Si bene te novi, metues, liberrime Lolli,
scurrantis speciem praebere, professus amicum.
Vt matrona meretrici dispar erit atque
discolor, infido scurrae distabit amicus.
5 Est huic diversum vitio vitium prope maius,
asperitas agrestis et inconcinna gravisque,
quae se commendat tonsa cute, dentibus atris,
dum vult libertas dici mera veraque virtus.
Virtus est medium vitiorum et utrimque reductum.
10 Alter in obsequium plus aequo pronus et imi
derisor lecti, sic nutum divitis horret,
sic iterat voces et verba cadentia tollit,
ut puerum saevo credas dictata magistro
reddere vel partes mimum tractare secundas.
15 Alter rixatur de lana saepe caprina,
propugnat nugis armatus. ‘Scilicet ut non
sit mihi prima fides et vere quod placet ut non
acriter elatrem? Pretium aetas altera sordet.’
Ambigitur quid enim? Castor sciat an Docilis plus;
20 Brundisium Minuci melius via ducat an Appi.
Quem damnosa Venus, quem praeceps alea nudat,
gloria quem supra vires et vestit et unguit,
quem tenet argenti sitis importuna famesque,
quem paupertatis pudor et fuga, dives amicus,
25 saepe decem vitiis instructior, odit et horret,
aut, si non odit, regit ac, veluti pia mater,
plus quam se sapere et virtutibus esse priorem
vult et ait prope vera: ‘Meae, contendere noli,
stultitiam patiuntur opes; tibi parvula res est:
30 arta decet sanum comitem toga; desine mecum
certare.’ Eutrapelus cuicumque nocere volebat
vestimenta dabat pretiosa; beatus enim iam
cum pulchris tunicis sumet nova consilia et spes,
dormiet in lucem, scorto postponet honestum
35 officium, nummos alienos pascet, ad imum
Thraex erit aut holitoris aget mercede caballum.
Arcanum neque tu scrutaberis illius umquam,
commissumque teges et vino tortus et ira.
Nec tua laudabis studia aut aliena reprendes;
40 nec, cum venari volet ille, poemata panges.
Gratia sic fratrum geminorum, Amphionis atque
Zethi, dissiluit donec suspecta severo
conticuit lyra. Fraternis cessisse putatur
moribus Amphion; tu cede potentis amici
45 lenibus imperiis, quotiensque educet in agros
Aetolis onerata plagis iumenta canesque,
surge et inhumanae senium depone Camenae,
cenes ut pariter pulmenta laboribus empta:
Romanis sollemne viris opus, utile famae
50 vitaeque et membris, praesertim cum valeas et
vel cursu superare canem vel viribus aprum
possis. Adde virilia quod speciosius arma
non est qui tractet. Scis quo clamore coronae
proelia sustineas campestria; denique saevam
55 militiam puer et Cantabrica bella tulisti
sub duce, qui templis Parthorum signa refigit
nunc et, si quid abest, Italis adiudicat armis.
Ac ne te retrahas et inexcusabilis absis,
quamvis nil extra numerum fecisse modumque
60 curas, interdum nugaris rure paterno.
Partitur lintres exercitus; Actia pugna
te duce per pueros hostili more refertur:
adversarius est frater, lacus Hadria, donec
alterutrum velox Victoria fronde coronet.
65 Consentire suis studiis qui crediderit te
fautor utroque tuum laudabit pollice ludum.
Protinus ut moneam, si quid monitoris eges tu,
quid de quoque viro et cui dicas saepe videto.
Percontatorem fugito; nam garrulus idem est,
70 nec retinent patulae commissa fideliter aures,
et semel emissum volat irrevocabile verbum.
Non ancilla tuum iecur ulceret ulla puerve
intra marmoreum venerandi limen amici,
ne dominus pueri pulchri caraeve puellae
75 munere te parvo beet, aut incommodus angat.
Qualem commendes etiam atque etiam aspice, ne mox
incutiant aliena tibi peccata pudorem.
Fallimur et quondam non dignum tradimus; ergo
quem sua culpa premet, deceptus omitte tueri,
80 ut penitus notum, si temptent crimina, serves,
tuterisque tuo fidentem praesidio: qui
dente Theonino cum circumroditur, ecquid
ad te post paulo ventura pericula sentis?
Nam tua res agitur, paries cum proximus ardet,
85 et neglecta solent incendia sumere vires.
Dulcis inexpertis cultura potentis amici;
expertus metuit. Tu, dum tua navis in alto est,
hoc age, ne mutata retrorsum te ferat aura.
Oderunt hilarem tristes tristemque iocosi,
90 sedatum celeres, agilem navumque remissi;
[potores bibuli media de nocte Falerni]
oderunt porrecta negantem pocula, quamvis
nocturnos iures te formidare tepores.
Deme supercilio nubem; plerumque modestus
95 occupat obscuri speciem, taciturnus acerbi.
Inter cuncta leges et percontabere doctos,
qua ratione queas traducere leniter aevum;
num te semper inops agitet vexetque cupido,
num pavor et rerum mediocriter utilium spes;
100 virtutem doctrina paret naturane donet;
quid minuat curas, quid te tibi reddat amicum;
quid pure tranquillet, honos, an dulce lucellum,
an secretum iter et fallentis semita vitae.
Me quotiens reficit gelidus Digentia rivus,
105 quem Mandela bibit, rugosus frigore pagus,
quid sentire putas, quid credis, amice, precari?
Sit mihi quod nunc est, etiam minus, et mihi vivam
quod superest aevi, si quid superesse volunt di.
Sit bona librorum et provisae frugis in annum
110 copia, neu fluitem dubiae spe pendulus horae.
Sed satis est orare Iovem quae ponit et aufert;
det vitam, det opes, aequum mi animum ipse parabo.
若我深知你,最坦诚的洛里乌,一旦你宣称
是谁的朋友,你就怕落下奉承者的名声。
就像贵妇和妓女本质既不同,形象
也相异,无信的门客也与朋友不一样。
5 有一种相反的毛病,或许更严重,就是
待人严苛,它粗鲁、笨拙,令人压抑,
它用砂砾般的硬皮和黑牙将自己装扮,
渴望被称作纯洁的美德和逆耳的忠言。
美德就是错误的中点,距两边同样远。
10 这位恭顺过了头,在下位的躺椅就餐,
卖力逗乐,他如此敬畏富人的评价,
如此爱重复他的语汇,接他的话茬,
简直像一位学童向严厉的老师背功课,
又像闹剧舞台上某位人正在演配角。
15 那位经常为一根山羊毛大发雷霆,
因琐事拔剑相向。“凭什么?竟然不能
首先相信我?也不能把心里的想法痛快地
吼出来?这样低贱的生命不值得再活。”
他争论的不过是两位角斗士谁更好,
20 去布伦迪西走米努齐亚道还是阿匹亚道。
人若因放纵的情欲或疯狂的赌博而破产,
或出于虚荣心追逐豪奢的服饰,或对钱
无限饥渴,不能自已,视贫穷为羞,
千方百计地躲避,就会遭富贵的朋友
25 憎厌,虽然他们的恶习更多,也更甚。
如果不恨他,也会约束他,像尽职的母亲,
希望他在智慧和美德方面都胜过自己,
告诫的话也算合情理:“不要和我比,
我的财富能承受愚蠢,你的钱却太少。
30 别争了,明理的门客不该穿宽大的托加袍。”
无论想害谁,欧特拉佩鲁都会送给他
昂贵的服饰,因为这位幸运儿一收下
漂亮衣物,新计划和新希望就接踵而至。
他会贪睡,他会为妓女而耽搁正事,
35 他会喂养不断生长的债务,到最后
沦为角斗士,或者帮菜农赶马来糊口。
你永远不要窥探恩主的秘密,托付你的
则守口如瓶,即使你被酒和愤怒折磨。
也不要贬低别人的嗜好,或夸耀自己;
40 当他想打猎的时候,你也不要写诗。
那对孪生兄弟就是这样闹翻的,直到
里拉琴陷入沉默,泽托斯的怒气才消。
据说,安菲翁最终向鄙视艺术的兄弟
让了步;强力朋友温和的命令,你
45 也要遵从。每当他带领狗还有驮着
埃托利亚猎网的骡子去郊外的原野,
你都要起身,抛下乖僻缪斯的坏脾气,
好与他一起分享辛劳换来的美食。
这是阳刚罗马人的传统,对名声、身体
50 和生命都有益,尤其是健康的时候,当你
速度超过狗,或者力量能超过野猪。
而且,没有人摆弄这些勇士的器具
能如你一般优雅,当你在赛场上角逐,
欢呼多热烈!年轻时你也曾随恺撒远赴
55 坎塔布里亚,惨烈搏杀,而他此刻
正从帕提亚神庙取下军旗,如果
还有欠缺,就将它交给意大利的精兵。
怕你不肯去,无缘由地缺席,这是提醒:
虽然你从不愿做任何有失身份的事,
60 却常在父亲的别墅玩一些琐屑的游戏。
在你的带领下,阿克提翁战役被重演,
两支军队平分了船只,如敌人开战。
对手是你的哥哥,湖就是亚得里亚海,
看捷足的胜利女神最后把叶冠送给谁。
65 恩主若知晓,会相信你和他爱好一致,
会称赞这游戏,并且伸出双手的大拇指。
如果你多少需要建议,我还有告诫:
要注意关于每个人你说什么,对谁说。
躲开好打听之人,他也是多嘴之人,
70 敞开的耳朵守不住秘密,守不住忠诚,
话一旦出口,再呼唤,也不会飞回。
在你尊贵朋友的大理石门槛之内,
别让任何女奴或男奴激起你的欲望,
以免漂亮女孩或男孩的主人用这样
75 琐屑的礼物赏赐你,或者恼怒地折磨你。
你推荐的人究竟什么样,要反复审视,
否则将来你要因别人的罪过而愧恨。
我们有时会上当,引荐不合适的人,
所以谁若不可救药,就别再看护他,
80 好帮助你深知的人抵抗指控和倾轧,
保护信任你保护的人。诽谤的尖牙
四面咬噬他的时候,难道你丝毫不觉察
同样的危险不久就会发生在你身上?
当邻家的墙着了火,却无人关注帮忙,
85 就会越烧越旺,你的家也受到威胁。
未尝试的人想,结交有权势的朋友很愉悦,
试过了就会害怕。当你的船在海上,
警惕风掉头,把你卷回相反的方向。
阴郁者憎恶欢乐者,欢乐者憎恶阴郁者,
90 敏捷的讨厌迟钝的,懒惰的讨厌勤快的。
在半夜痛饮法雷努的人,谁若拒绝
他递来的酒杯,就会嫌弃谁,无论你如何
发誓,说不能晚上喝酒,因为怕发热。
驱散额头的阴云吧,羞怯者常让人觉得
95 诡秘,寡言者则可能让人觉得阴沉。
此外,要阅读博学者的著作,向他们咨询:
用何种方法才能平稳地度过一生?
无助的贪欲、恐惧和期盼是否始终
折磨你,虽然它们的对象没多大用处?
100 美德是学问的果实还是天性的赐予?
什么能减轻忧烦?什么让你亲近你?
什么使人宁静,荣誉,甜美的收益,
还是秘密的旅程和远离尘嚣的人生?
每当清凉的迪艮提亚河让我清醒
105 (附近是曼德拉小村,它因寒冷而蜷缩),
朋友,你猜我在想什么,祈祷什么?
愿我只拥有现在的东西,甚至更少,
愿余生为自己而活,若神还许我变老。
愿我有很多的书,有当年够吃的蔬果,
110 愿我不要在动荡的时辰里随希望起落。
但祈祷足矣,既然朱庇特予夺随心,
让他给生命,给财物,我来给宁静的灵魂。
这首诗写给洛里乌(前面的《书信集》第1部第2首也是写给他的),大约作于公元前20年,延续了上一首诗的话题:如何与恩主相处。
第1行 Si bene te novi,“如果我很了解你,(我会说)”。liberrime Lolli是呼格,“最坦诚的洛里乌”。
第2行 metues scurrantis speciem praebere,“你会害怕表现得像个巴结者的样子”,属格现在分词scurrantis(像小丑那样奉承恩主)作名词,指人。professus amicum(te esse),“一旦你宣称自己是朋友”。也即是说,一旦洛里乌将谁视为朋友,就会直言无忌。
第3行 Vt matrona meretrici dispar erit atque discolor,“就像良家妇女和妓女(本质)不同,外表也不一样”。与格meretrici和dispar配合,discolor意为“另外一种颜色”。
第4行 infido scurrae distabit amicus,“朋友也和心口不一的门客也不同”,与格infido scurrae和distabit(有差别)配合。
第5行 Est huic diversum vitio vitium prope maius,“有一种和这种毛病相反、几乎更严重的毛病”,与格huic vitio和diversum(相反)配合。
第6行 asperitas(严厉、苛刻)是vitium的同位语,受agrestis(粗鲁的)、inconcinna(笨拙的)和gravis(令人难以忍受的)修饰。
第7行 quae从句修饰asperitas,quae se commendat tonsa cute, dentibus atris,“它用磨破皮(的粗粝)和黑色(比喻凶狠)的牙齿来推销自己”。
第8行 dum vult libertas dici mera veraque virtus,“与此同时,它希望自己被称作坦诚的言辞和纯粹真实的美德”。
第9行 Virtus est medium vitiorum et utrimque reductum,“美德就是两种(相反错误)的中点,和两边距离一样远”,vitiorum是属格中性复数名词,utrimque(从两边)是副词。
第10行 Alter in obsequium plus aequo pronus,“其中一人(指巴结者)倾向于超过合理限度的顺从”,夺格中性名词aequo(恰当的)与plus配合,形容词pronus(倾向)和in obsequium搭配。
第11行 imi derisor lecti,“(就餐时占据)最下位躺椅的逗乐者”,主语同位语derisor这里不是“嘲笑者”的意思。两个sic和都和ut呼应。sic nutum divitis horret,“他如此敬畏富人的点头(认可)”。
第12行 sic iterat voces et verba cadentia tollit,“如此(喜欢)重复他(指富人)的语汇,接过他的话茬”。现在分词cadentia(落下)和tollit(举起)形成了有趣的对照,指富人话音刚落,他马上顺着意思往下说,以此讨好富人。
第13行 ut引导结果状语从句,ut puerum saevo credas dictata magistro reddere,“以致你会相信(他是一位)学童,正向严厉的老师背他的功课”。除ut和credas外都属于宾格不定式结构,其中主语是puerum,宾语是dictata(老师念出来让学生背的东西),saevo magistro是与格。
第14行 vel partes mimum tractare secundas也是宾格不定式结构,“或者某位闹剧演员正在演配角”。在古罗马闹剧中,配角常常模仿主角的语言和动作。
第15行 Alter rixatur de lana saepe caprina,“另外那位经常为山羊毛争吵”,rixatur(争吵)是异相动词,de lana caprina是古罗马俗语,类似中文的“鸡毛蒜皮”。
第16行 propugnat nugis armatus,“拿起武器,为琐事战斗”。nugis(琐事)是与格。Scilicet(显然)这里有反讽的味道。ut non表示愤怒的感叹。
第17行 ut non sit mihi prima fides,“竟然不能首先相信我?”意思是他比别人更值得信任,sit的虚拟式表示义愤。Morris认为这句话的意思是“竟然不能立刻相信我?”意思是他的话一出口就应该相信,也说得通。vere属于quod placet从句(elatrem的宾语),合起来意为“我真正喜欢的”,也即是“我的真实想法”。
第18行 ut non acriter elatrem,“竟然不能(把我的真实想法)痛快地吼出来?”elatrem原义是“狗叫”,Morris认为这个词顺带讽刺了犬儒派。Pretium aetas altera sordet,“(要是这样),再活一遍也没意思”。Pretium(价格、价值)是aetas altera(另一次生命)的同位语,sordet意为“看起来很低贱”。
第19行 Ambigitur quid enim,“(他和别人)争论的究竟是什么?”Castor sciat an Docilis plus,“卡斯托耳和多利科斯谁更有技巧?”这两人可能是角斗士或演员。有些版本Docilis作Dolichos。
第20行 Brundisium Minuci melius via ducat an Appi,“去布伦迪西是米努齐亚道还是阿匹亚道好?”属格Minuci和Appi都修饰via(道路),Brundisium是地格。阿匹亚道路况好些,但远;米努齐亚道近些,但更难走。
第21行 以下四行quem从句省略的先行词作第25行odit和horret的宾语。Quem damnosa Venus(nudat),“因为放纵的情欲而失去家产的人”,主语是Venus(借指情欲),nudat(使赤裸)是比喻说法。quem praeceps alea nudat,“因为疯狂的赌博而失去家产的人”,praeceps(莽撞、不计后果)修饰alea(骰子)。
第22行 gloria quem supra vires et vestit et unguit(虚荣心以超过其经济能力的程度给他穿上衣服、抹上香水的人)指财力不济却爱慕虚荣的人。
第23行 quem tenet argenti sitis importuna famesque,“对钱的无限饥渴所控制的人”,属格argenti(白银)修饰sitis(渴)和fames(饥)。
第24行 quem paupertatis pudor et fuga(tenet),“对贫穷的羞耻和逃避所控制的人”。dives amicus odit et horret,“富有的朋友憎恨和嫌恶他”。
第25行 saepe decem vitiis instructior(经常比他还多擅长十种恶行)修饰amicus,vitiis是夺格。
第26行 aut,“或者”。si non odit,“如果不恨他”。regit(约束)和vult(希望)、ait(说)并列。veluti pia mater,“如同尽职的母亲”。
第27行 plus quam se sapere(illum)是vult管辖的第一个宾格不定式,“(他)比自己有智慧”。virtutibus esse priorem,“在美德方面胜过自己”,virtutibus是方面夺格。
第28行 prope vera (几乎符合事实的话)是ait(说)的宾语,vera是中性复数名词。contendere noli是命令式,“不要(和我)比”。
第29行 Meae stultitiam patiuntur opes(我的财富允许愚蠢)意思是“我这么多钱,乱花一点儿没关系”。tibi parvula res est,“你的财产很少”。
第30行 arta decet sanum comitem toga,“紧的托加袍适合明事理的同伴(即门客)”。desine mecum certare是命令式,“别再和我竞争”。
第31行 cuicumque引导带有条件从句味道的定语从句,省略的与格先行词和dabat配合。cuicumque nocere volebat,“无论他想伤害谁”,cuicumque的与格和nocere配合。“他”指Eutrapelus(欧特拉佩鲁),Lambinus认为他的全名是P. Voluminius Eutrapelus,西塞罗曾给他写过两封信(Ad Fam. 7.32,7.33)。
第32行 vestimenta dabat pretiosa,“送给他昂贵的衣服”。enim表示解释。beatus(幸福的)修饰主语(即上文与格所指的人)。
第33行 cum pulchris tunicis,“和漂亮的衣服一起”。iam sumet nova consilia et spes,“他很快就会接受新的计划和希望”。
第34行 dormiet in lucem,“他会睡到天大亮”。scorto postponet honestum officium,“他会为了妓女推迟正当的任务”,scorto(妓女)是与格。
第35行 nummos alienos pascet,“他会扩大债务”,pascet意为“喂养”,nummos alienos(别人的钱)在拉丁语里专指债。ad imum意为“最后”,imum(结局)这里是名词。
第36行 Thraex erit,“他会沦为色雷斯人(指角斗士)”,“色雷斯”是角斗士的一种,全身几乎没有防护的铠甲,武器是匕首,因为色雷斯人的勇武而得名。aut holitoris aget mercede caballum,“或者被别人雇来帮种菜人赶马”,夺格mercede(报酬、租用)表明了他工作的性质,holitoris(种菜人)修饰caballum(马)。
第37行 Arcanum neque tu scrutaberis illius umquam,“你永远不要窥探他(指恩主)的秘密”,属格illius修饰Arcanum,scrutaberis的将来时有命令式的味道。
第38行 commissumque teges,“要守住托付给你(的秘密)”,commissum修饰的名词arcanum省略了,teges意为“遮盖”。过去分词短语et vino tortus et ira有让步状语从句的味道,“(即使你)被酒和愤怒折磨”。酒醉之后和暴怒之时都容易泄密,Ritter等人认为ira指打探秘密者的威胁,似乎不妥。
第39行 Nec tua laudabis studia,“你也不要夸耀自己的嗜好”。aut aliena reprendes,“或者贬低别人(的嗜好)”。
第40行 cum venari volet ille,“当他想打猎的时候”。nec poemata panges,“你也不要写诗”。
第41行 Gratia sic fratrum geminorum dissiluit,“那对孪生兄弟的情谊就是这样破裂的”。属格Amphionis atque Zethi(安菲翁和泽托斯)是fratrum geminorum(孪生兄弟)的同位语,他们是宙斯和安提俄珀的孪生子,因为分别爱好音乐和狩猎而发生争执,这个故事见于欧里庇得斯的剧作《安提俄珀》(Antiope),后来罗马作家帕库维乌斯(Pacuvius)将它改编成同名的拉丁戏剧。
第42行 donec suspecta severo conticuit lyra,“直到被那位严厉的兄弟(指泽托斯)嫌恶的里拉琴陷入沉默”。过去分词suspecta意为(斜眼看、怀疑)修饰主语lyra,阳性名词severo(严厉者)的与格表示施动者,和suspecta搭配。severo在拉丁语中常有厌恶艺术、厌恶享受的含义。
第43行 Fraternis cessisse putatur moribus Amphion,“安菲翁被认为(也就是据说)最终屈服于兄弟的情绪”,事实上他后来成为音乐艺术的象征人物,与格Fraternis moribus和完成体不定式cessisse(让步)配合。
第44行 tu cede potentis amici lenibus imperiis是命令式,“你也要遵从强力朋友温和的命令”。
第45行 quotiensque educet in agros,“每当他带着……去原野上”,宾语见下一行。
第46行 夺格Aetolis plagis(埃托利亚的猎网)与过去分词onerata(驮着)配合,一起修饰宾语iumenta(骡子)。canes(狗)也是宾语。古罗马注者说,Aetolis可能影射墨勒阿革(Meleager)在埃托利亚(Aetolia)狩猎野猪的事。
第47行 surge et inhumanae senium depone Camenae是命令式,“你要起身,抛下不通人情的缪斯的坏脾气(即不要继续写诗)”。inhumanae形容诗人灵感来临时厌恶一切打扰的特点,senium意为“郁郁寡欢”。
第48行 ut引导目的状语从句。cenes ut pariter pulmenta laboribus empta,“这样你才能和朋友一起吃用辛劳换来的美味”。pariter(同等的)指和恩主一起,夺格laboribus与empta(买)配合,后者修饰pulmenta。
第49行 Romanis sollemne viris opus,“对阳刚的罗马人来说(这是)沿袭已久的活动”,viris和Romanis并置有形容词的味道。这是贺拉斯对狩猎的评价。utile famae vitaeque et membris修饰opus,“对他们的名声、生命和身体都有益”。
第50行 praesertim cum valeas,“尤其当你身体健康(的时候)”。
第51行 vel cursu superare canem vel viribus aprum possis,“或者速度能超过狗,或者力量能超过野猪”。cursu和viribus都是方面夺格,canem和aprum都是superare possis的宾语。
第52行 Adde quod(再加上这一点)是命令式,quod无实义,引导名词性从句。virilia speciosius arma non est qui tractet,“没有人(比你)更优雅地摆弄这些阳刚的武器”,副词speciosius(好看地)修饰tractet,virilia arma是宾语。古罗马的体育器械多半和武器一样,贺拉斯这里不是描绘战场上、而是赛场上的洛里乌。
第53行 Scis(你知道)的宾语是quo引导的间接问句。属格coronae(环形看台,借指观众)修饰表示伴随的夺格quo clamore(多大的欢呼)。
第54行 proelia sustineas campestria,“你承受战神广场上的战斗(其实是比赛)”。denique(还有)表示追加。
第55行 saevam militiam puer et Cantabrica bella tulisti,“你年轻的时候在坎塔布里亚参加了惨烈的战争”,主语同位语puer起到了时间状语的作用,宾语saevam militiam和Cantabrica bella互为同位语。公元前27-前25年,屋大维在西班牙发动了一系列战役。
第56行 sub duce,“在那位统帅(指屋大维)手下”,qui从句修饰duce。qui templis Parthorum signa refigit nunc,“他此刻正将(罗马的)军旗从帕提亚人的神庙取下”,属格Parthorum修饰夺格templis。此事发生在公元前20年,参考《书信集》第1部第12首末尾部分的注释。事实上,军旗是通过外交途径转交的,贺拉斯想象了一个戏剧化的场景。
第57行 si quid abest(如果还缺什么)意为“如果还有什么未被罗马征服”。Italis adiudicat armis,“正把它交给意大利的军队”。
第58行 ne引导否定性的目的状语从句。ne te retrahas et inexcusabilis absis,“为避免你退缩,毫无理由地缺席(打猎)”。贺拉斯这里的目的是提前堵住洛里乌的嘴。他曾参加真正的战争,可能以此为由说打猎只是无聊的游戏,从而拒绝参加,贺拉斯接下来却指出,他曾和哥哥玩过模拟的战争游戏,如果这样,他就不能否定狩猎了。
第59行 quamvis nil extra numerum fecisse modumque curas,“虽然你不愿做任何与身份不符的事”,extra numerum modumque(在节奏和旋律之外,走调)是来自音乐领域的比喻说法。
第60行 interdum nugaris rure paterno,“你却时不时在父亲的乡间别墅玩一些琐屑的游戏”。nugaris(装傻、瞎玩)是异相动词现在时,rure paterno是地点夺格。
第61行 Partitur lintres exercitus,“你们的军队把船分成两份”,exercitus单数代表复数。这是一场模拟阿克提翁战役的海战,洛里乌和哥哥各率一支军队(由奴隶或者附近的孩子组成),用一些小船代表战舰。
第62行 Actia pugna refertur,“阿克提翁战役被重演”。te duce,独立夺格,“在你的带领下”。per pueros表明了执行战斗的人,pueros有歧义,既可能指孩子,也可能指奴隶,后一种可能性似乎更大。hostili more是夺格,“像敌人对战一样”。
第63行 adversarius est frater,“敌人是你的哥哥”。lacus Hadria(est),“湖就是亚得里亚海”。
第64行 donec alterutrum velox Victoria fronde coronet,“直到迅疾的胜利女神给其中一方戴上叶冠”。
第65行 qui从句修饰fautor(支持者,指恩主)。宾格不定式结构Consentire suis studiis te作crediderit(他会相信)的宾语,“你和他的爱好一致”,suis studiis是与格,te是Consentire(同意)的主语。
第66行 utroque tuum laudabit pollice ludum,“他会用双手的大拇指称赞你的游戏”,utroque pollice是夺格,影射角斗士表演时观众表示赞成的手势,但拇指究竟朝上还是朝下已不可知。
第67行 Protinus ut moneam是目的状语从句,“为了继续给你提建议”。si quid monitoris eges tu,“如果你多少需要一位建议者的话”,属格monitoris修饰quid。
第68行 quid de quoque viro et cui dicas(关于每个人你都说了什么,对谁说的)这两个间接问句作将来命令时videto(考虑)的宾语从句。saepe修饰videto。
第69行 Percontatorem fugito是将来时命令式,“躲开好打听之人”。nam garrulus idem est,“因为他同样也是多嘴之人”。
第70行 nec retinent patulae commissa fideliter aures,“敞开的耳朵也不会忠诚地守住托付给它们的东西”,patulae修饰aures,中性复数名词commissa作retinent的宾语。
第71行 et semel emissum volat irrevocabile verbum,“话一旦出口,就会飞走,再也唤不会来”。过去分词emissum(发出)和形容词irrevocabile(不可逆转)都修饰verbum。
第72行 ulceret的虚拟式表示劝诫。Non ancilla tuum iecur ulceret ulla puerve,“不要让任何女奴男奴激起你的欲望”,tuum iecur ulceret字面义是“让你的肝溃烂”。
第73行 intra marmoreum venerandi limen amici(在你尊贵朋友的大理石门槛之内)修饰ancilla和puer,意为“在他家里”。
第74行 ne引导否定性的目的状语从句。dominus pueri pulchri caraeve puellae,“这位漂亮男孩或者可爱女孩的主人”。
第75行 munere te parvo beet,“用这样一件琐屑的礼物来赏赐你”,属格pueri和puellae修饰夺格munere(礼物),表示同位关系。主人发现“你”喜欢某位男奴和女奴,就把他(她)送给“你”,同时心里也觉得已经履行了恩主的义务,“你”就不能继续从他那里获取好处了。aut incommodus angat,“或者因为不肯迁就你而折磨你”。
第76行 间接问句Qualem commendes(你推荐的是什么样的人)作aspice的宾语从句。etiam atque etiam aspice是命令式,“一遍又一遍地看”。
第77行 ne mox incutiant aliena tibi peccata pudorem,“以免后来其他人(指你错误推荐的人)的罪过让你深感羞愧”。
第78行 Fallimur et quondam non dignum tradimus,“我们有时会被欺骗,引荐一位不合适的人”。形容词dignum用作阳性名词。ergo,“所以”。
第79行 quem从句省略的先行词是异相动词不定式tueri的宾语。quem sua culpa premet(用自己的罪压迫自己的人)即“过错严重且无力改正的人”。deceptus(一旦被骗)修饰命令式omitte的主语“你”。omitte tueri,“别再保护(他)”。
第80行 ut引导目的状语从句。penitus notum serves,“保护你透彻了解的人”,notum用作阳性名词。si temptent crimina,“如果有罪名攻击他”,crimina意为“指控”。贺拉斯的逻辑是,不保护不值得保护的人,就能把精力和资源节省下来保护值得保护的人。
第81行 tuterisque tuo fidentem praesidio,“保护信任你的保护的人”,与格tuo praesidio和阳性名词fidentem配合。有注者将praesido理解成工具夺格,那样单独做宾语的fidentem意义似乎有所欠缺。qui回指fidentem,并作cum从句的主语。
第82行 qui dente Theonino cum circumroditur,“当他被诽谤的牙齿四面咬噬”,夺格dente Theonino的意义容易猜测,但具体Theonino指什么已不可考,古罗马注者提供的解释关联性也不强。副词ecquid(丝毫)有反问语气,ecquid sentis,“难道你丝毫感觉不到?”宾语是下一行的宾格不定式结构。
第83行 ad te post paulo ventura pericula(esse),“(同样的)危险不久之后就会发生在你身上”。
第84行 Nam tua res agitur,“因为你的财产也受到威胁”,agitur意为“被驱赶、压迫”。paries cum proximus ardet,“当邻居家的墙着了火”。
第85行 et neglecta solent incendia sumere vires,“火被忽略通常都会获得力量(即越燃越旺)”。
第86行 Dulcis inexpertis cultura potentis amici(est),“在没有尝试过的人看来,结交有权势的朋友是令人愉快的”,属格potentis amici修饰主语cultura(结交),表示动宾关系,inexpertis是与格阳性复数名词。
第87行 expertus metuit,“尝试过的人则害怕(它)”,expertus作阳性名词。dum tua navis in alto est,“当你的船在海上时”。
第88行 hoc age(做这件事)是命令式,内容是后面的ne从句。ne mutata retrorsum te ferat aura,“不要让风变了方向,把你卷回去”。
第89行 Oderunt hilarem tristes tristemque iocosi,“阴郁的人憎恶欢乐的人,欢乐的憎恶阴郁的”。
第90行 sedatum celeres, agilem navumque remissi,“动作快的人憎恶动作慢的人,懒惰的憎恶敏捷勤快的”。
第91行 这一行原文已丢失,古罗马注者肯定没见过此行,是后世注者仿照《书信集》第1部第14首第34行增补的,否则下一行的动词无主语。potores bibuli media de nocte Falerni,“在半夜痛饮法雷努酒的人”。古罗马注者认为第92行oderunt的主语隐含在该行内部,就是递酒杯的人,但大多数研究者认为从风格和句式看,第90行难以和第92行直接衔接。
第92行 oderunt porrecta negantem pocula,“憎恶拒绝酒杯的人”。过去分词porrecta(伸过来)修饰pocula(酒杯),后者是作阳性名词的现在分词negantem的宾语。
第93行 quamvis iures(无论你怎样发誓)的宾语是后面的宾格不定式结构。nocturnos te formidare tepores,“你害怕晚上(喝酒,因为它让你)发热”。tepores这里指发热的效果,因为用法罕见,Orelli建议改成vapores(热气)。
第94行 Deme supercilio nubem是命令式,“驱散眉毛上的阴云”。plerumque modestus occupat obscuri speciem,“羞怯的人常给人诡秘的印象”,主格modestus和属格obscuri都用作阳性名词。
第95行 taciturnus(occupat)acerbi(speciem),“寡言的人让人觉得脾气坏”。
第96行 Inter cuncta,“置身所有这些事情中间”。上面所谈都是身外的东西,下面关注的是精神的追求。leges et percontabere doctos,“你要阅读博学之人的著作,向博学之人发问”。leges不是名词“法律”,而是将来时动词“阅读”,percontabere(= percontaberis,询问)是异相动词。
第97行 下面七行的间接问句都是percontabere的宾语从句。qua ratione queas traducere leniter aevum,“用什么样的方法你才能平稳地度过一生?”
第98行 num te semper inops agitet vexetque cupido,“无助的贪欲是否会一直追逐你、折磨你?”
第99行 num pavor et rerum mediocriter utilium spes(对没有多大用处之物的恐惧和希望)也是agitet和vexet的主语,rerum mediocriter utilium(没有多大用处之物)指物质财富。
第100行 virtutem doctrina paret naturane donet,“美德是学问带来的还是天性赐予的?”
第101行 quid minuat curas,“什么能减轻忧烦?”quid te tibi reddat amicum,“什么能让你成为自己的朋友?”
第102行 quid pure tranquillet,“什么能完美地(让人)宁静下来?”pure是副词。honos, an dulce lucellum,“荣誉,还是甜美的收益?”
第103行 an secretum iter et fallentis semita vitae,“还是秘密的旅程和远离尘嚣的人生之路?”属格fallentis vitae(逃过注意的人生)修饰semita(道路)。
第104行 Me置于行首表示强调。Me quotiens reficit gelidus Digentia rivus,“至于我,每当清凉的迪艮提亚河让我恢复精力”,迪艮提亚河是贺拉斯萨宾农场附近的小河。
第105行 quem Mandela bibit修饰rivus,“曼德拉(村民)所饮的”,曼德拉是附近的一个村子。rugosus frigore pagus(因为寒冷而发皱的村子)是Mandela的同位语。
第106行 quid sentire putas,“你猜(我)在想什么?”quid credis precari,“你相信我在祈祷什么?”amice(朋友)是呼格。
第107行 Sit mihi quod nunc est(愿我保持现在所有的东西)的虚拟式表示祈愿。etiam minus,“甚至更少”。
第108行 mihi vivam quod superest aevi,“在我的余生,我能为我自己生活(即过自己想过的生活)”,quod从句相当于表示延续时间的宾格名词,属格aevi(一生)修饰quod。si quid superesse volunt di,“如果神允许(我)还有余生(即如果我还能活下去)”。
第109行 Sit bona librorum et provisae frugis in annum copia,“愿我有很多的书和足以应付当年的丰富蔬果”,属格librorum和frugis修饰bona copia,过去分词短语provisae in annum修饰fugis。
第110行 neu fluitem dubiae spe pendulus horae,“也愿我不要随着每个不确定时辰的希望来回震荡”,谓语动词fluitem(漂浮、犹豫)和形容词pendulus(晃荡)都突出了内心的不安全感,属格dubiae horae修饰夺格spe。
第111行 Sed satis est(但已经足够)的主语是不定式orare(祈求),orare的双宾语是Iovem(朱庇特)和quae从句省略的先行词ea。quae ponit et aufert,“他(任意)赐予和拿走的东西”。
第112行 det vitam, det opes,“让他赐予生命,让他赐予财富”。aequum mi(=mihi)animum ipse parabo,“我将为自己准备一颗宁静的心”。