Vilice silvarum et mihi me reddentis agelli,
quem tu fastidis habitatum quinque focis et
quinque bonos solitum Variam dimittere patres,
certemus, spinas animone ego fortius an tu
5 evellas agro, et melior sit Horatius an res.
Me quamvis Lamiae pietas et cura moratur,
fratrem maerentis, rapto de fratre dolentis
insolabiliter, tamen istuc mens animusque
fert et amat spatiis obstantia rumpere claustra.
10 Rure ego viventem, tu dicis in urbe beatum;
cui placet alterius, sua nimirum est odio sors.
Stultus uterque locum immeritum causatur inique;
in culpa est animus, qui se non effugit umquam.
Tu mediastinus tacita prece rura petebas,
15 nunc urbem et ludos et balnea vilicus optas;
me constare mihi scis et discedere tristem,
quandocumque trahunt invisa negotia Romam.
Non eadem miramur; eo disconvenit inter
meque et te. Nam quae deserta et inhospita tesqua
20 credis, amoena vocat mecum qui sentit, et odit
quae tu pulchra putas. Fornix tibi et uncta popina
incutiunt urbis desiderium, video, et quod
angulus iste feret piper et tus ocius uva,
nec vicina subest vinum praebere taberna
25 quae possit tibi, nec meretrix tibicina, cuius
ad strepitum salias terrae gravis. Et tamen urges
iampridem non tacta ligonibus arva, bovemque
disiunctum curas et strictis frondibus exples;
addit opus pigro rivus, si decidit imber,
30 multa mole docendus aprico parcere prato.
Nunc age, quid nostrum concentum dividat, audi.
Quem tenues decuere togae nitidique capilli,
quem scis immunem Cinarae placuisse rapaci,
quem bibulum liquidi media de luce Falerni,
35 cena brevis iuvat et prope rivum somnus in herba.
Nec lusisse pudet, sed non incidere ludum.
Non istic obliquo oculo mea commoda quisquam
limat, non odio obscuro morsuque venenat;
rident vicini glaebas et saxa moventem.
40 Cum servis urbana diaria rodere mavis,
horum tu in numerum voto ruis; invidet usum
lignorum et pecoris tibi calo argutus et horti.
Optat ephippia bos, piger optat arare caballus.
Quam scit uterque libens censebo exerceat artem.
管家,你鄙視我的樹林和給我自在的
小農場(那裡有五戶人家,壁爐五座,
還有五位經常去瓦利亞的忠厚戶主)。
比一下,是我善於從心裡,還是你善於
5 從田裡拔荊棘?賀拉斯和農場哪個狀態好?
雖然我滯留於此,因為拉米亞正哀悼
他兄長,無論如何勸慰,他仍難擺脫
悲傷,但是我的心、我的魂已經帶着我
奔向你那裡,急於衝破一路上的攔阻。
10 我說鄉下人幸福,你說城裡人幸福,
喜歡自己的命運,別人的自然就可憎。
以無辜的地點為借口,咱倆都一樣愚蠢。
有錯的是從不逃離自身羈絆的人心。
以前你做着賤役,整日祈禱去鄉村,
15 如今當管家,卻渴望羅馬的聲色玩樂;
而我,你知道始終沒變,每次被迫
回羅馬處理討厭的事務,我都很壓抑。
我們欣賞的東西不同,這一點的分歧
難以彌合。你眼中偏僻凄苦的荒原
20 我和知己卻覺得心曠神怡,也討厭
你認為的快樂之所。我明白,城市誘惑你
是因為妓院和油膩的餐鋪,我的那塊地
長出胡椒和乳香倒容易,而不是葡萄,
附近也沒有酒館可以供你喝通宵,
25 也沒有吹笛的歌伎,配着她胡亂的曲調,
你可以跳舞,用蹄子敲地。相反,你卻要
用鶴嘴鋤費勁耕種久已撂荒的土地,
照料卸下軛的牛,喂它吃摘下的葉子;
如果天降雨,河水又讓你不得安生,
30 築壩攔截,它才會饒過明媚的草坪。
好了,聽我說,什麼導致了咱們的隔閡?
精緻的托加袍和閃亮的頭髮也曾裝扮我,
我也曾空手而去,不懼齊娜拉的貪心,
我也曾把酒痛飲,從午至夜,可如今
35 一頓便飯,溪邊草地的一覺,足矣。
耽於玩樂不可恥,永不悔悟才可恥。
你那裡,沒有嫉妒者的眼神慢慢銼去
快樂,也沒有敵意和誹謗暗中下毒;
我搬土塊和石頭,鄰居們會笑臉相望。
40 你寧願進城和奴隸們嚼着每日的口糧,
祈盼加入他們的行列,我巧嘴的男僕
卻羨慕你能享用柴火、牛羊和花圃。
牛嚮往馬鞍,馬閑着的時候夢想耕地,
我建議,雙方都快樂地做自己擅長的事。
這首詩寫給賀拉斯薩賓農場的管家,批評他不該鄙視鄉村生活,一心只想回羅馬城。賀拉斯應該是從羅馬給他寫這封信的。
第1行 Vilice silvarum et mihi me reddentis agelli,“我的樹林和讓我回歸自我的小農場的管家”,呼格Vilice(管家)受屬格silvarum(樹林)和agelli(小農場)修飾,現在分詞短語mihi me reddentis(把我還給我自己)修飾agelli。
第2行 quem從句的先行詞是agelli,quem在從句中作fastidis(鄙視)的賓語。過去分詞短語habitatum quinque focis(被五座壁爐佔據)修飾quem,意味着有五家人住在這個農場上。
第3行 形容詞短語quinque bonos solitum Variam dimittere patres也修飾quem,“經常向瓦利亞派出五位誠實的家長”。不定式dimittere(派出)和solitum(習慣於)連用,補充說明其內容。patres在這裡指一家之長,這五家人可能都租種賀拉斯的土地,屬於僱農(coloni),他們需要經常到附近的瓦利亞(Varia)去買賣東西和參加選舉。根據賀拉斯自己的說法,他自己直接耕種的土地上有八個奴隸幹活(《閑談集》第2部第7首第118行)。
第4行 certemus是虛擬式,“讓我們比賽一下”。spinas animone ego fortius an tu evellas agro,“看是我從心裡拔出荊棘厲害,還是你從田裡拔出荊棘厲害”。後綴-ne和an呼應,表示選擇,兩個主語共享謂語和賓語,animo(心靈)和agro(土地)都是奪格。
第5行 melior sit Horatius an res,“賀拉斯和他的地產哪個狀態更好”。
第6行 Me quamvis Lamiae pietas et cura moratur,“雖然拉米亞的親族之愛和悲傷之情讓我滯留”,Me是異相動詞moratur(耽擱)的賓語,pietas和cura的內容下一行有解釋。
第7行 屬格現在分詞短語fratrem maerentis(悲悼他的哥哥)修飾Lamiae。屬格現在分詞短語rapto de fratre dolentis insolabiliter(無法勸慰地為他死去的哥哥悲傷)也修飾Lamiae,rapto(被奪走)修飾fratre。
第8行 tamen istuc mens animusque fert(me),“然而我的心和靈魂正把我帶到你那裡”。
第9行 et amat spatiis obstantia rumpere claustra,“並且渴望衝破阻擋我去路的柵欄”,amat和不定式rumpere連用,與格spatiis(空間)和現在分詞obstantia(阻礙)配合,claustra是賽馬開始前將馬匹攔在等待區(carcer)的柵欄。
第10行 Rure ego viventem, tu dicis in urbe beatum這兩部分用了互文手法,應該合起來翻譯:“我說在鄉村生活的人是幸福的,你說在城市生活的人是幸福的”。
第11行 cui從句的先行詞是sua(他的)所對應的人。cui placet alterius(sors),“誰若(只)喜歡對方的命運”,cui的與格和placet(使滿意)配合。sua nimirum est odio sors,“他自己的命運當然就會顯得可憎”,odio(憎恨)和省略的與格人稱代詞構成了雙重與格。
第12行 Stultus uterque locum immeritum causatur inique,“(咱們倆)都很愚蠢,不公平地指責無辜的地點”,異相動詞causatur意為“以……為借口”,賓語是locum。
第13行 in culpa est animus,“有錯的是心靈”,animus是qui從句的先行詞,qui se non effugit umquam,“從來不逃離自己”。
第14行 Tu mediastinus tacita prece rura petebas,“當你做着賤役的時候,你在默默祈禱,希望去鄉村”。mediastinus(苦力)是Tu的同位語,tacita prece是工具奪格。
第15行 nunc urbem et ludos et balnea vilicus optas,“現在當了管家,你(卻)渴望城市(指羅馬)、競技表演和浴池”。ludos特指角鬥士對決、人獸搏鬥等血腥表演,balnea指公共浴池,羅馬的公共浴池奢華舒適,是社交的理想場所。vilicus作optas主語“你”的同位語。
第16行 me constare mihi scis et discedere tristem,“你知道我始終沒變,而且總是很不願離開”。scis(知道)前後的兩個不定式結構都作其賓語,constare意為“恆常如一”,tristem(憂鬱的)修飾me,但有副詞味道。
第17行 quandocumque trahunt invisa negotia Romam,“每當討厭的事務將(我)拽回羅馬的時候”,Romam是地格。
第18行 Non eadem miramur,“我們欣賞的不是相同的東西”,eadem作中性複數名詞。eo disconvenit inter meque et te,“在這一點上我和你是不同的”,disconvenit意為“不一致”。
第19行 Nam表示解釋。quae引導定語從句,先行詞ea省略了,quae在從句中作credis(你相信)的賓格不定式的主語,不定式esse省略了。quae deserta et inhospita tesqua credis,“你認為荒涼、不適合人居住的凄苦之地”。
第20行 amoena vocat mecum qui sentit,“和我意見一致的人把(它們)稱作怡人的地方”,vocat的賓語是省略的ea,主語是qui從句省略的先行詞ille。
第21行 et odit quae tu pulchra putas,“並且憎惡你所認為的美麗的地方”,quae從句的先行詞ea省略了。Fornix(妓院)和uncta popina(油膩的餐館)是incutiunt(震撼,此處意為引發)的主語,賓語是urbis desiderium(對城市的渴望),與格tibi(你)和incutiunt搭配。
第22行 video(我看出)的賓語是quod引導的名詞性從句。
第23行 angulus iste feret piper et tus ocius uva,“你眼中的那個犄角旮旯會更快地長出胡椒和乳香,而不是葡萄”。奪格uva(葡萄)和副詞ocius(更快地)配合,表示比較。
第24行 nec vicina subest taberna,“附近也沒有……的酒館”。vinum praebere屬於quae引導的帶目的意味的定語從句,先行詞是taberna。
第25行 vinum praebere quae possit tibi,“可以為你提供葡萄酒”。nec meretrix tibicina,“也沒有吹笛子的妓女”。meretrix是cuius從句的先行詞。
第26行 cuius ad strepitum salias terrae gravis,“配着她胡亂的音樂,你可以跳舞,沉重地敲地”。這也是一個帶目的從句意味的定語從句,strepitum(噪音)表明妓女沒有音樂才能,gravis(沉重的)修飾salias(跳舞)的主語“你”,表明“你”也無舞技,與格terrae(地)和gravis配合,彷彿地面不堪重負。tamen,“然而”。Morris指出,這些話雖然是用第二人稱說的,但表達的都是對方的怨言,tamen之前的部分突出農場生活如何沉悶乏味,之後的部分突出農場生活如何辛苦。
第27行 urges iampridem non tacta ligonibus arva,“你用鋤頭費勁耕種久已撂荒的土地”,urges突出了耕作的艱難,iampridem non tacta(很久未碰)修飾arva(耕地),ligonibus(鶴嘴鋤)是工具奪格。
第28行 bovem disiunctum curas,“你在牛解開軛之後照料它”。strictis frondibus exples,“用摘下的葉子餵飽它”。
第29行 addit opus pigro rivus,“犯懶(的時候),溪流又增加額外的工作”。pigro(懶惰的)作與格陽性名詞,指人。si decidit imber,“如果天降雨”。
第30行 將來被動分詞docendus(必須被教)此處意為“被控制”,修飾rivus(溪流)。multa mole(許多土堆,指堤壩)是工具奪格,aprico parcere prato,“放過灑滿陽光的草地”,prato是與格。
第31行 Nunc(現在)表示話題的轉換,age表示催促,quid引導的間接問句是命令式audi(聽)的賓語從句。quid nostrum concentum dividat,“什麼導致了咱們的分歧?”concentum意為“和諧”。
第32行 三個quem從句的先行詞都是省略的me(我)。Quem tenues decuere(=decuerunt)togae nitidique capilli,“精緻的托加袍和閃亮的頭髮曾經裝飾我”。
第33行 quem在從句中作scis(你知道)的賓格不定式的主語,quem immunem Cinarae placuisse rapaci,“我空手而去就打動了貪婪的齊娜拉”,immunem(沒有禮物的)修飾quem,與格Cinarae rapaci和完成體不定式placuisse(使滿意)配合。
第34行 quem bibulum liquidi media de luce Falerni,不定式fuisse省略了,“我從中午就開始痛飲透亮的法雷努酒”,bibulum(嗜酒的)形容quem,屬格liquidi Falerni與它配合。這三行都是描繪過去的賀拉斯。
第35行 cena brevis iuvat et prope rivum somnus in herba,“(現在),一頓簡單的飯菜,在溪邊草地上睡上一覺,就讓我滿足了”。cena(一餐)和somnus(一覺)是iuvat的主語。
第36行 Nec和sed呼應,兩個不定式都是無人稱動詞pudet的主語。Nec lusisse pudet, sed non incidere ludum,“曾經耽於玩樂不值得羞恥,值得羞恥的是不從中抽身而出”。incidere意為“斬斷”。
第37行 Non istic obliquo oculo mea commoda quisquam limat,“在你那裡,沒有任何人用嫉妒的眼神減少我的快樂”。limat原義是“用銼刀慢慢銼”,引申為減少,但賀拉斯選擇這個詞顯然是讓讀者聯想到limis oculis(= obliquo oculo,斜眼地)。commoda作中性複數名詞,指各種讓人舒適的東西。
第38行 non odio obscuro morsuque venenat,“不會用暗中的敵意和背後的誹謗毒害(它們)”,odio obscuro(隱藏的仇恨)和morsu(咬,引申為背後詆毀)都是奪格。
第39行 rident vicini glaebas et saxa moventem,“鄰居們對着搬土塊和石頭的我笑”,現在分詞moventem用作陽性名詞,指“我”,glaebas和saxa是moventem的賓語,moventem是謂語動詞rident的賓語。
第40行 Cum servis urbana diaria rodere mavis,“你寧願在城裡和奴隸們一起嚼着每日定量的食物”,Cum是介詞,管轄奪格servis(奴隸)。diaria指奴隸每日的口糧。
第41行 horum tu in numerum voto ruis,“你急切地禱告成為這些人中的一員”,ruis(沖)這裡是比喻,表示“你”的心情,voto(禱告)是工具奪格。
第42行 invidet usum lignorum et pecoris tibi calo argutus et horti,“我巧嘴的僕人卻嫉妒你能使用柴火、牛羊和花園”。lignorum、pecoris和horti都是屬格,修飾usum(使用權),calo是下等奴隸。
第43行 Optat ephippia bos,“牛渴望馬鞍”。piger optat arare caballus,“馬閑着的時候想耕地”。
第44行 Quam從句修飾exerceat的賓語artem(技藝),虛擬式exerceat所在的分句從屬於censebo(我建議)。Quam scit uterque libens exerceat artem,“雙方都高興地做自己擅長的事”,uterque(雙方之任意一方)既指牛和馬,也指賀拉斯和管家。