Detur inoffenso vitae tibi tangere metam,
qui legis hoc nobis non inimicus opus:
Atque utinam pro te possint mea vota valere,
quae pro me duros non tetigere deos!
5 Donec eris sospes[1], multos numerabis amicos:
tempora si fuerint nubila, solus eris.
Aspicis, ut veniant ad candida tecta columbae,
accipiat nullas sordida turris aves.
Horrea formicae tendunt ad inania numquam:
10 nullus ad amissas ibit amicus opes.
Vtque comes radios per solis euntibus umbra est,
cum latet hic pressus nubibus, illa fugit,
mobile sic sequitur Fortunae lumina vulgus:
quae simul inducta nube teguntur, abit.
15 Haec precor ut semper possint tibi falsa videri:
sunt tamen eventu vera fatenda meo.
Dum stetimus, turbae quantum satis esset, habebat
nota quidem, sed non ambitiosa domus.
At simul impulsa est, omnes timuere ruinam,
20 cautaque communi terga dedere fugae.
Saeva neque admiror metuunt si fulmina, quorum
ignibus adflari proxima quaeque solent.
Sed tamen in duris remanentem rebus amicum
quamlibet[2] inviso Caesar in hoste probat,
25 nec solet irasci (neque enim moderatior alter)
cum quis in adversis, siquid amavit, amat.
De comite Argolici[3] postquam cognovit Orestae,
narratur Pyladen ipse probasse Thoas.
Quae fuit Actoridae cum magno semper Achille,
30 laudari solita est Hectoris ore fides.
Quod pius ad manes Theseus comes iret amico,
Tartareum dicunt condoluisse deum.
Euryali Nisique fide tibi, Turne, relata
credibile est lacrimis immaduisse genas.
35 Est etiam in miseris pietas, et in hoste probatur.
Ei mihi, quam paucos haec mea dicta movent!
Is status, haec rerum nunc est fortuna mearum,
debeat ut lacrimis nullus adesse modus.
At mea sunt, proprio quamvis maestissima casu,
40 pectora processu facta serena tuo.
Hoc ego venturum iam tum, carissime, vidi,
ferret adhuc istam[4] cum minor aura ratem.
Sive aliquod morum seu vitae labe carentis
est pretium, nemo pluris emendus erat:
45 sive per ingenuas aliquis caput extulit artes,
quaelibet eloquio fit bona causa tuo.
His ego commotus dixi tibi protinus ipsi
‘scaena manet dotes grandis, amice, tuas.’
Haec mihi non ovium fibrae tonitrusve sinistri,
50 linguave servatae pennave dixit avis:
augurium ratio est et coniectura futuri:
hac divinavi notitiamque tuli.
Quae quoniam vera est, tota tibi mente mihique
gratulor, ingenium non latuisse tuum.
55 At nostrum tenebris utinam latuisset in imis!
expediit studio lumen abesse meo.
Vtque tibi prosunt artes, facunde, severae,
dissimiles illis sic nocuere mihi.
Vita tamen tibi nota mea est, scis artibus illis
60 auctoris mores abstinuisse sui:
scis vetus hoc iuveni lusum mihi carmen, et istos,
ut non laudandos, sic tamen esse iocos.
Ergo ut defendi nullo mea posse colore,
sic excusari crimina posse puto.
65 Qua potes, excusa, nec amici desere causam:
qua bene coepisti, sic bene semper eas.
[1] sospes=felix
[2] quamlibet=qualibet=quolibet
[3] Argolici=Argolico
[4] istam=ista
(致一位忠诚的朋友)[1]
愿你平安地抵达生命的终点,如果你
对我的这首诗不怀任何敌意,
也愿我给你的祷告都应验,尽管诸神
对我给自己的祈求充耳不闻!
5 只要平安顺遂,你身边就友伴如云;
一旦乌云笼罩,你就变孤身。
你看,鸽子如何聚向明亮的屋顶,
肮脏的塔楼却没有一只鸟栖停。
蚂蚁从来不赶往空空如也的谷仓,
10 败落的世家哪有宾朋拜望?
就像影子,此刻紧跟阳光下的行人,
等密云遮住天空,它便会逃遁。
善变的庸众也如此追逐好运的明灯,
暗影刚落下,他们已无处可寻。
15 我祈祷这一切在你眼中永远是幻象,
可我的经历只证明,它是真相。
我的家也算名门,但并无权势的野心,
落难前,有不少与我交游的人。
可我一朝被放逐,所有人便害怕灾殃,
20 警惕地转过身去,争相逃亡。
我并不惊讶,若他们畏惧残酷的闪电,
毕竟火总是先往近处蔓延,
但如果有人危难中也陪在朋友身旁,
即使是敌人,恺撒也会欣赏,
25 他不会发怒(事实上没人比他更仁慈),
若从前所爱,逆境中你仍能坚持。
据说托阿斯[2]听完彼拉得的故事,曾称赞
希腊人俄瑞斯忒斯的这位伙伴;
帕特洛克罗斯和阿喀琉斯一生的挚情[3],
赫克托耳也曾经反复称颂[4];
人们说,因为忠诚的忒修斯陪朋友[5]下幽冥,
黑暗地府的神也一起悲痛[6];
我相信,欧律阿罗斯和尼索斯的那段佳话[7],
曾让你,图尔努斯[8],泪湿双颊。
35 不幸者也可享至诚,即使敌人也崇敬,
可是我,这番话却打动不了什么人!
我现在的处境,我如今的命运,多少眼泪
都难以抒发其中的辛酸滋味;
可是我的心,无论为自己的遭遇多哀恸,
40 因为你的成就却恢复了安宁。
以前还没有劲风推送你的小船,
亲爱的朋友,我就已预见到今天。
如果无瑕的生活或者美好的情操
可以估价,你的价一定最高;
45 如果人可以通过高雅的技艺扬名,
谁的口才能如你,战无不胜?
被这些想法触动,我当时就对你感慨:
“你的天赋将有广阔的舞台。”
我下此结论,没看羊内脏,没听雷霆,
50 也没辨识鸟的叫声和飞行[9];
是理性教我预言未来,教我占卜,
它和观察的经验是我的依据。
既然我的话已应验,你的才华未埋没,
我怎能不全心全意祝贺你,祝贺我!
55 可我的才华为何不隐匿在黑暗深处?
它若从未见天日,反而是幸福。
雄辩的你啊,严肃的技艺给了你成功,
我的技艺却不同,无非祸种。
你熟悉我的生活,知道我始终远离
60 我的诗歌所传授的那些技艺;
也知道这篇旧作[10]是年轻的游戏,虽不当
称赞,但至少也不必严加提防。
所以,固然不可能撤销我的罪名,
我想多少还是可以减轻。
65 请尽你所能帮我,别停止为朋友呼吁;
也祝你起步的事业永不止步。
[1] 这首诗和上一首诗形成了有趣的对照。
[2] 托阿斯(Thoas)是叨立斯(Tauris)国王,他是酒神狄俄尼索斯和阿里阿德涅的儿子(在另一个版本里,他是忒修斯的儿子)。当地有向狄安娜献祭人牲的传统,参考《哀歌集》第四部第四首。托阿斯的称赞是奥维德的杜撰。
[3] 帕特洛克罗斯(Patroclus)的原文是Actoridae(阿克托耳的孙子),他是阿喀琉斯(Achilles)的挚友。阿喀琉斯不在希腊军营时,特洛伊人攻了进来,他穿上阿喀琉斯的甲胄抵抗,被赫克托耳所杀(《伊利亚特》第16卷),后来阿喀琉斯杀死赫克托耳,为他报了仇(《伊利亚特》第22卷)。
[4] 赫克托耳的称颂是奥维德的杜撰。
[5] 指庇里托俄斯。
[6] 此情节也是奥维德的杜撰。
[7] 参考《哀歌集》第一部第五首第24行的注释。
[8] 这里是呼告(apostrophe)手法,这封信的收信人并非图尔努斯,关于图尔努斯,参考《哀歌集》第一部第二首第7行的注释。
[9] 奥维德在此影射了古罗马的多种占卜术(auspicium),“看羊内脏”是畜占(ex quadrupedibus),“听雷霆”是天占(ex caelo),“辨识鸟的叫声和飞行”是鸟占(ex avibus),其中“叫声”被称为oscines,“飞行”被称为alites。
[10] “我的诗歌”和“这篇旧作”都指《爱的艺术》。