賀拉斯《書信集》第1部第11首

Quid tibi visa Chios, Bullati, notaque Lesbos,
quid concinna Samos, quid Croesi regia Sardis,
Zmyrna quid et Colophon? Maiora minorave fama?
Cunctane prae Campo et Tiberino flumine sordent?
5 An venit in votum Attalicis ex urbibus una?
An Lebedum laudas odio maris atque viarum?
Scis Lebedus quid sit; Gabiis desertior atque
Fidenis vicus: tamen illic vivere vellem,
oblitusque meorum obliviscendus et illis
10 Neptunum procul e terra spectare furentem.
Sed neque qui Capua Romam petit, imbre lutoque
aspersus volet in caupona vivere; nec qui
frigus collegit, furnos et balnea laudat
ut fortunatam plene praestantia vitam;
15 nec, si te validus iactaverit Auster in alto,
idcirco navem trans Aegaeum mare vendas.
Incolumi Rhodos et Mytilene pulchra facit, quod
paenula solstitio, campestre nivalibus auris,
per brumam Tiberis, Sextili mense caminus.
20 Dum licet ac vultum servat Fortuna benignum,
Romae laudetur Samos et Chios et Rhodos absens.
Tu quamcumque deus tibi fortunaverit horam
grata sume manu, neu dulcia differ in annum;
ut quocumque loco fueris vixisse libenter
25 te dicas. Nam si ratio et prudentia curas,
non locus effusi late maris arbiter, aufert,
caelum, non animum mutant, qui trans mare currunt;
strenua nos exercet inertia; navibus atque
quadrigis petimus bene vivere; quod petis, hic est,
30 est Vlubris, animus si te non deficit aequus.

布拉丘,你怎麼看齊俄斯、著名的萊斯博斯?
雅緻的薩摩斯,克洛伊索斯的王庭薩迪斯,
斯密爾納和克羅豐呢?是否名不副實?
是否都不如戰神廣場和台伯河的景緻?
5 你或許更喜歡阿塔盧斯統治過的名都?
還是你討厭海陸的奔波,寧可嘉許
萊貝多斯?你知道那個地方比加比伊、
費德奈還荒涼,可我更願意住在那裡,
遺忘了朋友,也被他們所有人遺忘,
10 站在遙遠的岸邊,凝視着喧涌的海浪。
然而,從卡普亞去羅馬的人,即使濺滿
雨水和泥漿,也不肯一輩子待在客棧;
誰若受風寒,雖然喜歡烤箱和浴缸,
也不會用它們代替一切幸福的夢想。
15 強勁的南風雖曾讓你受盡駭浪之苦,
你不會因此在愛琴海對岸賣掉舟具。
心靈如無恙,羅德島與穆蒂萊尼就若
夏至的風衣,凜冽雪風中的短褲,台伯河
在冬日,火爐在八月,美景又有何益?
20 趁時機尚在,趁好運仍漾着笑意,且讓
薩摩斯、齊俄斯、羅得島在遙遠的羅馬受讚揚。
無論神賜給你怎樣的時日,都心懷感念,
接受它,也別把今年的歡樂推延到明年,
這樣,無論你曾到過哪裡,你都能宣稱
25 幸福地活過。如果驅走憂煩的是理性
和智慧,而非某處俯瞰大海的風景,
那麼渡海者只換了天空,並未換心境。
一種忙碌的怠惰統治着我們,船和車
幫我們追逐幸福。這兒就是你所求的,
30 對,在烏魯布萊,若你的心不缺明澈。

這首詩寫給布拉丘(Bullatius),希望他能從小亞細亞回到羅馬。Skalitzky指出,賀拉斯在詩中所表達的對旅行的態度,實際上是古羅馬人的普遍看法,後來的愛比克泰德(Epictetus)和塞涅卡(Seneca)都認為,旅行無益,與其改變地點,不如改變自己的生活。

 

1 Quid tibi visa Chios(est),“齊俄斯在你看來怎麼樣?”notaque Lesbos,“還有著名的萊斯博斯?”齊俄斯、萊斯博斯和下文的地點都在小亞細亞及其附近。Bullati(布拉丘)是呼格。

2 quid concinna Samos,“雅緻的薩摩斯怎麼樣?”quid Croesi regia Sardis,“克洛伊索斯的都城薩迪斯怎麼樣?”regia(王宮)借指都城,克洛伊索斯(Croesus)是呂底亞的最後一任國王,以富有聞名。

3 Zmyrna quid et Colophon,“斯密爾納和克羅豐怎麼樣?”Maiora minorave fama,“與它們的名聲相比,是更好還是更差?”fama是比較奪格。

4 Cunctane prae Campo et Tiberino flumine sordent,“它們與戰神廣場和台伯河比起來會自慚形穢嗎?”介詞prae和奪格名詞搭配,常表示比較。中性複數名詞Cuncta(所有這些城市)是sordent(顯得不夠好)的主語。

5 An venit in votum Attalicis ex urbibus una,“或者,阿塔盧斯統治過的某個城市更讓你心儀?”in votum意為“符合心愿”。Attalicis urbibus包括佩爾加蒙(Pergamum)、阿波羅尼亞(Apollonia)和圖亞提拉(Thyatira)等,阿塔盧斯是古代的佩爾加蒙國王,擁有巨大的財富。

6 An Lebedum laudas odio maris atque viarum,“或者,你因為憎惡海陸的顛簸而稱讚萊貝多斯?”

7 Scis Lebedus quid sit,“你知道萊貝多斯是什麼樣?”Gabiis desertior atque Fidenis vicus(一個比加比伊和費德奈還荒涼的小城市)作Lebedus的同位語。加比伊(Gabii)和費德奈(Fidenae)在古羅馬早期是著名的城市,但到賀拉斯的時代已經淪為村莊了。

8 tamen illic vivere vellem(然而我願意在那裡生活)的虛擬式表示潛在的可能性。

9 oblitusque meorum obliviscendus et illis(忘記我的朋友,也將被他們忘記)修飾主語“我”。屬格meorum與oblitus配合,與格illis表示將來被動分詞obliviscendus(忘記)的施動者。

10 Neptunum procul e terra spectare furentem,“從遠處的陸地眺望洶湧的大海”,不定式spectare(看)與vellem連用,Neptunum(涅普頓)代指海。Weston相信,7-10行是賀拉斯引述或想象的布拉丘的話,而不代表賀拉斯的態度,但多數注者不這麼認為。

11 Sed,“但是”。neque否定volet。qui Capua Romam petit,“從卡普亞去羅馬的人”,先行詞ille省略了,Capua和Romam都是地格,分別表示起點和終點。

12 imbre lutoque aspersus修飾主語ille,“(雖然)身上淋了雨水,濺了泥漿”,imbre和luto都是奪格。(neque)volet in caupona vivere,“卻不會願意一直住在客棧”,vivere(生活)這裡指長期停留。

13 qui frigus collegit(受了風寒的人)也省略了先行詞。furnos et balnea laudat ut,“將烤箱和浴缸稱讚為……”。

14 fortunatam plene praestantia vitam,“完滿地提供了幸福生活的東西”,現在分詞praestantia(提供)用作中性複數名詞,vitam(生活)是其賓語。副詞plene意為“完全地”。也即是說,他不會為了保持暖和而選擇一輩子做麵包師或者浴場夥計。

15 nec否定vendas。si te validus iactaverit Auster in alto,“即使強勁的南風在海上讓你受盡了顛簸”,這個條件從句有讓步從句的味道,所以iactaverit(扔來扔去)用了虛擬式,用現在完成時是因為動作先於主句。alto是中性名詞,指海。

16 (nec)idcirco navem trans Aegaeum mare vendas,“你也不會因為這個緣故而在愛琴海那邊賣掉你的船(意味着永遠留在小亞細亞)”。

17 動詞facere和與格名詞連用,常表示“對……意味着什麼”的意思,quod在17-19行的比較中起到了中樞作用。Incolumi Rhodos et Mytilene pulchra facit,“對於一個(心靈)健康(的人)來說,羅得島和穆蒂萊尼(雖然)美麗,卻如同……”。

18quod paenula solstitio(facit),“如同夏至的風衣所起的作用”。campestre nivalibus auris,“雪風中的薄短褲”,campestre是運動時裹在下身的布。

19 per brumam Tiberis,“冬天裡的台伯河”。Sextili mense caminus,“八月里的火爐”,古羅馬曆法以三月為第一月,所以Sextili mense(第六月)就是八月。

20 Dum licet ac vultum servat Fortuna benignum,“當(條件)還允許,時運女神還保持着微笑的面容”。

21 Romae laudetur Samos et Chios et Rhodos absens,“且讓薩摩斯、齊俄斯和羅得島在羅馬受到稱讚”。Romae是地格,laudetur是虛擬式。

22 Tu(你)置於行首表示強調。quamcumque deus tibi fortunaverit horam,“無論神恩賜給你什麼樣的時辰”,與格tibi和fortunaverit(賜福)配合。

23 grata sume manu是命令式,“你都要用感激的手接過來”。neu dulcia differ in annum也是命令式,“也不要把甜美的東西(指快樂)從一年推到下一年”。

24 ut引導目的狀語從句。quocumque loco fueris,“無論你在什麼地方待過”,fueris(在)是現在完成時虛擬式。vixisse libenter te dicas,“你都能說,你幸福地活過”,賓格不定式作dicas的賓語,te是不定式的主語。

25 Nam表示解釋。si ratio et prudentia curas aufert,“如果是理性和智慧帶走憂煩”。

26 non locus,“而不是某個……的地方”。effusi late maris arbiter(遼闊海域的主人)作locus的同位語,意味着在這個地方可以俯瞰遼闊的海域,英文commanding a view的表達方式與此相似。

27 mutant的主語是qui從句省略的先行詞illi。qui trans mare currunt,“漂洋過海的人”。caelum, non animum mutant,“改變的只是天空,不是性情”。

28 strenua nos exercet inertia,“一種忙碌的怠惰驅趕着我們”。躁動不安的人不停改變環境,卻拒絕改變心境,所以既忙碌又怠惰。

29 navibus atque quadrigis petimus bene vivere,“我們用船和馬車追求幸福生活的目標”,不定式bene vivere作賓語。quod petis, hic est,“你所追求的就在這裡”。

30 est Vlubris,“就在烏魯布萊”,Vlubris是地格。烏魯布萊(Vlubrae)是個小村子,在龐廷沼澤附近,尤文納利斯(Saturae 10.101)形容它vacuae(空蕩蕩),西塞羅(Ad Fam. 7.18)稱那裡的居民是“小青蛙”。所以烏魯布萊代表與亞細亞名都相對的窮鄉僻壤。animus si te non deficit aequus,“如果你不缺一顆平靜的心”。deficit意為“辜負、使失望”,主語是animus(心靈)。