Nec tantum Clario[1] Lyde dilecta poetae,
nec tantum Coo Bittis[2] amata suo est,
pectoribus quantum tu nostris, uxor, inhaeres,
digna minus misero, non meliore viro.
5 Te mea supposita veluti trabe fulta ruina est:
siquid adhuc ego sum, muneris omne tui est.
Tu facis, ut spolium non sim, nec nuder ab illis,
naufragii tabulas qui petiere mei.
Vtque rapax stimulante fame cupidusque cruoris
10 incustoditum captat ovile lupus,
aut ut edax vultur corpus circumspicit ecquod
sub nulla positum cernere possit humo,
sic mea nescio quis, rebus male fidus acerbis
in bona venturus, si paterere, fuit.
15 Hunc tua per fortis virtus summovit amicos,
nulla quibus reddi gratia digna potest.
Ergo quam misero, tam vero teste probaris,
hic aliquod pondus si modo testis habet.
Nec probitate tua prior est aut Hectoris uxor,
20 aut comes extincto Laodamia viro.
Tu si Maeonium vatem sortita fuisses,
Penelopes esset fama secunda tuae:
33 prima locum sanctas heroidas inter haberes,
prima bonis animi conspicerere tui.
23 Sive tibi hoc debes, nullo[3] pia facta magistro,
cumque nova mores sunt tibi luce dati,
25 femina seu princeps omnes tibi culta per annos
te docet exemplum coniugis esse bonae,
adsimilemque sui longa adsuetudine fecit,
grandia si parvis adsimilare licet.
Ei mihi, non magnas quod habent mea carmina vires,
30 nostraque sunt meritis ora minora tuis!
Siquid et in nobis vivi fuit ante vigoris,
exstinctum longis excidit omne malis!
35 Quantumcumque tamen praeconia nostra valebunt,
carminibus vives tempus in omne meis.
[1] Clario=Coo
[2] Bittis=battis
[3] nullo=nuli
(致妻子)[1]
无论安提马科斯多么钟爱吕得[2],
腓列塔斯多么为碧提丝着魔[3],
我的妻,他们都难比我心中的这份眷恋,
我虽珍惜你,却无福护你周全。
5 我摇摇欲坠时,你像梁柱般挺立:
我若还有所保存,都是因为你。
他们想洗劫我沉船的残骸,你却决不许
我沦为恶棍的战利品,毫无防御。
如同嗜血的野狼已经被饥渴点燃,
10 贪婪地袭击无人看护的羊圈,
又如饕餮成性的秃鹫四下张望,
看是否有尸体未被泥土埋藏,
你若未阻拦,某位趁火打劫的小人
肯定早已将我的财产鲸吞。
15 你的坚定让他无机可乘,挚友们
也来相助,我难谢他们的大恩。
所以,不幸却正直的我可为你作证,
惟愿这位证人的分量不算轻。
论美德,赫克托耳的妻子[4]无法胜过你,
20 生死不渝的拉俄达弥娅[5]也如此。
倘若你有幸选择荷马做你的歌者,
珀涅罗珀[6]的名声都会逊色。
33 你当在史诗的女性人物中占据首席[7]:
你心灵的美善周遭无人能及。
23 你究竟是天性如此纯良,非后天培育,
呱呱坠地时已有这样的禀赋,
25 还是你终生敬重崇拜的皇后[8]教导你,
要尽心成为一位贤惠的妻子,
耳濡目染,让你习得她的精神
(倘若卑微与高贵可相提并论)?
可惜啊,我的作品没有伟大的力量,
30 吟诵不出与你相配的诗行!
即使从前我曾有活力与灵感的火苗,
也已在长久的灾厄中彻底熄掉!
35 然而,若我的赞美还有任何反响,
我的诗歌便永远是你的故乡。
[1] 这是奥维德写给妻子的一系列书信的第一首,赞美了她的忠贞和坚定,允诺用诗歌给她不朽的名声。将妻子与神话中的著名女性相比,是奥维德常用的手法。从诗歌的语气看,这并非私人化的书信,而更像一封公开信,有着非常明确的自我辩护的用意。奥维德的妻子闺名叫法比娅(Fabia),是他好友法比乌斯(Paullus Fabius Maximus)的亲戚。法比乌斯的妻子玛尔奇娅(Marcia)是小阿提娅(Atia)的女儿,小阿提娅的姐姐大阿提娅是屋大维的母亲。因此,奥维德的妻子跟皇室女性成员有渊源。
[2] 安提马科斯(Antimachus,约公元前5世纪末)的原文是Clario poetae(克拉洛斯的诗人),小镇克拉洛斯(Claros)靠近古希腊诗人安提马科斯的故乡克罗丰(Colophon)。吕得(Lyde)是他情人的名字。
[3] 腓列塔斯(Philetas,约公元前340-前285)的原文是Coo(科斯人),科斯是爱琴海上的一个小岛,腓列塔斯的故乡。腓列塔斯擅长哀歌体,碧提丝(Bittis)是他情人的名字。
[4] 赫克托耳(Hector)的妻子是安德洛玛刻(Andromache),在古典时代被视为妻子的典范。
[5] 拉俄达弥娅(Laodamia)是普罗特西拉俄斯(Protesilaus)的妻子,普罗特西拉俄斯是特洛伊战争中最先登岸的希腊人,也是第一个战死的希腊人。他死后拉俄达弥娅自杀殉情。
[6] 珀涅罗珀(Penelope)是尤利西斯的妻子,古典时代妻子的典范。
[7] 33-34行手稿的顺序不妥,这里根据语义做了调整。
[8] 指屋大维的妻子利维娅(Livia)。事实上,古罗马人对利维娅的“美德”多有怀疑。利维娅与提比略的父亲尼禄(Ti. Claudius Nero)离婚后嫁给了屋大维,三个月后便诞下了大德鲁苏。罗马人传言大德鲁苏并非尼禄的儿子、屋大维的继子,而是后者的亲生儿子。