贺拉斯《书信集》第2部第1首201-270行

evaluere sonum, referunt quem nostra theatra?
Garganum mugire putes nemus aut mare Tuscum,
tanto cum strepitu ludi spectantur et artes
divitiaeque peregrinae! Quibus oblitus actor
205 cum stetit in scaena, concurrit dextera laevae.
‘Dicit adhuc aliquid?’ ‘Nil sane.’ ‘Quid placet ergo?’
‘Lana Tarentino violas imitata veneno.’
Ac ne forte putes me, quae facere ipse recusem,
cum recte tractent alii, laudare maligne,
210 ille per extentum funem mihi posse videtur
ire poeta, meum qui pectus inaniter angit,
irritat, mulcet, falsis terroribus implet,
ut magus et modo me Thebis modo ponit Athenis.
Verum age, et his, qui se lectori credere malunt
215 quam spectatoris fastidia ferre superbi,
curam redde brevem, si munus Apolline dignum
vis complere libris et vatibus addere calcar,
ut studio maiore petant Helicona virentem.
Multa quidem nobis facimus mala saepe poetae,
220 ut vineta egomet caedam mea, cum tibi librum
sollicito damus aut fesso, cum laedimur, unum
si quis amicorum est ausus reprehendere versum,
cum loca iam recitata revolvimus irrevocati,
cum lamentamur non apparere labores
225 nostros et tenui deducta poemata filo,
cum speramus eo rem venturam, ut simul atque
carmina rescieris nos fingere, commodus ultro
arcessas et egere vetes et scribere cogas.
Sed tamen est operae pretium cognoscere, quales
230 aedituos habeat belli spectata domique
virtus indigno non committenda poetae.
Gratus Alexandro regi magno fuit ille
Choerilus, incultis qui versibus et male natis
rettulit acceptos, regale nomisma, Philippos;
235 Sed veluti tractata notam labemque remittunt
atramenta, fere scriptores carmine foedo
splendida facta linunt. Idem rex ille, poema
qui tam ridiculum tam care prodigus emit,
edicto vetuit, ne quis se praeter Apellen
240 pingeret, aut alius Lysippo duceret aera
fortis Alexandri voltum simulantia. Quod si
iudicium subtile videndis artibus illud
ad libros et ad haec Musarum dona vocares,
Boeotum in crasso iurares aëre natum.
245 At neque dedecorant tua de se iudicia atque
munera, quae multa dantis cum laude tulerunt
dilecti tibi Vergilius Variusque poetae,
nec magis expressi vultus per aenea signa,
quam per vatis opus mores animique virorum
250 clarorum apparent. Nec sermones ego mallem
repentes per humum quam res componere gestas,
terrarumque situs et flumina dicere et arces
montibus impositas et barbara regna, tuisque
auspiciis totum confecta duella per orbem,
255 claustraque custodem pacis cohibentia Ianum
et formidatam Parthis te principe Romam,
si, quantum cuperem, possem quoque: sed neque parvum
carmen maiestas recipit tua, nec meus audet
rem temptare pudor, quam vires ferre recusent.
260 Sedulitas autem, stulte quem diligit, urget,
praecipue cum se numeris commendat et arte;
discit enim citius meminitque libentius illud,
quod quis deridet, quam quod probat et veneratur.
Nil moror officium, quod me gravat, ac neque ficto
265 in peius vultu proponi cereus usquam,
nec prave factis decorari versibus opto,
ne rubeam pingui donatus munere et una
cum scriptore meo capsa porrectus operta
deferar in vicum vendentem tus et odores
270 et piper et quicquid chartis amicitur ineptis.

在我们的剧场回荡的声响?你或许感到
加尔甘的树林或者塔斯坎海在身边咆哮,
当人们在如此的喧嚷中观看表演,争睹
海外的工艺品和财宝!披满这些饰物,
205 演员一登台,观众的右手就碰上了左手。
“他说了什么?”“没什么。”“那有什么看头?”
“衣服用的是塔伦顿的染料,颜色像紫罗兰。”
你千万不要以为,我向来不愿称赞
我自己拒绝做、别人却做得很好的事。
210 告诉你,我心目中高超的诗人是什么样子:
他让我的心为虚构的世界感觉痛苦,
搅动它,安抚它,让它充满想象的恐惧,
犹如魔法师,放我到忒拜,放我到雅典。
可是有些人,宁可信任读者,也不愿
215 忍受傲慢观众的挑剔,请你也短暂
关注一下他们,若你希望阿波罗的图书馆
能装满与神庙相称的作品,并且劝勉
诗人以更大的热情探寻青翠的赫利孔山。
我们诗人经常做败坏名声的傻事,
220 (且让我来砍自己的葡萄园,)例如在你
焦虑疲惫时塞一本诗集;倘若哪位
朋友竟敢批评我的诗,我就心碎;
没人要求,我们也非要再朗诵一次;
还时常抱怨,我们的辛劳无人注意,
225 用精细的线编织的诗歌被世人冷落……
我们梦想这样的结局:一旦你听说
我们在写诗,立刻殷勤地邀我们上门,
不许我们缺衣少食,还强迫我们
写作。然而,你征战和治国的卓越成就
230 应该选择怎样的祭司,值得去探究,
绝不能托付给不称职的诗人。科利洛斯
曾让伟大的亚历山大欣赏,他的诗
毫无文化,血统可疑,却受到赏赐,
挣到许多皇家的金币。正如墨汁
235 可能写出文字,也可能留下黑污,
诗人也经常用他们丑陋的作品亵渎
光辉的事迹。同样是这位国王,以如此
高昂的价格买回了如此可笑的诗,
却下令禁止阿佩利斯外的任何人
240 画自己,也只允许利西波斯一人
为勇武的亚历山大铸造青铜像。他欣赏
艺术时判断力是那么敏锐,但如果转向
书籍和这些缪斯的礼物,你就会发誓,
他一定出生在博奥蒂亚,窒闷的空气
245 害了他。可是你敬重的维吉尔和瓦里乌斯
没玷辱你的评价,他们获赠厚礼,
为赠予的你增添了极大荣耀。而且,
青铜雕出的面容不会比诗人描绘的
伟大人物的品质和心灵更生动鲜明。
250 我并非更喜欢自己的诗歌在地面爬行,
而不愿用高贵的文字记录辉煌的功业,
歌咏各处的土地与河流,山顶的城堞,
蛮族的王国,歌咏在你的庇佑下世界
如何终止了一切战争,和平守护者
255 雅努斯的门如何被关上,骄横的帕提亚
如何因你的声威而开始畏惧罗马——
倘若我有雄心,也有才华:但你的庄严
不容许卑下的诗歌,羞耻的我也不敢
尝试自己无力承担的工作。而且,
260 殷勤其实是一种冒犯,如果太愚拙,
尤其当它换上了格律和艺术的面目,
因为人们更容易、也更愿意记住
可笑的而不是他们赞成和崇拜的内容。
我不喜欢烦扰我的殷勤,也不希望
265 丑化我的蜡像在任何地方展览,
也不想在某些垃圾的诗作里“露脸”,
省得自己脸红,当我接过这愚蠢的
礼物,当我和作者一起躺在打开的
箱子里,运到街上,那里卖香料、胡椒
270 和各种杂货,都用拙劣的诗来包。

201 referunt quem nostra theatra(在我们的剧场回荡)修饰sonum(声音)。

202 Garganum mugire putes nemus aut mare Tuscum,“你会以为是加尔甘的树林或者塔斯坎海在咆哮”。加尔甘(Garganus)是阿普里亚地区的一座山,塔斯坎海在罗马西北方向。mugire常用来形容牛等动物叫。

203 tanto cum strepitu ludi spectantur,“当人们在如此巨大的喧嚷声中观看表演”。et artes divitiaeque peregrinae,“观看来自海外的工艺品和财宝”。artes和divitiae并列,指的不是各类艺术,而是抢来的工艺品。

204 Quibus oblitus actor cum stetit in scaena,“当全身披满了这类装饰的演员一站上舞台”,Quibus的先行词是artes和divitiae,oblitus不是obliviscor(遗忘)的过去分词,而是oblino(涂抹)的过去分词(=oblinatus)。

205 concurrit dextera laevae,“(每位观众的)右手就碰上了左手”,指鼓掌,这样措辞有讽刺的味道。

206 Dicit adhuc aliquid,“到现在为止他说过什么吗?”Nil sane,“当然没有”。Quid placet ergo,“那有什么吸引人的呢?”

207 Lana(羊毛)这里代指羊毛衣服,异相动词过去分词imitata(模仿)修饰它。violas(紫罗兰)作宾语。夺格Tarentino veneno(塔伦顿的染料)与imitata配合,普林尼《自然史》称塔伦顿的紫色染料很好(9.39.63)。veneno这里指“染料”,但贺拉斯选择这个词,或许也为了引起“毒药”的联想。观众并不关心剧情,只关心演员的服饰。

208 208-213行,贺拉斯称他批评罗马戏剧作家并非是要贬低戏剧艺术本身。Ac ne forte putes me laudare maligne,“为了避免你认为我吝于赞美”。副词maligne意为“吝啬地、不情愿地”,laudare的宾语是quae从句省略的先行词。quae facere ipse recusem,“我自己拒绝做的”。

209 cum recte tractent alii,“而别人却做得很好的(事情)”。cum含有对照意味,从句附属于quae从句。tractent,“处理、应付”。

210 Wickham说,ne forte ille是卢克莱修特有的一种表达法,意思是“为避免……请让我以他为例……”。ille per extentum funem mihi posse videtur ire poeta,“那位诗人(那样的诗人,具体见下文)在我看来能够在绷紧的绳子上行走”,意为“认为他技巧高超,就像杂技演员”我。不定式posse ire与videtur(他看起来)连用。

211 qui从句修饰poeta,meum qui pectus inaniter angit,“他用虚构的世界让我的心痛苦”,副词inaniter意为“用不存在的东西”。

212 irritat和mulcet与angit并列,“让(我的心)愤怒,给它安慰”。falsis terroribus implet也与angit并列,“让它充满想象的恐惧”。

213 ut magus et modo me Thebis modo ponit Athenis,“像魔法师一样一会儿把我放到忒拜,一会儿放到雅典”。贺拉斯在211-213行描绘了他心目中理想的戏剧诗人。

214 214-218行,贺拉斯请求屋大维关注非戏剧诗人。Verum,“可是”。age表示催促,无实义。与格his和命令式curam redde brevem搭配,“请给他们一点短暂的关注”。qui从句修饰his,se lectori credere malunt,“宁可信任读者”,se是不定式的主语,与格lectori和credere(信任)搭配。

215 quam spectatoris fastidia ferre superbi,“而不愿忍受傲慢观众的挑剔。”quam表示比较,和malunt搭配。superbi(傲慢的)修饰spectatoris。

216 si munus Apolline dignum vis complere libris,“如果你想用书装满你那个配得上阿波罗的礼物(指屋大维在帕拉丁山阿波罗神庙里建的图书馆)”。夺格Apolline和dignum搭配,夺格libris和complere搭配。

217 vatibus addere calcar,“(如果你想)给诗人以激励”。

218 ut引导目的状语从句,ut studio maiore petant Helicona virentem,“好让他们以更大的热情追求青翠的赫利孔山(缪斯的居处)”。

219 219-250行,贺拉斯说诗人虽有缺点,但伟大的功业需要诗人来歌颂。Multa quidem nobis facimus mala saepe poetae,“我们诗人的确经常做很多伤害自己(名声)的事”。mala是名词,受Multa修饰,与nobis搭配。

220 ut vineta egomet caedam mea(且让我来砍自己的葡萄园)意为做伤害自己的事,贺拉斯幽默地把自己也归入讨厌的诗人之列。后面的几个cum引导的时间状语从句都是列举诗人的恼人之处。

221 tibi sollicito aut fesso,“(在)你焦虑不安或者疲惫(的时候)”,与格和damus配合,librum指诗集。在不合时宜的时候把诗集硬塞给别人是诗人的通病。laedimur,“我们感觉很受伤”,后面的si从句解释原因。

222 unum si quis amicorum est ausus reprehendere versum,“如果哪位朋友竟敢批评我们的一行诗”。

223 loca iam recitata revolvimus irrevocati,“在没人要求的情况下,我们重新展开(指朗诵)已经朗诵过的段落”。irrevocati来自revocare,后者用来要求演员再表演一次。loca(单数locus)指作品中的一段。

224 lamentamur(我们抱怨)的宾语是宾格不定式结构non apparere labores nostros(我们的辛劳无人注意),apparere意为“显现出来、被人看到”。

225 tenui deducta poemata filo(用精细的线编织的诗歌)也是apparere的主语,用的是纺织的比喻。

226 speramus(我们希望)的宾语是省略了esse的宾格不定式结构eo rem venturam(事情的结局会是这样),eo是表示方向的夺格,和ut从句呼应。

227 simul atque carmina rescieris nos fingere,“一旦你得知我们在写诗”。宾格不定式结构carmina nos fingere是rescieris(你发现)的宾语。commodus(殷勤的、亲切的)修饰下一行三个动词的主语“你”。

228 ultro arcessas et egere vetes et scribere cogas,“你就会主动地邀请我们上门,不许我们缺衣少食,强迫我们写作”。egere对应的名词egestas在拉丁语中指赤贫状态。

229 Sed tamen,“然而”。est operae pretium cognoscere(值得去探究)的主语是不定式cognoscere。operae pretium是固定短语,指付出努力有价值。

230 quales aedituos habeat virtus,“你的卓行应该选择怎样的祭司”。virtus指屋大维的全部卓越品质,这里被比喻成了一位神,诗人担任神的祭司。aedituos意为“看护神庙(aedis)的人,祭司”。belli spectata domique(在战争和内政中显示出来的)是virtus的第一个修饰语。

231 indigno non committenda poetae(不应托付给不称职的诗人的)是virtus的另一个修饰语。indigno poetae是与格。

232 Gratus Alexandro regi magno fuit ille Choerilus,“那位科利洛斯曾让伟大的亚历山大欣赏”,科利洛斯是亚历山大大帝的随军诗人,与格Alexandro regi magno和Gratus(受喜欢的)搭配。

233 qui的先行词是Choerilus。incultis(没有文化的、粗糙的)和male natis(拙劣创制的)都修饰versibus(诗歌),Wickham认为male natis很可能借用了出身的比喻,指科利洛斯的所谓史诗没有纯正的血统。versibus和修饰语都是与格,和rettulit搭配。

234 rettulit acceptos(计入贷方)是记账用语,意为“算作收入”,versibus的与格表示“记到诗歌的名下”,也即这笔收入属于诗歌。acceptos修饰Philippos,指印有国王腓力普头像的金币,马其顿国王腓力普是亚历山大大帝的父亲,这种金币是当时希腊最主要的金币。regale nomisma作Philippos的同位语,有两种解释,一种是“皇家铸币厂生产的金币”,一是“与国王地位相称的金币”。233-234行的大意是,科利洛斯依靠自己歌颂亚历山大的诗歌获得了丰厚的奖赏。

235 Sed表示转折。veluti tractata notam labemque remittunt atramenta,“正如墨汁被人使用可能写出(你希望的)记号,也可能留下污渍”。过去分词tractata(处理、使用)修饰atramenta(墨)。

236 fere scriptores carmine foedo splendida facta linunt,“诗人们也经常用丑陋的诗歌玷污了光辉的事迹”。夺格carmine foedo和linunt搭配。

237 Idem rex ille,“同样是这位国王”。qui从句的先行词是rex。

238 poema tam ridiculum tam care prodigus emit,“用如此高昂的价格慷慨地买下了如此可笑的一首诗”,副词care(花销很大地)修饰动词emit,描述客观的付出,形容词prodigus(浪费的)修饰emit的主语,描述主观的态度。

239 edicto vetuit意为“下令禁止”,edicto(谕令)是工具夺格。ne quis se praeter Apellen pingeret,“(不许)除阿佩利斯外的任何人画自己”,阿佩利斯(Apelles)是亚历山大最信任的宫廷画家。

240 aut alius Lysippo,“(也不许)除利西波斯外的人”,夺格Lysippo与alius(另外的人)暗含的比较意义搭配,利西波斯(Lysippus)是古希腊最晚的一位著名雕塑家,深受亚历山大器重。

241 duceret aera fortis Alexandri voltum simulantia(铸造青铜,模仿勇武的亚历山大的脸)即制作青铜肖像,duceret的宾语是aera(青铜),现在分词simulantia(模仿)修饰aera,并自带宾语fortis Alexandri voltum。在表示这个意义时,通常duco的宾语是雕塑,材料用夺格。

242 Quod si,“但如果”。iudicium subtile videndis artibus illud,“(亚历山大的)那种欣赏艺术时的敏锐判断力”。与格videndis artibus(观看艺术)表示目的或用途,修饰subtile(敏锐)。iudicium是vocares的宾语。

243 ad libros et ad haec Musarum dona vocares,“你将(它)用于(判断)书籍和这些缪斯的礼物(指诗歌)”,vocares(呼唤)这里和ad搭配,表示用到某个场合。

244 iurares(你就会发誓)的宾语是宾格不定式结构。(Alexandrum)Boeotum in crasso aëre natum(esse),“他(指亚历山大)一定是出生在窒闷空气中的博奥蒂亚人”。Boeotum(博奥蒂亚人)作省略的不定式主语的同位语,博奥蒂亚是希腊的一个地区,离雅典不远,但居民普遍智力低下,和雅典人形成鲜明对照,所以博奥蒂亚人在古典时代被视为蠢人的代名词,古人认为他们智力受到了当地窒闷空气的影响,空气清新的阿提卡半岛则造就了雅典人的聪颖。贺拉斯显然认为,亚历山大对绘画和雕塑有很高的鉴赏力,对文学则是纯粹的外行。

245 At,“可是”。屋大维和亚历山大不同,有文学的鉴赏力。dedecorant的主语是Vergilius Variusque(维吉尔和瓦里乌斯),在维吉尔发表《埃涅阿斯纪》之前,瓦里乌斯是当时最优秀的史诗诗人,se也指他们。neque dedecorant tua de se iudicia atque munera,“他们既没辱没你对他们的评价,也没让你的礼物蒙羞”。

246 quae从句修饰munera(礼物),quae multa dantis cum laude tulerunt,“他们获赠这些礼物,是赠予者的极大荣耀”,multa cum laude表示伴随状态,属格名词dantis(指屋大维)修饰laude(称赞、荣耀)。

247 dilecti tibi poetae(你所敬重的诗人)作Vergilius Variusque的同位语,tibi是表示过去分词dilecti施动者的与格。

248 expressi vultus per aenea signa(apparent),“通过青铜雕像表现的面容”,vultus(面容)是主语。

249 nec magis quam(expressi)per vatis opus mores animique virorum clarorum apparent,“不会比通过诗人的作品表达的伟大人物的品质和心灵更鲜明生动”。属格virorum clarorum(伟大人物)修饰mores animique(品质和心灵),后者和前面的vultus做比较。apparent指两种表现形式的呈现度,贺拉斯认为诗歌比雕塑更适合记录伟大的事业。

250 250-270行,功成名就的贺拉斯再次委婉拒绝了给屋大维写史诗,他说自己并非不想写,实在是功力不够。Nec sermones ego mallem repentes per humum(componere),“我并非更愿创作这些在地面爬行的日常诗歌”。repentes是repo(爬行)的现在分词,不是表示“突然”的形容词。

251 quam res componere gestas,“而不愿创作(歌颂)伟大功绩(的诗)”,res gestas是拉丁语总括某人功绩或者某段历史的标准说法。252-256行列举了屋大维在各方面的功绩。

252 terrarumque situs et flumina dicere,“歌咏不同的地域与河流”,terrarum situs直译为“(不同)地域的位置”。dicere(歌咏、吟唱)管辖252-256行的所有宾格名词。arces montibus impositas,“建于山上的要塞”。

253 barbara regna,“蛮族的王国”。tuis auspiciis(你的庇佑)是夺格。

254 totum confecta duella per orbem,“在全世界终结的战争”,指所谓的pax Romana(罗马和平时期)。从公元前27年开始,罗马摆脱了痛苦的内战,由于国力强盛,外战相对也减少了许多,尤其是在屋大维当政期间。duella=bella,“战争”。orbis或者orbis terrarum是拉丁语“世界”的标准说法。

255 claustraque custodem pacis cohibentia Ianum,“关住和平守护神雅努斯的门闩”。cohibentia(限制、控制)修饰claustra,宾语是Ianum(指雅努斯之门),custodem pacis作Ianum的同位语。雅努斯神庙的门战争时开启,和平时关闭,除努玛在位时外,罗马历史上它只关闭过两次,公元前235年(第一次布匿战争胜利)和公元前29年(屋大维结束内战)。

256 te principe,独立夺格,“在你做元首的时候”,元首(主格princeps)是屋大维在位时的称谓,字面义为“第一公民”,符合他竭力维护的共和体制表象。formidatam Parthis修饰Romam,“让帕提亚人害怕的”,Parthis是表示过去分词formidatam施动者的与格。在屋大维统治期间,帕提亚国王主动归还了克拉苏惨败时丢失的罗马军旗。

257 si, quantum cuperem, possem quoque,“倘若如我所热切渴望的,我也具备这样的能力”。possem的虚拟式表示与现在事实相反的假设。

258 sed neque parvum carmen maiestas recipit tua,“你的伟大不容许卑下的诗歌”,nec meus audet rem temptare pudor,“我(因为)羞耻心也不敢尝试这样的事”。苏埃托尼乌斯的《奥古斯都传》(89)称,屋大维非常厌恶劣质的歌功颂德之作。

259 quam从句的先行词是rem,quam vires ferre recusent,“(我的)能力拒绝承担的事”。

260 autem(而且)这里不表示转折,而表示追加想法。Sedulitas, stulte quem diligit, urget,“过分的殷勤会让它愚蠢崇拜的人觉得受到侵犯”。quem是diligit(敬重爱戴)的宾语,它对应的先行词(已省略)是urget(进逼、侵扰)的宾语。

261 praecipue cum se numeris commendat et arte,“尤其是当它用格律和艺术来突出自己的时候”,指以诗歌形式表达,numeris和arte都是夺格。

262 discit的主语借用下一行定语从句的quis,泛指任何人。discit enim citius meminitque libentius illud,“因为人会更快地学会、更欣然地记住那种东西(见下文的定语从句)”。

263 quod quis deridet,“人嘲笑的东西”。quam quod probat et veneratur,“而不是人赞成和崇拜的东西”。quam与比较级citius和libentius呼应。贺拉斯的逻辑是:我是一位坏诗人,如果我为你写史诗,一定会是坏作品,坏作品会被人嘲笑,但人们最容易记住被人嘲笑的东西,那么我的诗作只能败坏你的名声。

264 贺拉斯的换位想象:如果有一位蹩脚的诗人来赞颂他,他会如何感受。这行与第260行有对应关系,officium=Sedulitas,gravat=urget。Nil moror officium, quod me gravat,“我不会看重侵扰我的殷勤”。异相动词moror在这里的意思不是“耽误、拖延”,而是“关注”。gravat,“压迫”。

265 neque ficto in peius vultu proponi cereus usquam(opto),“我不愿意(看见)丑化我的蜡制头像在任何地方摆出来”,被动不定式proponi(展示)和opto(我愿意)连用。cereus(蜡制的)修饰opto的主语“我”,它和ficto vultu(虚构的脸)一起指“我”的面容被蜡像仿制,in peius指比真实相貌难看。

266 nec prave factis decorari versibus opto,“我也不愿意被恶劣的诗作‘装饰’”。被动不定式decorari(装饰、授予荣誉)也和opto连用,副词prave(恶劣地)修饰factis(创作)。

267 ne rubeam pingui donatus munere,“以免当我被赠予愚蠢的礼物时脸红”。夺格pingui munere和过去分词donatus搭配,修饰主语“我”。

268 una cum scriptore meo capsa porrectus operta,“和我的作者一起躺在打开的箱子里”,因为“我”被“我的作者”写进了他的书里,所以贺拉斯说“和我的作者一起”。夺格capsa operta与porrectus(伸展)搭配。

269 deferar in vicum,“我将被运到街上”。现在分词短语vendentem tus et odores(卖乳香和各种香料)修饰vicum。

270 et piper et quicquid chartis amicitur ineptis,“以及胡椒,以及任何用愚蠢诗歌包裹的东西”。夺格chartis ineptis与amicitur(被包裹)搭配。贺拉斯的意思是,抄写劣质诗歌的纸草最终都只能沦为包裹杂货的东西。卡图卢斯《歌集》第95首中也说:“沃鲁西乌斯的史诗将在帕杜斯河边枯朽,/ 松散的纸草只能时常将鲭鱼包裹”(7-8行)。