奥维德《哀歌集》第1部第10首



Est mihi sitque, precor, flavae tutela Minervae,
navis et a picta casside nomen habet.
Sive opus est velis, minimam bene currit ad auram
sive opus est remo, remige carpit iter.
5 Nec comites volucri contenta est vincere cursu,
occupat egressas quamlibet ante[1] rates,
et pariter fluctus ferit[2] atque silentia[3] longe
aequora, nec saevis victa fatiscit aquis.
Illa, Corinthiacis primum mihi cognita Cenchreis,
10 fida manet trepidae duxque comesque fugae,
perque tot eventus et iniquis concita ventis
aequora Palladio numine tuta fuit.
Nunc quoque tuta, precor, vasti secet ostia Ponti,
quasque petit, Getici litoris intret aquas.
15 Quae simul Aeoliae mare me deduxit in Helles,
et longum tenui limite fecit iter,
fleximus in laevum cursus, et ab Hectoris urbe
venimus ad portus, Imbria terra, tuos.
Inde, levi vento Zerynthia litora nacta,
20 Threïciam tetigit fessa carina Samon.
Saltus ab hac contra brevis est Tempyra petenti:
hac dominum tenus est illa secuta suum.
Nam mihi Bistonios placuit pede carpere campos:
Hellespontiacas illa relegit[4] aquas,
25 Dardaniamque petit, auctoris nomen habentem,
et te, ruricola, Lampsace tuta, deo,
quodque per angustas vectae male virginis undas
Seston Abydena separat urbe fretum,
inque Propontiacis haerentem Cyzicon oris,
30 Cyzicon, Haemoniae nobile gentis opus,
quaeque tenent Ponti Byzantia litora fauces:
hic locus est gemini ianua vasta maris.
Haec, precor, evincat, propulsaque fortibus Austris
transeat instabilis strenua Cyaneas
35 Thyniacosque sinus, et ab his per Apollinis urbem
alta[5] sub Anchiali moenia tendat iter.
Inde Mesembriacos portus et Odeson et arces
praetereat dictas nomine, Bacche, tuo,
et quos Alcathoi memorant e moenibus ortos
40 sedibus his profugos constituisse Larem.
A quibus adveniat Miletida sospes ad urbem,
offensi quo me detulit ira dei.
Haec si contigerint, meritae cadet agna Minervae:
non facit ad nostras hostia maior opes.
45 Vos quoque, Tyndaridae, quos haec colit insula, fratres,
mite, precor, duplici numen adeste[6] viae.
Altera namque parat Symplegadas ire per artas,
scindere Bistonias altera puppis aquas.
Vos facite ut ventos, loca cum diversa petamus,
50 illa suos habeat, nec minus illa suos.
[1] quamlibet ante=qualibet arte
[2] ferit=fert
[3] silentia=assilientia
[4] relegit=reliquit
[5] alta=apta=alta=vecta
[6] adeste=adesse

(放逐之旅)[1]
 
金发的密涅瓦(愿永远如此)将佑我前行[2]
我的船画着她的盔,也与她同名。
如果需扬帆,轻风就足以助它疾驰,
如果要划桨,桨手会给它动力。
5 速度如飞,超越同伴,它并不罢休,
先出发再久的舟楫也被甩身后[3]
波涛汹涌,波平如镜,于它无分别,
巨浪拍击,它也不会碎裂。
自从在科林斯港口初识[4],它每时每刻
10 都引导陪伴这位惊恐的放逐者,
多少凶险,多少恶风作祟的大海,
托帕拉斯[5]庇护,它始终未受伤害。
祝它也平安穿过广阔庞图斯的窄门[6]
抵达它所期待的盖塔人的水滨。
15 一旦它将我载到属于赫勒的海域[7]
在促狭水道上[8]继续漫长的旅途,
我们就要向左行,从赫克托耳的城市[9]
去印布罗斯[10]的港口暂时歇息。
然后,借着和风去泽伦托斯的土地,
20 一番倦旅后驶入色雷斯的萨摩斯[11]
而从这里到下站坦普拉[12],路程并不远,
船和主人在这里却要说再见。
在比斯托尼亚平原[13],我更愿意走陆路,
它却再次选择了赫勒的水域,
25 去以创建者命名的达尔达尼亚之地[14]
和乡野神庇佑的兰普萨科斯[15]
以及塞斯托斯和阿布多斯的对峙处[16]
(那片海曾目睹从羊背跌落的少女[17],)
然后驶向普罗庞提斯[18]的库奇科斯,
30 海摩尼亚族建造的著名城市[19]
然后到达扼守庞图斯海岸的拜占庭[20]
这里是两片孪生海[21]互通的大门。
愿它一路顺利,然后乘强劲的南风,
奋力穿越库阿奈漂移的陷阱[22]
35 和图尼亚海湾,然后经过阿波罗的城市[23]
在安齐阿洛斯[24]的高墙下继续行驶。
接下来,愿它路过奥德索和梅森布莱[25]
还有以你,巴克斯,命名的要塞[26]
以及来自阿尔卡托俄斯故乡的逃亡者
40 传说在异域重新建立的城郭[27]
愿它从那里平安抵达米利都的城市[28]——
惹怒的天神为我安排的放逐地。
若一切应验,我就以羊羔向密涅瓦还愿,
更大的祭品我实在无力负担。
45 也求此岛敬拜的廷达瑞俄斯的孪生子[29]
为我们双重的旅程赐下福气!
一艘船要穿过辛普列加达的狭窄水道[30]
另一艘要划破比斯托尼亚的波涛。
虽然我们驶往不同的方向,请你们
保佑两边的帆都灌满好风。


[1] 这首诗对船和航程的描绘明显受到了卡图卢斯《歌集》第四首的影响。它的乐观情绪与同样描写海上航行的《哀歌集》第一部第二首和第四首形成了鲜明对照。
[2] 原文中的tutela不仅意味着密涅瓦的保护,也是直接指供奉在船尾的密涅瓦神像。
[3] 3-6行呼应了卡图卢斯《歌集》(Carmina 4.2-5)的措辞。
[4] 奥维德先乘船从意大利到达希腊的科林斯,然后在那里换船。科林斯地峡连接西边的伊奥尼亚海和东边的爱琴海,在此处换船可以大幅缩短旅程。肯克雷埃(Cenchreae)是科林斯东侧的港口。
[5] 帕拉斯即密涅瓦。
[6] 窄门即今日的达达尼尔海峡、马尔马拉海和博斯普鲁斯海峡,它们连接了爱琴海和黑海。
[7] “赫勒的海域”即Hellepontus,今天的达达尼尔海峡,连接爱琴海和马尔马拉海。原文用Aeoliae修饰赫勒(Helle),因为赫勒是风神埃俄洛斯的孙女。她和哥哥为了摆脱继母的迫害,乘公羊逃走,途经达达尼尔海峡时从羊背跌下,坠海而死,参考本诗第28行。
[8] 达达尼尔海峡地形狭长。
[9] 指特洛伊。
[10] 印布罗斯(Imbros)是达达尼尔海峡入口左侧的一个岛。从下面描述的路线看,奥维德没有选择从达达尼尔海峡去黑海,而折向西北的色雷斯,从陆路去了目的地托密斯。
[11] “色雷斯的萨摩斯”指萨摩色雷斯(Samothrace,这个名字由“萨摩斯”和“色雷斯”构成),是爱琴海东北部的一个岛,靠近达达尼尔海峡西侧。泽伦托斯(Zerynthus)在萨摩色雷斯岛以北。
[12] 坦普拉(Tempyra)位于今天的亚历山德罗波利斯(Alexandropolis)。Barney McCullagh认为奥维德称自己在此上岸,选择走陆路到达托密斯是杜撰。在当时,这四百多公里的路程是嗜血蛮族统治的区域,文弱的奥维德不可能顺利穿过,更大的可能是艺术虚构。他指出Tempyra这个词在古希腊语里有特殊含义,tem让人联想起τέμνω(切,砍),pyra则是火葬的柴堆。这个地名暗示奥维德将放逐视为自己的葬礼,这个意象在《哀歌集》和《黑海书简》中反复出现。参考http://www.tempyra.com。
[13] 比斯托尼亚(Bistonia)位于色雷斯境内。
[14] 达尔达尼亚(Dardania)的名称来自创建者达尔达诺斯(Dardanus)。
[15] 兰普萨科斯(Lampsacus)位于达达尼尔海峡东侧,以丰饶神普里阿波斯(Priapus)的崇拜而闻名,据说也是他的出生地。
[16] 塞斯托斯(Sestus)和阿布多斯(Abydos)分别在达达尼尔海峡东西两侧。
[17] 参考本诗第5行的注释。
[18] 普罗庞提斯(Propontis)即马尔马拉海。
[19] 库奇科斯(Cyzicos)是阿尔戈号英雄埃纽斯所建,他的故乡是海摩尼亚(即希腊的贴撒利亚)。
[20] 即后来的君士坦丁堡和伊斯坦布尔,扼守黑海入口的博斯普鲁斯海峡。
[21] 指爱琴海和黑海。
[22] 库阿奈(Cyaneae)又名“碰撞岛”(Symplegadae),是黑海入口的两处相对的巨岩,传说会移动位置,挤碎经过的船只。合理的解释是,由于它们之间的水域狭窄,正对着看,感觉是分开的;斜着看,又变成了一体。
[23] 图尼亚(Thynia)在古代指马尔马拉海北岸的狭长地区。“阿波罗的城市”指阿波罗尼亚(Apollonia),在黑海西岸。
[24] 安齐阿洛斯(Anchialus),黑海西岸的城市,今天保加利亚的波摩莱。
[25] 奥德索(Odesos),黑海西岸的城市,在今天保加利亚境内。梅森布莱(Mesembria),色雷斯的一个城市。
[26] 可能指狄俄尼索波利斯(Dionysopolis),巴克斯是酒神狄俄尼索斯的罗马名字。
[27] 这个城市指毕佐涅(Bizone),位于狄俄尼索波利斯和托密斯之间。阿尔卡托俄斯(Alcathous)是阿伽门农祖父佩洛普斯的儿子。
[28] 指托密斯,传说它是小亚细亚的米利都人在黑海西岸建立的众多殖民地之一。参考《哀歌集》第三部第九首第3行。
[29] 指水手保护神珀鲁克斯(Pollux)和卡斯托尔(Castor),他们都是廷达瑞俄斯(Tyndareus)妻子丽达(Leda)与朱庇特的孩子,但名义上是廷达瑞俄斯的儿子,所以原文称他们是Tyndaridae。萨摩色雷斯崇拜珀鲁克斯和卡斯托尔。
[30] 辛普列加达(Symplegadae),见本诗第34行的注释。