Di maris et caeli (quid enim nisi vota supersunt?)
solvere quassatae parcite membra ratis,
neve, precor, magni subscribite Caesaris irae:
saepe premente deo fert deus alter opem.
5 Mulciber in Troiam, pro Troia stabat Apollo:
aequa Venus Teucris, Pallas iniqua fuit.
Oderat Aenean propior Saturnia Turno.
Ille tamen Veneris numine tutus erat.
Saepe ferox cautum petiit Neptunus Vlixem:
10 eripuit patruo saepe Minerva suo.
Et nobis aliquod, quamvis distamus ab illis,
quis vetat irato numen adesse deo?
Verba miser frustra non proficientia perdo.
Ipsa graves spargunt ora loquentis aquae,
15 terribilisque Notus iactat mea dicta, precesque
ad quos mittuntur, non sinit ire deos.
Ergo idem venti, ne causa laedar in una,
velaque nescio quo votaque nostra ferunt.
Me miserum, quanti montes volvuntur aquarum!
20 Iam iam tacturos sidera summa putes.
Quantae diducto subsidunt aequore valles!
Iam iam tacturas Tartara nigra putes.
Quocumque aspicio, nihil est, nisi pontus et aër,
fluctibus hic tumidus, nubibus ille minax.
25 Inter utrumque fremunt immani murmure venti.
Nescit, cui domino pareat, unda maris.
Nam modo purpureo vires capit Eurus ab ortu,
nunc Zephyrus sero vespere missus adest,
nunc sicca gelidus Boreas bacchatur ab Arcto,
30 nunc Notus adversa proelia fronte gerit.
Rector in incerto est nec quid fugiatve petatve
invenit: ambiguis ars stupet ipsa malis.
Scilicet occidimus, nec spes est ulla salutis,
dumque loquor, vultus obruit unda meos.
35 Opprimet hanc animam fluctus, frustraque precanti
ore necaturas accipiemus aquas.
At pia nil aliud quam me dolet exule coniunx:
hoc unum nostri scitque gemitque mali.
Nescit in immenso iactari corpora ponto,
40 nescit agi ventis, nescit adesse necem.
O bene, quod non sum mecum conscendere passus,
ne mihi mors misero bis patienda foret!
At nunc ut peream, quoniam caret illa periclo,
dimidia certe parte superstes ero.
45 Ei mihi, quam celeri micuerunt nubila flamma!
quantus ab aetherio personat axe fragor!
Nec levius tabulae laterum feriuntur ab undis,
quam grave ballistae moenia pulsat onus.
Qui venit hic fluctus, fluctus supereminet omnes:
50 posterior nono est undecimoque prior.
Nec letum timeo: genus est miserabile leti.
Demite naufragium, mors mihi munus erit.
Est aliquid, fatove[1] suo ferrove cadentem
in solita[2] moriens ponere corpus humo,
55 et mandare suis aliqua[3], et sperare sepulcrum
et non aequoreis piscibus esse cibum.
Fingite me dignum tali nece, non ego solus
hic vehor. Inmeritos cur mea poena trahit?
Pro superi viridesque dei, quibus aequora curae,
60 utraque iam vestras sistite turba minas:
quamque dedit vitam mitissima Caesaris ira,
hanc sinite infelix in loca iussa feram.
Si quam commerui poenam me pendere vultis,
culpa mea est ipso iudice morte minor.
65 Mittere me Stygias si iam voluisset in undas
Caesar, in hoc vestra non eguisset ope.
Est illi nostri non invidiosa cruoris
copia; quodque dedit, cum volet, ipse feret.
Vos modo, quos certe nullo, puto, crimine laesi,
70 contenti nostris iam, precor, este malis.
Nec tamen, ut cuncti miserum servare velitis,
quod periit, salvum iam caput esse potest.
Vt mare considat ventisque ferentibus utar,
ut mihi parcatis, non minus exul ero.
75 Non ego divitias avidus sine fine parandi
latum mutandis mercibus aequor aro:
nec peto, quas quondam petii studiosus, Athenas,
oppida non Asiae, non loca visa prius,
non ut Alexandri claram delatus in urbem
80 delicias videam, Nile iocose, tuas.
Quod faciles[4] opto ventos (quis credere possit[5])?
Sarmatis est tellus, quam mea vela petunt.
Obligor, ut tangam laevi fera litora Ponti;
quodque sit a patria tam[6] fuga tarda, queror.
85 Nescio quo videam positos ut in orbe Tomitas,
exilem facio per mea vota viam.
Seu me diligitis, tantos compescite fluctus,
pronaque sint nostrae numina vestra rati;
seu magis odistis, iussae me advertite terrae:
90 supplicii pars est in regione mei[7].
Ferte (quid hic facio?) rapidi mea carbasa[8] venti:
Ausonios fines cur mea vela volunt?
Noluit hoc Caesar. Quid, quem fugat ille, tenetis?
Aspiciat vultus Pontica terra meos.
95 Et iubet et merui; nec, quae damnaverit ille,
crimina defendi fasque piumque puto.
Si tamen acta deos numquam mortalia fallunt,
a culpa facinus scitis abesse mea.
Immo ita, si scitis, si me meus abstulit error,
100 stultaque mens nobis, non scelerata fuit,
quod licet et minimis, domui si favimus illi,
si satis Augusti publica iussa mihi,
hoc duce si dixi felicia saecula, proque
Caesare tura pius Caesaribusque dedi,
105 si fuit hic animus nobis, ita parcite divi:
si minus, alta cadens obruat unda caput.
Fallor, an incipiunt gravidae vanescere nubes,
victaque mutati frangitur ira maris?
Non casu, vos sed sub condicione vocati,
110 fallere quos non est, hanc mihi fertis opem.
[1] fatove=ferrove
[2] solita=solida
[3] aliqua=aliquid
[4] faciles=facile est
[5] possit=posset
[6] tam=yam
[7] mei=mori
[8] carbasa=corpora
(风暴与祈祷)[1]
海神与天神(除了祷告我还有什么?),
别让我备受颠簸的小船碎裂,
我也求你们,别煽动强大恺撒的愤怒!
时常一位神逼迫,另一位佑护。
5 伏尔甘[2]反对特洛伊,阿波罗支持特洛伊,
维纳斯襄助,帕拉斯[3]却充满敌意。
朱诺为图尔努斯[4]而憎恶埃涅阿斯,
他却平安无虞,因为有维纳斯。
凶狠的涅普顿数度向尤利西斯[5]索命,
10 密涅瓦却一再相救,与伯父抗衡。
尽管我远不如这些英雄,可谁能阻止
某位神为我抵挡另一位[6]的恨意?
可怜的我,徒然浪费了无用的言语:
就连嘴都被沉重的浪头封堵,
15 骇人的南风卷走了我的祷告,严禁
它们飞向我心中祈求的慈神。
为了给我更多的磨难,这些风又将
我的船和祈愿运到未知的地方。
可悲啊,多么巨大的涛峰在周遭翻滚,
20 仿佛一转眼就会撞到星辰,
而当海水跌落,波峰又多么陡峻,
仿佛刹那间就要刺破幽冥[7]!
无论往何处骋目,都只有海天无垠,
只有蒸腾的浪花,狰狞的墨云,
25 咆哮其间的则是震耳欲聋的风。
海水不知道应臣服哪位主人:
忽而东风从紫红的日升处获得力量,
忽而日落处的西风后来居上,
忽而凛冽的北风自冰冻的极地赶至,
30 忽而南风又迎面摆开阵势。
舵手已茫然,不知什么该躲避,什么
该追逐:面对此乱象,“技艺”[8]也无措。
我们随时会毁灭,没有脱险的希望,
我说话的此刻,浪花正溅满脸庞。
35 波涛将碾碎生命,祈祷将全部落空,
咸水终将灌进我们的喉咙。
可是,深情的妻子只挂念我的放逐,
她为我哀伤,却不知我别的苦楚,
不知我的肉身在茫茫大海中抛掷,
40 不知暴风催迫,死近在咫尺。
幸好,我没允许她和我一起登船,
否则我此时得忍受双份的灾难!
虽然我将丧命,但既然她安然无虞,
我一半的生命至少还可延续。
45 唉,多么迅疾的闪电照亮了云阵!
多么可怕的雷声在天穹轰鸣!
波浪猛烈地冲撞两侧的舷木,就像
战时巨大的投石机轰击城墙。
此刻涌来的浪峰盖过所有波浪,
50 传言不虚,第十浪真是浪王[9]。
我并不怕死,但这种死法却太痛苦;
若无需沉船,死对我就是礼物。
无论是天寿已终,还是因剑身亡,
人都会盼望临死前回到故乡,
55 有人可以托付后事,有坟墓可以
栖身,不致沦为海里的鱼食。
就算我罪有应得,可还有众人在船,
他们既然无辜,为何受牵连?
天界的诸神,掌管海洋的蓝色诸神,
60 别再威胁我,你们这两大阵营!
允许我去指定的地方,恺撒最仁慈的怒火
为我设计的生活,也允许我去过。
你们若想给我应得的惩罚,别忘记,
即使他本人也相信,我罪不至死。
65 假如当初恺撒真希望送我下冥府[10],
此事他完全不需要你们的帮助。
他可以让我流血,无人能够阻拦,
决定的事,他也可随时推翻。
既然我从未伤害过你们,我只祈求
70 你们相信我的苦难已足够!
但即使你们都愿意庇佑不幸的我,
死去的人又如何平安地活?
即使海浪会止息,航程会一路顺风,
即使你们放过我,我仍在流亡。
75 我并非贪婪之人,无休止追求钱财,
为了获利穿越辽阔的大海;
我也再不像求学时代,梦想回雅典,
或者如昔日,在亚细亚都市流连[11];
也不奢望去名满世界的亚历山大城[12],
80 欣赏快乐尼罗河的美妙风景:
我祈求好风,(谁会相信?)只为了驶向
萨尔马特人[13]居住的那片地方。
我不得不去庞图斯左侧[14]的蛮荒海岸,
我哀叹的竟是离开故国太慢。
85 为了见到栖居天涯海角的托密斯人,
我居然祷告神加快我的旅程。
倘若你们爱我,就撤去这些巨浪,
拯救我的船,让它免于灭亡;
倘若你们更恨我,就助我早些抵达
90 目的地:那就是我的部分惩罚。
奔驰的风啊,快催动我的帆!留下何益?
为何还不舍下意大利的土地[15]?
恺撒不许可:他驱逐的人为何不放?
就让我面对庞图斯之滨的边疆!
95 他如此命令,我活该;反驳他定的罪名,
我认为既不合法,也不合情。
但如果人的行为从不可能欺骗神,
请相信,我的过犯绝非有心。
相反,你们若知情,我若仅仅被错误
100 迷惑,心无邪念,只是痴愚,
若我虽身份卑微,却也拥戴皇族,
一直谨遵奥古斯都的上谕,
若我曾公开赞美君上的贤明统治,
并为恺撒和家人焚香献祭,
105 若我所言非虚,就请诸神宽恕我,
否则,就让狂涛把我吞没!
这是幻觉吗,还是风暴云已开始消散,
大海的怒气已退,心意已回转?
这不是偶然,不可欺骗的诸神,我呼求
110 如此诚挚,终于得你们相救。
[1] 这首诗的戏剧场景是海上风暴,Evans(1983)、Gonzalez-Vazquez(1993)、Hardie(2002)都强调了奥维德对《埃涅阿斯纪》和《奥德赛》类似场景的借鉴。Ingleheart(2006)特别指出这首诗在《哀歌集》第一部中的路标地位,诗集里的众多主题初次汇聚于此:神的愤怒、妻子的忠贞、奥维德境遇与神话人物的相似……相对于埃涅阿斯和尤利西斯这两位史诗人物,奥维德突出了自己罗马哀歌诗人的身份。
[2] 原文为Mulciber(伏尔甘的另一个名字)。
[3] 原文的Teucris指特洛伊人,因为特洛伊第一任国王是Teucer(透克罗斯)。帕拉斯即雅典娜(密涅瓦)。
[4] 朱诺原文为Saturnia,意为“萨图尔努斯的女儿”。图尔努斯(Turnus)是《埃涅阿斯纪》中鲁图里亚人(Rutuli)的国王、埃涅阿斯(Aeneas)的主要敌人。
[5] 即奥德修斯。
[6] “另一位”指屋大维。
[7] 原文中的Tartara是古希腊神话中冥府的最深处。
[8] 引号表示拟人。
[9] 原文为“第九个浪之后、第十一个浪之前的浪”。古罗马人普遍相信每十个浪就会出现一个超级大浪。
[10] “冥府”原文是Stygias…undas(斯堤克斯河的波浪),斯堤克斯河是地府之河。
[11] 关于“亚细亚都市”,参考卡图卢斯《歌集》(Carmina 46.6)和贺拉斯《书信集》(Epistulae 1.11.1-5)。
[12] 亚历山大大帝所建,当时地中海世界的文化中心。
[13] 萨尔马特人(Sarmati)属于古代伊朗族,曾建立萨尔马提亚国(Sarmatia),兴盛期在公元前5世纪到公元4世纪,公元1世纪左右极盛,势力范围在多瑙河口至伏尔加河的黑海北岸一带,说斯基泰语。
[14] “左侧”(laevi)或许双关,也有“不祥”之意。
[15] “意大利的土地”原文是Ausonios fines,奥索尼亚(Ausonia)是古希腊人给意大利起的名字。