Siquis habes nostri similes in imagine vultus,
deme meis hederas, Bacchica serta, comis.
Ista decent laetos felicia signa poetas:
temporibus non est apta corona meis.
5 Hoc tibi dissimula, senti tamen, optime, dici,
in digito qui me fersque refersque tuo,
effigiemque meam fulvo complexus in auro
cara relegati, quae potes, ora vides.
Quae quotiens spectas, subeat tibi dicere forsan
10 ‘quam procul a nobis Naso sodalis abest!’
Grata tua est pietas, sed carmina maior imago
sunt mea, quae mando qualiacumque legas,
carmina mutatas hominum dicentia formas,
infelix domini quod fuga rupit opus.
15 Haec ego discedens, sicut bene multa meorum,
ipse mea posui maestus in igne manu.
Vtque cremasse suum fertur sub stipite natum
Thestias et melior matre fuisse soror,
sic ego non meritos mecum peritura libellos
20 imposui rapidis viscera nostra rogis:
vel quod eram Musas, ut crimina nostra, perosus,
vel quod adhuc crescens et rude carmen erat.
Quae quoniam non sunt penitus sublata, sed extant
(pluribus exemplis scripta fuisse reor),
25 nunc precor ut vivant et non ignava legentum[1]
otia delectent admoneantque mei.
Nec tamen illa legi poterunt patienter ab ullo,
nesciet his summam siquis abesse manum.
Ablatum mediis opus est incudibus illud,
30 defuit et coeptis ultima lima meis.
Et veniam pro laude peto, laudatus abunde,
non fastiditus si tibi, lector, ero.
Hos quoque sex versus, in prima[2] fronte libelli
si praeponendos esse putabis, habe:
35 ‘Orba parente suo quicumque volumina tangis,
his saltem vestra detur in Vrbe locus.
Quoque magis faveas, non haec sunt edita ab ipso,
sed quasi de domini funere rapta sui.
Quicquid in his igitur vitii rude carmen habebit,
40 emendaturus, si licuisset, erat[3].’
[1] legentum=legentem
[2] prima=primi
[3] erat=eram
(關於《變形記》)[1]
你們中若有誰存着我的肖像,請挪去
頭上的常青藤,酒神巴克斯的飾物[2],
那種喜慶的標誌只適合幸運的詩人,
我若此時戴花冠,就失了分寸。
5 朋友[3],你知道我指誰,儘管你會偽裝:
你來去總是把我戴在手指上,
閃亮的黃金鏤刻這位放逐者的面容,
時時端詳,彷彿與摯友又相逢。
每次你看我,或許都會忍不住感嘆:
“親愛的納索離我們實在太遠!”
謝謝你的友情,但詩歌是更好的畫像,
請你讀吧,就按照現在的模樣[4],
它們的主題是人類的變形:不幸的作品,
因為主人流亡而中斷了歌吟。
15 凄惶逃離時,連同許多詩篇,我親手
將它們付之一炬,化為烏有。
就像傳說的阿爾泰婭,用木柴燒死
兒子,殘忍的母親,卻無愧於兄弟[5],
我也將無辜的詩卷,我的骨肉,投入
20 熊熊的火焰,與我一起死去:
或者是因為憎恨給我招災的繆斯,
或者因為它們仍淺薄幼稚。
既然它們並沒有毀掉,竟然能倖存,
(我猜或許有人謄寫了多份,)
25 我寧願它們活下去,愉悅閑暇的讀者,
既不虛度光陰,也不忘記我。
可是,任何人都會失去閱讀的耐心,
如果不知道這詩卷並未完成。
作品還在砧板上,就被突然搶奪,
30 我的書自然還缺最後的打磨。
讀者啊,我尋求寬恕,而非讚美,只要
你不厭惡,我便覺十分榮耀。
還請在書的開始添上這裡的六行詩,
如果你認為做序言恰好合適:
35 “無論你是誰,都請設法在你的城市
為這些喪父的書卷覓一處棲身地。
請多多體諒,它們並非主人編定,
幾乎是從葬禮火堆死裡逃生。
所以,這篇詩稿不管有什麼差錯,
當時若可能,作者定不會放過。”
[1] 在這首詩里,奧維德囑咐朋友善待僥倖“復生”的《變形記》,並請他添上六行序詩,說明作品只是草稿,沒有經過自己的修訂。Davisson(1984)指出,和《哀歌集》第一部第一首一樣,奧維德仍把自己和詩集的關係比作父子關係。不過,奧維德刻意強調《變形記》未經修改,更像是一種修辭策略,也是一位詩人對摧毀他正常創作生涯的皇權提出的隱晦抗議。
[2] hederae是一種偏黑的常春藤,酒神巴克斯的聖物。古羅馬注者Servius說,因為詩人靈感來臨時的狀態與追隨巴克斯的狂女相似,所以給詩人戴常春藤冠。
[3] 可能指布魯圖斯(Brutus),奧維德的好友,參考《黑海書簡》第一部第一首。
[4] “按照現在的模樣”,因為奧維德還沒有機會修改《變形記》,它就已經流傳開來。
[5] 阿爾泰婭(Althaea)的原文是Thestias(泰斯提俄斯的女兒),她是墨勒阿革洛斯(Meleager)的母親。墨勒阿革洛斯出生時,命運女神預言,只有家裡的某條木板被燒,他才會死。後來,他殺死了自己的兩位舅舅,阿爾泰婭為了替哥哥報仇,找出那條木板,放在火上燒,墨勒阿革洛斯便死了。所以她是“殘忍的母親,卻無愧於兄弟”。事見《變形記》(Metamorphoses 8.260-546)。