Detur inoffenso vitae tibi tangere metam,
qui legis hoc nobis non inimicus opus:
Atque utinam pro te possint mea vota valere,
quae pro me duros non tetigere deos!
5 Donec eris sospes[1], multos numerabis amicos:
tempora si fuerint nubila, solus eris.
Aspicis, ut veniant ad candida tecta columbae,
accipiat nullas sordida turris aves.
Horrea formicae tendunt ad inania numquam:
10 nullus ad amissas ibit amicus opes.
Vtque comes radios per solis euntibus umbra est,
cum latet hic pressus nubibus, illa fugit,
mobile sic sequitur Fortunae lumina vulgus:
quae simul inducta nube teguntur, abit.
15 Haec precor ut semper possint tibi falsa videri:
sunt tamen eventu vera fatenda meo.
Dum stetimus, turbae quantum satis esset, habebat
nota quidem, sed non ambitiosa domus.
At simul impulsa est, omnes timuere ruinam,
20 cautaque communi terga dedere fugae.
Saeva neque admiror metuunt si fulmina, quorum
ignibus adflari proxima quaeque solent.
Sed tamen in duris remanentem rebus amicum
quamlibet[2] inviso Caesar in hoste probat,
25 nec solet irasci (neque enim moderatior alter)
cum quis in adversis, siquid amavit, amat.
De comite Argolici[3] postquam cognovit Orestae,
narratur Pyladen ipse probasse Thoas.
Quae fuit Actoridae cum magno semper Achille,
30 laudari solita est Hectoris ore fides.
Quod pius ad manes Theseus comes iret amico,
Tartareum dicunt condoluisse deum.
Euryali Nisique fide tibi, Turne, relata
credibile est lacrimis immaduisse genas.
35 Est etiam in miseris pietas, et in hoste probatur.
Ei mihi, quam paucos haec mea dicta movent!
Is status, haec rerum nunc est fortuna mearum,
debeat ut lacrimis nullus adesse modus.
At mea sunt, proprio quamvis maestissima casu,
40 pectora processu facta serena tuo.
Hoc ego venturum iam tum, carissime, vidi,
ferret adhuc istam[4] cum minor aura ratem.
Sive aliquod morum seu vitae labe carentis
est pretium, nemo pluris emendus erat:
45 sive per ingenuas aliquis caput extulit artes,
quaelibet eloquio fit bona causa tuo.
His ego commotus dixi tibi protinus ipsi
‘scaena manet dotes grandis, amice, tuas.’
Haec mihi non ovium fibrae tonitrusve sinistri,
50 linguave servatae pennave dixit avis:
augurium ratio est et coniectura futuri:
hac divinavi notitiamque tuli.
Quae quoniam vera est, tota tibi mente mihique
gratulor, ingenium non latuisse tuum.
55 At nostrum tenebris utinam latuisset in imis!
expediit studio lumen abesse meo.
Vtque tibi prosunt artes, facunde, severae,
dissimiles illis sic nocuere mihi.
Vita tamen tibi nota mea est, scis artibus illis
60 auctoris mores abstinuisse sui:
scis vetus hoc iuveni lusum mihi carmen, et istos,
ut non laudandos, sic tamen esse iocos.
Ergo ut defendi nullo mea posse colore,
sic excusari crimina posse puto.
65 Qua potes, excusa, nec amici desere causam:
qua bene coepisti, sic bene semper eas.
[1] sospes=felix
[2] quamlibet=qualibet=quolibet
[3] Argolici=Argolico
[4] istam=ista
(致一位忠誠的朋友)[1]
願你平安地抵達生命的終點,如果你
對我的這首詩不懷任何敵意,
也願我給你的禱告都應驗,儘管諸神
對我給自己的祈求充耳不聞!
5 只要平安順遂,你身邊就友伴如雲;
一旦烏雲籠罩,你就變孤身。
你看,鴿子如何聚向明亮的屋頂,
骯髒的塔樓卻沒有一隻鳥棲停。
螞蟻從來不趕往空空如也的穀倉,
10 敗落的世家哪有賓朋拜望?
就像影子,此刻緊跟陽光下的行人,
等密雲遮住天空,它便會逃遁。
善變的庸眾也如此追逐好運的明燈,
暗影剛落下,他們已無處可尋。
15 我祈禱這一切在你眼中永遠是幻象,
可我的經歷只證明,它是真相。
我的家也算名門,但並無權勢的野心,
落難前,有不少與我交遊的人。
可我一朝被放逐,所有人便害怕災殃,
20 警惕地轉過身去,爭相逃亡。
我並不驚訝,若他們畏懼殘酷的閃電,
畢竟火總是先往近處蔓延,
但如果有人危難中也陪在朋友身旁,
即使是敵人,愷撒也會欣賞,
25 他不會發怒(事實上沒人比他更仁慈),
若從前所愛,逆境中你仍能堅持。
據說托阿斯[2]聽完彼拉得的故事,曾稱讚
希臘人俄瑞斯忒斯的這位夥伴;
帕特洛克羅斯和阿喀琉斯一生的摯情[3],
赫克托耳也曾經反覆稱頌[4];
人們說,因為忠誠的忒修斯陪朋友[5]下幽冥,
黑暗地府的神也一起悲痛[6];
我相信,歐律阿羅斯和尼索斯的那段佳話[7],
曾讓你,圖爾努斯[8],淚濕雙頰。
35 不幸者也可享至誠,即使敵人也崇敬,
可是我,這番話卻打動不了什麼人!
我現在的處境,我如今的命運,多少眼淚
都難以抒發其中的辛酸滋味;
可是我的心,無論為自己的遭遇多哀慟,
40 因為你的成就卻恢復了安寧。
以前還沒有勁風推送你的小船,
親愛的朋友,我就已預見到今天。
如果無瑕的生活或者美好的情操
可以估價,你的價一定最高;
45 如果人可以通過高雅的技藝揚名,
誰的口才能如你,戰無不勝?
被這些想法觸動,我當時就對你感慨:
“你的天賦將有廣闊的舞台。”
我下此結論,沒看羊內臟,沒聽雷霆,
50 也沒辨識鳥的叫聲和飛行[9];
是理性教我預言未來,教我占卜,
它和觀察的經驗是我的依據。
既然我的話已應驗,你的才華未埋沒,
我怎能不全心全意祝賀你,祝賀我!
55 可我的才華為何不隱匿在黑暗深處?
它若從未見天日,反而是幸福。
雄辯的你啊,嚴肅的技藝給了你成功,
我的技藝卻不同,無非禍種。
你熟悉我的生活,知道我始終遠離
60 我的詩歌所傳授的那些技藝;
也知道這篇舊作[10]是年輕的遊戲,雖不當
稱讚,但至少也不必嚴加提防。
所以,固然不可能撤銷我的罪名,
我想多少還是可以減輕。
65 請盡你所能幫我,別停止為朋友呼籲;
也祝你起步的事業永不止步。
[1] 這首詩和上一首詩形成了有趣的對照。
[2] 托阿斯(Thoas)是叨立斯(Tauris)國王,他是酒神狄俄尼索斯和阿里阿德涅的兒子(在另一個版本里,他是忒修斯的兒子)。當地有向狄安娜獻祭人牲的傳統,參考《哀歌集》第四部第四首。托阿斯的稱讚是奧維德的杜撰。
[3] 帕特洛克羅斯(Patroclus)的原文是Actoridae(阿克托耳的孫子),他是阿喀琉斯(Achilles)的摯友。阿喀琉斯不在希臘軍營時,特洛伊人攻了進來,他穿上阿喀琉斯的甲胄抵抗,被赫克托耳所殺(《伊利亞特》第16卷),後來阿喀琉斯殺死赫克托耳,為他報了仇(《伊利亞特》第22卷)。
[4] 赫克托耳的稱頌是奧維德的杜撰。
[5] 指庇里托俄斯。
[6] 此情節也是奧維德的杜撰。
[7] 參考《哀歌集》第一部第五首第24行的注釋。
[8] 這裡是呼告(apostrophe)手法,這封信的收信人並非圖爾努斯,關於圖爾努斯,參考《哀歌集》第一部第二首第7行的注釋。
[9] 奧維德在此影射了古羅馬的多種占卜術(auspicium),“看羊內臟”是畜占(ex quadrupedibus),“聽雷霆”是天占(ex caelo),“辨識鳥的叫聲和飛行”是鳥占(ex avibus),其中“叫聲”被稱為oscines,“飛行”被稱為alites。
[10] “我的詩歌”和“這篇舊作”都指《愛的藝術》。