賀拉斯《書信集》第1部第18首

Si bene te novi, metues, liberrime Lolli,
scurrantis speciem praebere, professus amicum.
Vt matrona meretrici dispar erit atque
discolor, infido scurrae distabit amicus.
5 Est huic diversum vitio vitium prope maius,
asperitas agrestis et inconcinna gravisque,
quae se commendat tonsa cute, dentibus atris,
dum vult libertas dici mera veraque virtus.
Virtus est medium vitiorum et utrimque reductum.
10 Alter in obsequium plus aequo pronus et imi
derisor lecti, sic nutum divitis horret,
sic iterat voces et verba cadentia tollit,
ut puerum saevo credas dictata magistro
reddere vel partes mimum tractare secundas.
15 Alter rixatur de lana saepe caprina,
propugnat nugis armatus. ‘Scilicet ut non
sit mihi prima fides et vere quod placet ut non
acriter elatrem? Pretium aetas altera sordet.’
Ambigitur quid enim? Castor sciat an Docilis plus;
20 Brundisium Minuci melius via ducat an Appi.
Quem damnosa Venus, quem praeceps alea nudat,
gloria quem supra vires et vestit et unguit,
quem tenet argenti sitis importuna famesque,
quem paupertatis pudor et fuga, dives amicus,
25 saepe decem vitiis instructior, odit et horret,
aut, si non odit, regit ac, veluti pia mater,
plus quam se sapere et virtutibus esse priorem
vult et ait prope vera: ‘Meae, contendere noli,
stultitiam patiuntur opes; tibi parvula res est:
30 arta decet sanum comitem toga; desine mecum
certare.’ Eutrapelus cuicumque nocere volebat
vestimenta dabat pretiosa; beatus enim iam
cum pulchris tunicis sumet nova consilia et spes,
dormiet in lucem, scorto postponet honestum
35 officium, nummos alienos pascet, ad imum
Thraex erit aut holitoris aget mercede caballum.
Arcanum neque tu scrutaberis illius umquam,
commissumque teges et vino tortus et ira.
Nec tua laudabis studia aut aliena reprendes;
40 nec, cum venari volet ille, poemata panges.
Gratia sic fratrum geminorum, Amphionis atque
Zethi, dissiluit donec suspecta severo
conticuit lyra. Fraternis cessisse putatur
moribus Amphion; tu cede potentis amici
45 lenibus imperiis, quotiensque educet in agros
Aetolis onerata plagis iumenta canesque,
surge et inhumanae senium depone Camenae,
cenes ut pariter pulmenta laboribus empta:
Romanis sollemne viris opus, utile famae
50 vitaeque et membris, praesertim cum valeas et
vel cursu superare canem vel viribus aprum
possis. Adde virilia quod speciosius arma
non est qui tractet. Scis quo clamore coronae
proelia sustineas campestria; denique saevam
55 militiam puer et Cantabrica bella tulisti
sub duce, qui templis Parthorum signa refigit
nunc et, si quid abest, Italis adiudicat armis.
Ac ne te retrahas et inexcusabilis absis,
quamvis nil extra numerum fecisse modumque
60 curas, interdum nugaris rure paterno.
Partitur lintres exercitus; Actia pugna
te duce per pueros hostili more refertur:
adversarius est frater, lacus Hadria, donec
alterutrum velox Victoria fronde coronet.
65 Consentire suis studiis qui crediderit te
fautor utroque tuum laudabit pollice ludum.
Protinus ut moneam, si quid monitoris eges tu,
quid de quoque viro et cui dicas saepe videto.
Percontatorem fugito; nam garrulus idem est,
70 nec retinent patulae commissa fideliter aures,
et semel emissum volat irrevocabile verbum.
Non ancilla tuum iecur ulceret ulla puerve
intra marmoreum venerandi limen amici,
ne dominus pueri pulchri caraeve puellae
75 munere te parvo beet, aut incommodus angat.
Qualem commendes etiam atque etiam aspice, ne mox
incutiant aliena tibi peccata pudorem.
Fallimur et quondam non dignum tradimus; ergo
quem sua culpa premet, deceptus omitte tueri,
80 ut penitus notum, si temptent crimina, serves,
tuterisque tuo fidentem praesidio: qui
dente Theonino cum circumroditur, ecquid
ad te post paulo ventura pericula sentis?
Nam tua res agitur, paries cum proximus ardet,
85 et neglecta solent incendia sumere vires.
Dulcis inexpertis cultura potentis amici;
expertus metuit. Tu, dum tua navis in alto est,
hoc age, ne mutata retrorsum te ferat aura.
Oderunt hilarem tristes tristemque iocosi,
90 sedatum celeres, agilem navumque remissi;
[potores bibuli media de nocte Falerni]
oderunt porrecta negantem pocula, quamvis
nocturnos iures te formidare tepores.
Deme supercilio nubem; plerumque modestus
95 occupat obscuri speciem, taciturnus acerbi.
Inter cuncta leges et percontabere doctos,
qua ratione queas traducere leniter aevum;
num te semper inops agitet vexetque cupido,
num pavor et rerum mediocriter utilium spes;
100 virtutem doctrina paret naturane donet;
quid minuat curas, quid te tibi reddat amicum;
quid pure tranquillet, honos, an dulce lucellum,
an secretum iter et fallentis semita vitae.
Me quotiens reficit gelidus Digentia rivus,
105 quem Mandela bibit, rugosus frigore pagus,
quid sentire putas, quid credis, amice, precari?
Sit mihi quod nunc est, etiam minus, et mihi vivam
quod superest aevi, si quid superesse volunt di.
Sit bona librorum et provisae frugis in annum
110 copia, neu fluitem dubiae spe pendulus horae.
Sed satis est orare Iovem quae ponit et aufert;
det vitam, det opes, aequum mi animum ipse parabo.

若我深知你,最坦誠的洛里烏,一旦你宣稱
是誰的朋友,你就怕落下奉承者的名聲。
就像貴婦和妓女本質既不同,形象
也相異,無信的門客也與朋友不一樣。
5 有一種相反的毛病,或許更嚴重,就是
待人嚴苛,它粗魯、笨拙,令人壓抑,
它用砂礫般的硬皮和黑牙將自己裝扮,
渴望被稱作純潔的美德和逆耳的忠言。
美德就是錯誤的中點,距兩邊同樣遠。
10 這位恭順過了頭,在下位的躺椅就餐,
賣力逗樂,他如此敬畏富人的評價,
如此愛重複他的語彙,接他的話茬,
簡直像一位學童向嚴厲的老師背功課,
又像鬧劇舞台上某位人正在演配角。
15 那位經常為一根山羊毛大發雷霆,
因瑣事拔劍相向。“憑什麼?竟然不能
首先相信我?也不能把心裡的想法痛快地
吼出來?這樣低賤的生命不值得再活。”
他爭論的不過是兩位角鬥士誰更好,
20 去布倫迪西走米努齊亞道還是阿匹亞道。
人若因放縱的情慾或瘋狂的賭博而破產,
或出於虛榮心追逐豪奢的服飾,或對錢
無限饑渴,不能自已,視貧窮為羞,
千方百計地躲避,就會遭富貴的朋友
25 憎厭,雖然他們的惡習更多,也更甚。
如果不恨他,也會約束他,像盡職的母親,
希望他在智慧和美德方面都勝過自己,
告誡的話也算合情理:“不要和我比,
我的財富能承受愚蠢,你的錢卻太少。
30 別爭了,明理的門客不該穿寬大的托加袍。”
無論想害誰,歐特拉佩魯都會送給他
昂貴的服飾,因為這位幸運兒一收下
漂亮衣物,新計劃和新希望就接踵而至。
他會貪睡,他會為妓女而耽擱正事,
35 他會餵養不斷生長的債務,到最後
淪為角鬥士,或者幫菜農趕馬來糊口。
你永遠不要窺探恩主的秘密,託付你的
則守口如瓶,即使你被酒和憤怒折磨。
也不要貶低別人的嗜好,或誇耀自己;
40 當他想打獵的時候,你也不要寫詩。
那對孿生兄弟就是這樣鬧翻的,直到
里拉琴陷入沉默,澤托斯的怒氣才消。
據說,安菲翁最終向鄙視藝術的兄弟
讓了步;強力朋友溫和的命令,你
45 也要遵從。每當他帶領狗還有馱着
埃托利亞獵網的騾子去郊外的原野,
你都要起身,拋下乖僻繆斯的壞脾氣,
好與他一起分享辛勞換來的美食。
這是陽剛羅馬人的傳統,對名聲、身體
50 和生命都有益,尤其是健康的時候,當你
速度超過狗,或者力量能超過野豬。
而且,沒有人擺弄這些勇士的器具
能如你一般優雅,當你在賽場上角逐,
歡呼多熱烈!年輕時你也曾隨愷撒遠赴
55 坎塔布里亞,慘烈搏殺,而他此刻
正從帕提亞神廟取下軍旗,如果
還有欠缺,就將它交給意大利的精兵。
怕你不肯去,無緣由地缺席,這是提醒:
雖然你從不願做任何有失身份的事,
60 卻常在父親的別墅玩一些瑣屑的遊戲。
在你的帶領下,阿克提翁戰役被重演,
兩支軍隊平分了船隻,如敵人開戰。
對手是你的哥哥,湖就是亞得里亞海,
看捷足的勝利女神最後把葉冠送給誰。
65 恩主若知曉,會相信你和他愛好一致,
會稱讚這遊戲,並且伸出雙手的大拇指。
如果你多少需要建議,我還有告誡:
要注意關於每個人你說什麼,對誰說。
躲開好打聽之人,他也是多嘴之人,
70 敞開的耳朵守不住秘密,守不住忠誠,
話一旦出口,再呼喚,也不會飛回。
在你尊貴朋友的大理石門檻之內,
別讓任何女奴或男奴激起你的慾望,
以免漂亮女孩或男孩的主人用這樣
75 瑣屑的禮物賞賜你,或者惱怒地折磨你。
你推薦的人究竟什麼樣,要反覆審視,
否則將來你要因別人的罪過而愧恨。
我們有時會上當,引薦不合適的人,
所以誰若不可救藥,就別再看護他,
80 好幫助你深知的人抵抗指控和傾軋,
保護信任你保護的人。誹謗的尖牙
四面咬噬他的時候,難道你絲毫不覺察
同樣的危險不久就會發生在你身上?
當鄰家的牆着了火,卻無人關注幫忙,
85 就會越燒越旺,你的家也受到威脅。
未嘗試的人想,結交有權勢的朋友很愉悅,
試過了就會害怕。當你的船在海上,
警惕風掉頭,把你卷回相反的方向。
陰鬱者憎惡歡樂者,歡樂者憎惡陰鬱者,
90 敏捷的討厭遲鈍的,懶惰的討厭勤快的。
在半夜痛飲法雷努的人,誰若拒絕
他遞來的酒杯,就會嫌棄誰,無論你如何
發誓,說不能晚上喝酒,因為怕發熱。
驅散額頭的陰雲吧,羞怯者常讓人覺得
95 詭秘,寡言者則可能讓人覺得陰沉。
此外,要閱讀博學者的著作,向他們諮詢:
用何種方法才能平穩地度過一生?
無助的貪慾、恐懼和期盼是否始終
折磨你,雖然它們的對象沒多大用處?
100 美德是學問的果實還是天性的賜予?
什麼能減輕憂煩?什麼讓你親近你?
什麼使人寧靜,榮譽,甜美的收益,
還是秘密的旅程和遠離塵囂的人生?
每當清涼的迪艮提亞河讓我清醒
105 (附近是曼德拉小村,它因寒冷而蜷縮),
朋友,你猜我在想什麼,祈禱什麼?
願我只擁有現在的東西,甚至更少,
願餘生為自己而活,若神還許我變老。
願我有很多的書,有當年夠吃的蔬果,
110 願我不要在動蕩的時辰里隨希望起落。
但祈禱足矣,既然朱庇特予奪隨心,
讓他給生命,給財物,我來給寧靜的靈魂。

這首詩寫給洛里烏(前面的《書信集》第1部第2首也是寫給他的),大約作於公元前20年,延續了上一首詩的話題:如何與恩主相處。

 

1 Si bene te novi,“如果我很了解你,(我會說)”。liberrime Lolli是呼格,“最坦誠的洛里烏”。

2 metues scurrantis speciem praebere,“你會害怕表現得像個巴結者的樣子”,屬格現在分詞scurrantis(像小丑那樣奉承恩主)作名詞,指人。professus amicum(te esse),“一旦你宣稱自己是朋友”。也即是說,一旦洛里烏將誰視為朋友,就會直言無忌。

3 Vt matrona meretrici dispar erit atque discolor,“就像良家婦女和妓女(本質)不同,外表也不一樣”。與格meretrici和dispar配合,discolor意為“另外一種顏色”。

4 infido scurrae distabit amicus,“朋友也和心口不一的門客也不同”,與格infido scurrae和distabit(有差別)配合。

5 Est huic diversum vitio vitium prope maius,“有一種和這種毛病相反、幾乎更嚴重的毛病”,與格huic vitio和diversum(相反)配合。

6 asperitas(嚴厲、苛刻)是vitium的同位語,受agrestis(粗魯的)、inconcinna(笨拙的)和gravis(令人難以忍受的)修飾。

7 quae從句修飾asperitas,quae se commendat tonsa cute, dentibus atris,“它用磨破皮(的粗糲)和黑色(比喻兇狠)的牙齒來推銷自己”。

8 dum vult libertas dici mera veraque virtus,“與此同時,它希望自己被稱作坦誠的言辭和純粹真實的美德”。

9 Virtus est medium vitiorum et utrimque reductum,“美德就是兩種(相反錯誤)的中點,和兩邊距離一樣遠”,vitiorum是屬格中性複數名詞,utrimque(從兩邊)是副詞。

10 Alter in obsequium plus aequo pronus,“其中一人(指巴結者)傾向於超過合理限度的順從”,奪格中性名詞aequo(恰當的)與plus配合,形容詞pronus(傾向)和in obsequium搭配。

11 imi derisor lecti,“(就餐時佔據)最下位躺椅的逗樂者”,主語同位語derisor這裡不是“嘲笑者”的意思。兩個sic和都和ut呼應。sic nutum divitis horret,“他如此敬畏富人的點頭(認可)”。

12 sic iterat voces et verba cadentia tollit,“如此(喜歡)重複他(指富人)的語彙,接過他的話茬”。現在分詞cadentia(落下)和tollit(舉起)形成了有趣的對照,指富人話音剛落,他馬上順着意思往下說,以此討好富人。

13 ut引導結果狀語從句,ut puerum saevo credas dictata magistro reddere,“以致你會相信(他是一位)學童,正向嚴厲的老師背他的功課”。除ut和credas外都屬於賓格不定式結構,其中主語是puerum,賓語是dictata(老師念出來讓學生背的東西),saevo magistro是與格。

14 vel partes mimum tractare secundas也是賓格不定式結構,“或者某位鬧劇演員正在演配角”。在古羅馬鬧劇中,配角常常模仿主角的語言和動作。

15 Alter rixatur de lana saepe caprina,“另外那位經常為山羊毛爭吵”,rixatur(爭吵)是異相動詞,de lana caprina是古羅馬俗語,類似中文的“雞毛蒜皮”。

16 propugnat nugis armatus,“拿起武器,為瑣事戰鬥”。nugis(瑣事)是與格。Scilicet(顯然)這裡有反諷的味道。ut non表示憤怒的感嘆。

17 ut non sit mihi prima fides,“竟然不能首先相信我?”意思是他比別人更值得信任,sit的虛擬式表示義憤。Morris認為這句話的意思是“竟然不能立刻相信我?”意思是他的話一出口就應該相信,也說得通。vere屬於quod placet從句(elatrem的賓語),合起來意為“我真正喜歡的”,也即是“我的真實想法”。

18 ut non acriter elatrem,“竟然不能(把我的真實想法)痛快地吼出來?”elatrem原義是“狗叫”,Morris認為這個詞順帶諷刺了犬儒派。Pretium aetas altera sordet,“(要是這樣),再活一遍也沒意思”。Pretium(價格、價值)是aetas altera(另一次生命)的同位語,sordet意為“看起來很低賤”。

19 Ambigitur quid enim,“(他和別人)爭論的究竟是什麼?”Castor sciat an Docilis plus,“卡斯托耳和多利科斯誰更有技巧?”這兩人可能是角鬥士或演員。有些版本Docilis作Dolichos。

20 Brundisium Minuci melius via ducat an Appi,“去布倫迪西是米努齊亞道還是阿匹亞道好?”屬格Minuci和Appi都修飾via(道路),Brundisium是地格。阿匹亞道路況好些,但遠;米努齊亞道近些,但更難走。

21 以下四行quem從句省略的先行詞作第25行odit和horret的賓語。Quem damnosa Venus(nudat),“因為放縱的情慾而失去家產的人”,主語是Venus(借指情慾),nudat(使赤裸)是比喻說法。quem praeceps alea nudat,“因為瘋狂的賭博而失去家產的人”,praeceps(莽撞、不計後果)修飾alea(骰子)。

22 gloria quem supra vires et vestit et unguit(虛榮心以超過其經濟能力的程度給他穿上衣服、抹上香水的人)指財力不濟卻愛慕虛榮的人。

23 quem tenet argenti sitis importuna famesque,“對錢的無限饑渴所控制的人”,屬格argenti(白銀)修飾sitis(渴)和fames(飢)。

24 quem paupertatis pudor et fuga(tenet),“對貧窮的羞恥和逃避所控制的人”。dives amicus odit et horret,“富有的朋友憎恨和嫌惡他”。

25 saepe decem vitiis instructior(經常比他還多擅長十種惡行)修飾amicus,vitiis是奪格。

26 aut,“或者”。si non odit,“如果不恨他”。regit(約束)和vult(希望)、ait(說)並列。veluti pia mater,“如同盡職的母親”。

27 plus quam se sapere(illum)是vult管轄的第一個賓格不定式,“(他)比自己有智慧”。virtutibus esse priorem,“在美德方面勝過自己”,virtutibus是方面奪格。

28 prope vera (幾乎符合事實的話)是ait(說)的賓語,vera是中性複數名詞。contendere noli是命令式,“不要(和我)比”。

29 Meae stultitiam patiuntur opes(我的財富允許愚蠢)意思是“我這麼多錢,亂花一點兒沒關係”。tibi parvula res est,“你的財產很少”。

30 arta decet sanum comitem toga,“緊的托加袍適合明事理的同伴(即門客)”。desine mecum certare是命令式,“別再和我競爭”。

31 cuicumque引導帶有條件從句味道的定語從句,省略的與格先行詞和dabat配合。cuicumque nocere volebat,“無論他想傷害誰”,cuicumque的與格和nocere配合。“他”指Eutrapelus(歐特拉佩魯),Lambinus認為他的全名是P. Voluminius Eutrapelus,西塞羅曾給他寫過兩封信(Ad Fam. 7.32,7.33)。

32 vestimenta dabat pretiosa,“送給他昂貴的衣服”。enim表示解釋。beatus(幸福的)修飾主語(即上文與格所指的人)。

33 cum pulchris tunicis,“和漂亮的衣服一起”。iam sumet nova consilia et spes,“他很快就會接受新的計劃和希望”。

34 dormiet in lucem,“他會睡到天大亮”。scorto postponet honestum officium,“他會為了妓女推遲正當的任務”,scorto(妓女)是與格。

35 nummos alienos pascet,“他會擴大債務”,pascet意為“餵養”,nummos alienos(別人的錢)在拉丁語里專指債。ad imum意為“最後”,imum(結局)這裡是名詞。

36 Thraex erit,“他會淪為色雷斯人(指角鬥士)”,“色雷斯”是角鬥士的一種,全身幾乎沒有防護的鎧甲,武器是匕首,因為色雷斯人的勇武而得名。aut holitoris aget mercede caballum,“或者被別人雇來幫種菜人趕馬”,奪格mercede(報酬、租用)表明了他工作的性質,holitoris(種菜人)修飾caballum(馬)。

37 Arcanum neque tu scrutaberis illius umquam,“你永遠不要窺探他(指恩主)的秘密”,屬格illius修飾Arcanum,scrutaberis的將來時有命令式的味道。

38 commissumque teges,“要守住託付給你(的秘密)”,commissum修飾的名詞arcanum省略了,teges意為“遮蓋”。過去分詞短語et vino tortus et ira有讓步狀語從句的味道,“(即使你)被酒和憤怒折磨”。酒醉之後和暴怒之時都容易泄密,Ritter等人認為ira指打探秘密者的威脅,似乎不妥。

39 Nec tua laudabis studia,“你也不要誇耀自己的嗜好”。aut aliena reprendes,“或者貶低別人(的嗜好)”。

40 cum venari volet ille,“當他想打獵的時候”。nec poemata panges,“你也不要寫詩”。

41 Gratia sic fratrum geminorum dissiluit,“那對孿生兄弟的情誼就是這樣破裂的”。屬格Amphionis atque Zethi(安菲翁和澤托斯)是fratrum geminorum(孿生兄弟)的同位語,他們是宙斯和安提俄珀的孿生子,因為分別愛好音樂和狩獵而發生爭執,這個故事見於歐里庇得斯的劇作《安提俄珀》(Antiope),後來羅馬作家帕庫維烏斯(Pacuvius)將它改編成同名的拉丁戲劇。

42 donec suspecta severo conticuit lyra,“直到被那位嚴厲的兄弟(指澤托斯)嫌惡的里拉琴陷入沉默”。過去分詞suspecta意為(斜眼看、懷疑)修飾主語lyra,陽性名詞severo(嚴厲者)的與格表示施動者,和suspecta搭配。severo在拉丁語中常有厭惡藝術、厭惡享受的含義。

43 Fraternis cessisse putatur moribus Amphion,“安菲翁被認為(也就是據說)最終屈服於兄弟的情緒”,事實上他後來成為音樂藝術的象徵人物,與格Fraternis moribus和完成體不定式cessisse(讓步)配合。

44 tu cede potentis amici lenibus imperiis是命令式,“你也要遵從強力朋友溫和的命令”。

45 quotiensque educet in agros,“每當他帶着……去原野上”,賓語見下一行。

46 奪格Aetolis plagis(埃托利亞的獵網)與過去分詞onerata(馱着)配合,一起修飾賓語iumenta(騾子)。canes(狗)也是賓語。古羅馬注者說,Aetolis可能影射墨勒阿革(Meleager)在埃托利亞(Aetolia)狩獵野豬的事。

47 surge et inhumanae senium depone Camenae是命令式,“你要起身,拋下不通人情的繆斯的壞脾氣(即不要繼續寫詩)”。inhumanae形容詩人靈感來臨時厭惡一切打擾的特點,senium意為“鬱鬱寡歡”。

48 ut引導目的狀語從句。cenes ut pariter pulmenta laboribus empta,“這樣你才能和朋友一起吃用辛勞換來的美味”。pariter(同等的)指和恩主一起,奪格laboribus與empta(買)配合,後者修飾pulmenta。

49 Romanis sollemne viris opus,“對陽剛的羅馬人來說(這是)沿襲已久的活動”,viris和Romanis並置有形容詞的味道。這是賀拉斯對狩獵的評價。utile famae vitaeque et membris修飾opus,“對他們的名聲、生命和身體都有益”。

50 praesertim cum valeas,“尤其當你身體健康(的時候)”。

51 vel cursu superare canem vel viribus aprum possis,“或者速度能超過狗,或者力量能超過野豬”。cursu和viribus都是方面奪格,canem和aprum都是superare possis的賓語。

52 Adde quod(再加上這一點)是命令式,quod無實義,引導名詞性從句。virilia speciosius arma non est qui tractet,“沒有人(比你)更優雅地擺弄這些陽剛的武器”,副詞speciosius(好看地)修飾tractet,virilia arma是賓語。古羅馬的體育器械多半和武器一樣,賀拉斯這裡不是描繪戰場上、而是賽場上的洛里烏。

53 Scis(你知道)的賓語是quo引導的間接問句。屬格coronae(環形看台,借指觀眾)修飾表示伴隨的奪格quo clamore(多大的歡呼)。

54 proelia sustineas campestria,“你承受戰神廣場上的戰鬥(其實是比賽)”。denique(還有)表示追加。

55 saevam militiam puer et Cantabrica bella tulisti,“你年輕的時候在坎塔布里亞參加了慘烈的戰爭”,主語同位語puer起到了時間狀語的作用,賓語saevam militiam和Cantabrica bella互為同位語。公元前27-前25年,屋大維在西班牙發動了一系列戰役。

56 sub duce,“在那位統帥(指屋大維)手下”,qui從句修飾duce。qui templis Parthorum signa refigit nunc,“他此刻正將(羅馬的)軍旗從帕提亞人的神廟取下”,屬格Parthorum修飾奪格templis。此事發生在公元前20年,參考《書信集》第1部第12首末尾部分的注釋。事實上,軍旗是通過外交途徑轉交的,賀拉斯想象了一個戲劇化的場景。

57 si quid abest(如果還缺什麼)意為“如果還有什麼未被羅馬征服”。Italis adiudicat armis,“正把它交給意大利的軍隊”。

58 ne引導否定性的目的狀語從句。ne te retrahas et inexcusabilis absis,“為避免你退縮,毫無理由地缺席(打獵)”。賀拉斯這裡的目的是提前堵住洛里烏的嘴。他曾參加真正的戰爭,可能以此為由說打獵只是無聊的遊戲,從而拒絕參加,賀拉斯接下來卻指出,他曾和哥哥玩過模擬的戰爭遊戲,如果這樣,他就不能否定狩獵了。

59 quamvis nil extra numerum fecisse modumque curas,“雖然你不願做任何與身份不符的事”,extra numerum modumque(在節奏和旋律之外,走調)是來自音樂領域的比喻說法。

60 interdum nugaris rure paterno,“你卻時不時在父親的鄉間別墅玩一些瑣屑的遊戲”。nugaris(裝傻、瞎玩)是異相動詞現在時,rure paterno是地點奪格。

61 Partitur lintres exercitus,“你們的軍隊把船分成兩份”,exercitus單數代表複數。這是一場模擬阿克提翁戰役的海戰,洛里烏和哥哥各率一支軍隊(由奴隸或者附近的孩子組成),用一些小船代表戰艦。

62 Actia pugna refertur,“阿克提翁戰役被重演”。te duce,獨立奪格,“在你的帶領下”。per pueros表明了執行戰鬥的人,pueros有歧義,既可能指孩子,也可能指奴隸,後一種可能性似乎更大。hostili more是奪格,“像敵人對戰一樣”。

63 adversarius est frater,“敵人是你的哥哥”。lacus Hadria(est),“湖就是亞得里亞海”。

64 donec alterutrum velox Victoria fronde coronet,“直到迅疾的勝利女神給其中一方戴上葉冠”。

65 qui從句修飾fautor(支持者,指恩主)。賓格不定式結構Consentire suis studiis te作crediderit(他會相信)的賓語,“你和他的愛好一致”,suis studiis是與格,te是Consentire(同意)的主語。

66 utroque tuum laudabit pollice ludum,“他會用雙手的大拇指稱讚你的遊戲”,utroque pollice是奪格,影射角鬥士表演時觀眾表示贊成的手勢,但拇指究竟朝上還是朝下已不可知。

67 Protinus ut moneam是目的狀語從句,“為了繼續給你提建議”。si quid monitoris eges tu,“如果你多少需要一位建議者的話”,屬格monitoris修飾quid。

68 quid de quoque viro et cui dicas(關於每個人你都說了什麼,對誰說的)這兩個間接問句作將來命令時videto(考慮)的賓語從句。saepe修飾videto。

69 Percontatorem fugito是將來時命令式,“躲開好打聽之人”。nam garrulus idem est,“因為他同樣也是多嘴之人”。

70 nec retinent patulae commissa fideliter aures,“敞開的耳朵也不會忠誠地守住託付給它們的東西”,patulae修飾aures,中性複數名詞commissa作retinent的賓語。

71 et semel emissum volat irrevocabile verbum,“話一旦出口,就會飛走,再也喚不會來”。過去分詞emissum(發出)和形容詞irrevocabile(不可逆轉)都修飾verbum。

72 ulceret的虛擬式表示勸誡。Non ancilla tuum iecur ulceret ulla puerve,“不要讓任何女奴男奴激起你的慾望”,tuum iecur ulceret字面義是“讓你的肝潰爛”。

73 intra marmoreum venerandi limen amici(在你尊貴朋友的大理石門檻之內)修飾ancilla和puer,意為“在他家裡”。

74 ne引導否定性的目的狀語從句。dominus pueri pulchri caraeve puellae,“這位漂亮男孩或者可愛女孩的主人”。

75 munere te parvo beet,“用這樣一件瑣屑的禮物來賞賜你”,屬格pueri和puellae修飾奪格munere(禮物),表示同位關係。主人發現“你”喜歡某位男奴和女奴,就把他(她)送給“你”,同時心裡也覺得已經履行了恩主的義務,“你”就不能繼續從他那裡獲取好處了。aut incommodus angat,“或者因為不肯遷就你而折磨你”。

76 間接問句Qualem commendes(你推薦的是什麼樣的人)作aspice的賓語從句。etiam atque etiam aspice是命令式,“一遍又一遍地看”。

77 ne mox incutiant aliena tibi peccata pudorem,“以免後來其他人(指你錯誤推薦的人)的罪過讓你深感羞愧”。

78 Fallimur et quondam non dignum tradimus,“我們有時會被欺騙,引薦一位不合適的人”。形容詞dignum用作陽性名詞。ergo,“所以”。

79 quem從句省略的先行詞是異相動詞不定式tueri的賓語。quem sua culpa premet(用自己的罪壓迫自己的人)即“過錯嚴重且無力改正的人”。deceptus(一旦被騙)修飾命令式omitte的主語“你”。omitte tueri,“別再保護(他)”。

80 ut引導目的狀語從句。penitus notum serves,“保護你透徹了解的人”,notum用作陽性名詞。si temptent crimina,“如果有罪名攻擊他”,crimina意為“指控”。賀拉斯的邏輯是,不保護不值得保護的人,就能把精力和資源節省下來保護值得保護的人。

81 tuterisque tuo fidentem praesidio,“保護信任你的保護的人”,與格tuo praesidio和陽性名詞fidentem配合。有注者將praesido理解成工具奪格,那樣單獨做賓語的fidentem意義似乎有所欠缺。qui回指fidentem,並作cum從句的主語。

82 qui dente Theonino cum circumroditur,“當他被誹謗的牙齒四面咬噬”,奪格dente Theonino的意義容易猜測,但具體Theonino指什麼已不可考,古羅馬注者提供的解釋關聯性也不強。副詞ecquid(絲毫)有反問語氣,ecquid sentis,“難道你絲毫感覺不到?”賓語是下一行的賓格不定式結構。

83 ad te post paulo ventura pericula(esse),“(同樣的)危險不久之後就會發生在你身上”。

84 Nam tua res agitur,“因為你的財產也受到威脅”,agitur意為“被驅趕、壓迫”。paries cum proximus ardet,“當鄰居家的牆着了火”。

85 et neglecta solent incendia sumere vires,“火被忽略通常都會獲得力量(即越燃越旺)”。

86 Dulcis inexpertis cultura potentis amici(est),“在沒有嘗試過的人看來,結交有權勢的朋友是令人愉快的”,屬格potentis amici修飾主語cultura(結交),表示動賓關係,inexpertis是與格陽性複數名詞。

87 expertus metuit,“嘗試過的人則害怕(它)”,expertus作陽性名詞。dum tua navis in alto est,“當你的船在海上時”。

88 hoc age(做這件事)是命令式,內容是後面的ne從句。ne mutata retrorsum te ferat aura,“不要讓風變了方向,把你卷回去”。

89 Oderunt hilarem tristes tristemque iocosi,“陰鬱的人憎惡歡樂的人,歡樂的憎惡陰鬱的”。

90 sedatum celeres, agilem navumque remissi,“動作快的人憎惡動作慢的人,懶惰的憎惡敏捷勤快的”。

91 這一行原文已丟失,古羅馬注者肯定沒見過此行,是後世注者仿照《書信集》第1部第14首第34行增補的,否則下一行的動詞無主語。potores bibuli media de nocte Falerni,“在半夜痛飲法雷努酒的人”。古羅馬注者認為第92行oderunt的主語隱含在該行內部,就是遞酒杯的人,但大多數研究者認為從風格和句式看,第90行難以和第92行直接銜接。

92 oderunt porrecta negantem pocula,“憎惡拒絕酒杯的人”。過去分詞porrecta(伸過來)修飾pocula(酒杯),後者是作陽性名詞的現在分詞negantem的賓語。

93 quamvis iures(無論你怎樣發誓)的賓語是後面的賓格不定式結構。nocturnos te formidare tepores,“你害怕晚上(喝酒,因為它讓你)發熱”。tepores這裡指發熱的效果,因為用法罕見,Orelli建議改成vapores(熱氣)。

94 Deme supercilio nubem是命令式,“驅散眉毛上的陰雲”。plerumque modestus occupat obscuri speciem,“羞怯的人常給人詭秘的印象”,主格modestus和屬格obscuri都用作陽性名詞。

95 taciturnus(occupat)acerbi(speciem),“寡言的人讓人覺得脾氣壞”。

96 Inter cuncta,“置身所有這些事情中間”。上面所談都是身外的東西,下面關注的是精神的追求。leges et percontabere doctos,“你要閱讀博學之人的著作,向博學之人發問”。leges不是名詞“法律”,而是將來時動詞“閱讀”,percontabere(= percontaberis,詢問)是異相動詞。

97 下面七行的間接問句都是percontabere的賓語從句。qua ratione queas traducere leniter aevum,“用什麼樣的方法你才能平穩地度過一生?”

98 num te semper inops agitet vexetque cupido,“無助的貪慾是否會一直追逐你、折磨你?”

99 num pavor et rerum mediocriter utilium spes(對沒有多大用處之物的恐懼和希望)也是agitet和vexet的主語,rerum mediocriter utilium(沒有多大用處之物)指物質財富。

100 virtutem doctrina paret naturane donet,“美德是學問帶來的還是天性賜予的?”

101 quid minuat curas,“什麼能減輕憂煩?”quid te tibi reddat amicum,“什麼能讓你成為自己的朋友?”

102 quid pure tranquillet,“什麼能完美地(讓人)寧靜下來?”pure是副詞。honos, an dulce lucellum,“榮譽,還是甜美的收益?”

103 an secretum iter et fallentis semita vitae,“還是秘密的旅程和遠離塵囂的人生之路?”屬格fallentis vitae(逃過注意的人生)修飾semita(道路)。

104 Me置於行首表示強調。Me quotiens reficit gelidus Digentia rivus,“至於我,每當清涼的迪艮提亞河讓我恢復精力”,迪艮提亞河是賀拉斯薩賓農場附近的小河。

105 quem Mandela bibit修飾rivus,“曼德拉(村民)所飲的”,曼德拉是附近的一個村子。rugosus frigore pagus(因為寒冷而發皺的村子)是Mandela的同位語。

106 quid sentire putas,“你猜(我)在想什麼?”quid credis precari,“你相信我在祈禱什麼?”amice(朋友)是呼格。

107 Sit mihi quod nunc est(願我保持現在所有的東西)的虛擬式表示祈願。etiam minus,“甚至更少”。

108 mihi vivam quod superest aevi,“在我的餘生,我能為我自己生活(即過自己想過的生活)”,quod從句相當於表示延續時間的賓格名詞,屬格aevi(一生)修飾quod。si quid superesse volunt di,“如果神允許(我)還有餘生(即如果我還能活下去)”。

109 Sit bona librorum et provisae frugis in annum copia,“願我有很多的書和足以應付當年的豐富蔬果”,屬格librorum和frugis修飾bona copia,過去分詞短語provisae in annum修飾fugis。

110 neu fluitem dubiae spe pendulus horae,“也願我不要隨着每個不確定時辰的希望來回震蕩”,謂語動詞fluitem(漂浮、猶豫)和形容詞pendulus(晃蕩)都突出了內心的不安全感,屬格dubiae horae修飾奪格spe。

111 Sed satis est(但已經足夠)的主語是不定式orare(祈求),orare的雙賓語是Iovem(朱庇特)和quae從句省略的先行詞ea。quae ponit et aufert,“他(任意)賜予和拿走的東西”。

112 det vitam, det opes,“讓他賜予生命,讓他賜予財富”。aequum mi(=mihi)animum ipse parabo,“我將為自己準備一顆寧靜的心”。