes.
Iactor in indomito brumali luce profundo
40 ipsaque caeruleis charta feritur aquis.
Improba pugnat hiems indignaturque quod ausim
scribere se rigidas incutiente minas.
Vincat hiems hominem! sed eodem tempore, quaeso,
ipse modum statuam carminis, illa sui.
[1] ipse ego nunc=ego nunc etenim
[2] cura levata=mens relevata
[3] adsueta rapinae=ad ethera penne
[4] scripsimus=scribimus
(跋诗)[1]
你在整本小书里读到的任何一封信,
都写于这段忧惧交加的旅程。
或者亚得里亚海看波浪包围的我
一边在十二月寒气里哆嗦,一边写;
5 或者,当我抵达双海间的地峡[2],换乘
另外一艘船继续流亡的旅行,
爱琴海的环形岛[3](我想象)对我惊诧不已,
竟能伴庞图斯蛮野的呻吟写诗。
我自己回头都难信,任心绪和大海如何
翻腾,我的才华都没有沉没。
这份偏执,无论叫呆痴,还是叫疯癫,
溺陷其间,才不致在苦痛中溺陷。
时常星座[4]掀起风暴,海一片狰狞,
我在浪涛中颠簸,惊魂难定,
15 或者牧夫座[5]在天空布满阴云,或者
南风从毕星团[6]吸出晚秋的雨河。
时常船舱里都是海,然而我颤抖的手
依然在写诗,不顾及是劣是优。
此刻,绷紧的缆绳都在北风里嘶鸣,
20 弧形的巨浪如排排山头翻涌。
连舵手自己也朝星辰举起了手掌,
求神保佑,早忘了如何领航。
无论我望向何处,都只见死亡的幻影,
它令我惊惧,在惊惧中祷告神灵。
25 等到达港口,港口又会把我惊吓:
陆地比敌意的大海更加可怕,
因为人将与海合谋,一起让我受苦,
利刃与狂涛将制造双重恐惧。
我唯恐这位流我的血,夺我的财物,
30 那位更要杀死我,换取荣誉。
左岸是蛮族的国度,习惯了贪婪的抢掠,
拼斗、屠杀和战争从不停歇,
虽然大海肆意翻卷着冬季的波浪,
我胸中的世界却更加狂乱动荡。
35 所以,好心的读者请体谅,倘若这些诗
现在的样子达不到你的预期。
它们不像从前,诞生于我的花园,
昔日的小床啊,你也再与我无缘。
我正在冬天桀骜的深渊里不停摇晃,
40 连手边的纸草都溅满湛蓝的海浪。
挥舞严酷的武器,邪恶的风暴在进攻,
见我胆敢不辍笔,它忿恨难平。
且让它击败我!不过我祈求,这首诗
我一旦写完,它也能同时停止。
[1] 这首诗是《哀歌集》第一部的跋诗,它开启了奥维德放逐诗歌的一个主题:一面为诗作的质量道歉,一面请读者宽容,因为创作条件恶劣。Wilkinson(1955)等人认可奥维德对自己的评价,这也是《哀歌集》和《黑海书简》长期被学者忽视的原因,但Claassen(2008)在专著中为奥维德做了辩护,用大量例证说明奥维德在诗歌生涯晚期创造力并未下降。
[2] 指连接伊奥尼亚海和爱琴海的科林斯地峡。
[3] 环形岛(Cycladae)位于爱琴海,卡图卢斯《歌集》第四首和贺拉斯《颂诗集》第一部第十四首都曾提及。
[4] “星座”原文为Haedis(小山羊星)和Sterope(斯泰罗佩星)。小山羊星每年9月下旬出现,带来多风暴的天气,参考维吉尔《埃涅阿斯纪》第九卷第668行。斯泰罗佩星属于昴星团(Pleiades)。
[5] “牧夫座”原文为custos Atlantidos Ursae(阿特拉斯的熊的守护人)。“熊”指牧夫座附近的大熊星座。
[6] 毕星团(Hyades)每年11月初沉落,是地中海的风暴季节。