賀拉斯《書信集》第1部第10首

Vrbis amatorem Fuscum salvere iubemus
ruris amatores, hac in re scilicet una
multum dissimiles, ad cetera paene gemelli
fraternis animis, quicquid negat alter, et alter,
5 adnuimus pariter, vetuli notique columbi.
Tu nidum servas, ego laudo ruris amoeni
rivos et musco circumlita saxa nemusque.
Quid quaeris? Vivo et regno, simul ista reliqui
quae vos ad caelum fertis rumore secundo,
10 utque sacerdotis fugitivus liba recuso,
pane egeo iam mellitis potiore placentis.
Vivere naturae si convenienter oportet,
ponendaeque domo quaerenda est area primum,
novistine locum potiorem rure beato?
15 Est ubi plus tepeant hiemes, ubi gratior aura
leniat et rabiem Canis et momenta Leonis,
cum semel accepit Solem furibundus acutum?
Est ubi divellat somnos minus invida cura?
Deterius Libycis olet aut nitet herba lapillis?
20 Purior in vicis aqua tendit rumpere plumbum,
quam quae per pronum trepidat cum murmure rivum?
Nempe inter varias nutritur silva columnas,
laudaturque domus longos quae prospicit agros.
Naturam expelles furca, tamen usque recurret
25 et mala perrumpet furtim fastidia victrix.
Non, qui Sidonio contendere callidus ostro
nescit Aquinatem potantia vellera fucum,
certius accipiet damnum propiusve medullis,
quam qui non poterit vero distinguere falsum.
30 Quem res plus nimio delectavere secundae,
mutatae quatient. Si quid mirabere, pones
invitus. Fuge magna; licet sub paupere tecto
reges et regum vita praecurrere amicos.
Cervus equum pugna melior communibus herbis
35 pellebat, donec minor in certamine longo
imploravit opes hominis frenumque recepit.
Sed postquam victor violens discessit ab hoste,
non equitem dorso, non frenum depulit ore.
Sic qui pauperiem veritus potiore metallis
40 libertate caret, dominum vehet improbus atque
serviet aeternum, quia parvo nesciet uti.
Cui non conveniet sua res, ut calceus olim,
si pede maior erit, subvertet, si minor, uret.
Laetus sorte tua vives sapienter, Aristi,
45 nec me dimittes incastigatum, ubi plura
cogere quam satis est, ac non cessare videbor.
Imperat aut servit collecta pecunia cuique,
tortum digna sequi potius quam ducere funem.
Haec tibi dictabam post fanum putre Vacunae,
50 excepto quod non simul esses cetera laetus.

眷戀鄉村的我向痴迷城市的弗斯庫
問好,咱們倆只在這一點互不認輸,
若論其他事,簡直是孿生兄弟,心氣
相通,你否決我便否決,你如果同意,
5 我絕無異議,像從小相知的鴿子一對。
你守着城市的巢,我稱讚鄉村的秀美,
喜歡樹林、溪流和覆滿石頭的青苔。
何須再問?我就是國王,每當我拋開
你們歡呼着送上天界的那些東西,
10 我拒絕聖餅,就像祭司的逃亡奴隸,
我需要麵包,遠勝你們加蜜的蛋糕。
如果生活應當遵循自然的引導,
而且必須為棲居尋一處開闊的地方,
你可知哪裡能比過幸福的鄉村農場?
15 哪裡的冬天更溫和?哪裡有更好的清風
如此安撫小犬的瘋狂與獅子的衝動,
每當灼人的太陽闖入這個星座?
哪裡的安眠更少被作對的憂煩攪破?
青草的芬芳和光澤竟不如鑲嵌的地板?
20 被城市鉛管禁錮的水真比從山間
一路奔流而下的野泉還要純凈?
當然,五彩石的廊柱周圍也有樹林,
能遠眺廣闊田野的房子也受青睞。
你用乾草叉趕走自然,她卻會一再
25 回來,不知不覺碾碎你荒謬的偏見。
即使有誰自以為懂行,卻辨別不了
西頓的紫布與阿奎農染料浸過的羊毛,
比起不識真假道理的人,也不會
蒙受更確定的損失,直讓人痛到骨髓。
30 順境中得意忘形的人,一旦倒霉,
立刻驚惶錯愕。你迷戀什麼,放棄時
就難以割捨。避開榮華,你在陋室里
也可以比國王和國王的寵臣過得更好。
善戰的鹿總將馬從共同的草場趕跑,
35 漫長的爭鬥一直延續到弱勢的動物
求人類幫忙,並且接受了韁繩的束縛。
等到經過鏖戰,征服了敵手,它卻
不掀翻背上的人,不卸掉嘴裡的銜鐵。
有人也是這樣,害怕貧窮而丟棄
40 寶貴的自由,出於貪婪而背負主子,
永遠做奴隸,因為他不會節儉地生活。
當境況不適合一個人,就像故事裡的鞋,
太大,人會摔倒,太小,又會磨腳。
你安於命運,阿里斯丘,生活就閃耀
45 智慧,你就不會疏於責備,如果我
積攢財富過了頭,似乎走火入魔。
每個人的財產不是主人,便是奴隸,
它應跟隨而不是引導擰緊的繩子。
我在瓦庫娜的破廟後面給你說這些,
50 除了你不在身邊,我一切都很快樂。

這首詩寫給好友弗斯庫(Aristius Fuscus),讚美了鄉村生活。弗斯庫也出現在《頌詩集》第1部第22首和《閑談集》第1部第9首里。

 

1 Vrbis amatorem Fuscum salvere iubemus ruris amatores,“我,鄉村的熱愛者,向弗斯庫,城市的熱愛者,問好”。這一行的第一人稱複數實際指單數,賀拉斯詩中有很多這樣的例子。之所以用iubemus(命令)這個動詞,是因為古羅馬人的問候語salve本身就是命令式。

2 形容詞短語hac in re scilicet una multum dissimiles修飾主語“我”,但在意義上也涵蓋對方,“顯然只在這一件事(對待鄉村和城市的態度)上非常不同”。

3 ad cetera paene gemelli fraternis animis,“在其他事上幾乎如孿生兄弟,有兄弟般(相似)的靈魂”。fraternis animis是表示特徵的奪格,修飾gemelli(孿生兄弟)。

4 4-5行的鬆散分句解釋了第3行的判斷。quicquid negat alter,“無論其中一位否定什麼”。et alter,“另一位也(跟着否定)”。

5 adnuimus pariter,“我們一起點頭”。vetuli notique columbi作adnuimus主語“我們”的同位語,“(就像)一對彼此相識已久的鴿子”。這裡的noti不指為眾人所知,而指彼此熟悉。

6 Tu nidum servas,“你守着巢(指城市的家)”,延續了鴿子的比喻。ego laudo ruris amoeni rivos,“我讚美怡人鄉村的河流”。

7 musco circumlita saxa(長滿苔蘚的石頭)和nemus(樹林)也是laudo的賓語,奪格musco(苔蘚)與過去分詞circumlita(覆滿)配合。

8 Quid quaeris(何須再問)類似於“總之”。Vivo et regno,“我活着,(像王一樣)統治着”。simul ista reliqui,“每當我拋下(你們)的那些東西”。

9 quae從句修飾ista。quae vos ad caelum fertis rumore secundo,“你們用歡呼聲捧上天的東西”,奪格rumore secundo直譯是“贊同的喊聲”。

10 utque sacerdotis fugitivus,“而且,就像祭司的逃亡奴隸”。liba recuso,“我拒絕獻祭糕餅”。

11 pane egeo iam,“我現在需要麵包”,奪格pane和egeo(需要)配合。mellitis potiore placentis(比加了蜜的蛋糕更得我心)修飾pane,placentis是比較奪格。

12 Vivere naturae si convenienter oportet,“如果我們應該符合自然地生活”,這是斯多葛派的基本信條之一,被他們稱為“至善”(summum bonum)。與格naturae(自然)和副詞convenienter(與……相符地)配合。

13 ponendaeque domo quaerenda est area primum,“而且(我們)需要首先為建房子找一處開闊的地方”。與格ponendae domo(建房子)表示目的,主語是area(開闊地)。

14 novistine locum potiorem rure beato,“你可知道什麼地方比幸福的鄉村更合適?”奪格rure beato與比較級形容詞potiorem(更合適的)配合。

15 Est ubi plus tepeant hiemes,“有(比鄉村)冬天更溫和的地方嗎?”ubi從句的先行詞省略了。

16 gratior aura leniat et rabiem Canis et momenta Leonis,“令人快慰的風緩和了小犬星的瘋狂和獅子座的運動”。

17 cum semel accepit Solem furibundus acutum,“一旦這個憤怒的(星座)接受了灼人的太陽”。太陽進入獅子座的時間是7月23日,所以獅子座和小犬星一樣代表了暑熱。

18 Est ubi divellat somnos minus invida cura,“有充滿敵意的憂煩更少打斷睡眠的地方嗎?”

19 Deterius Libycis olet aut nitet herba lapillis,“或者青草的芬芳和光澤不如利比亞石頭(鋪成的馬賽克地板)?”奪格Libycis lapillis和比較級Deterius(更差的)配合,olet和nitet分別描繪植物的嗅覺和視覺印象。

20 Purior in vicis aqua tendit rumpere plumbum,“城裡街道下竭力掙破鉛管的水更乾淨嗎?”這行詩的意義重心不在謂語上,而在形容詞Purior上。vicis,“街道、街區”。

21 quam quae per pronum trepidat cum murmure rivum,“比沿着傾斜河道奔躍向前的水”。quae從句的先行詞illa省略了。pronum修飾rivum。

22 Nempe inter varias nutritur silva columnas,“當然,在五彩的大理石(廊柱)周圍也有所謂的樹林生長”。silva(森林)在這裡有諷刺意味,指城裡人種的樹,作nutritur(被養育)的主語。

23 laudaturque domus,“房子也受稱讚”,domus是quae從句的先行詞。longos quae prospicit agros,“可以遠眺廣闊田野的(房子)”。

24 Naturam expelles furca,“你會用乾草叉趕走自然”。tamen usque recurret,“可是她會不斷回來”。

25 et mala perrumpet furtim fastidia victrix,“在不知不覺中衝破你荒謬的鄙視,成為勝利者”,victrix(勝利者)是perrumpet(衝破)主語“她”的同位語。

26 Non否定certius。qui從句省略的先行詞ille作accipiet的主語,qui在從句中作nescit的主語。形容詞callidus(懂行的)和動詞nescit(不知道)意味着此人以為自己懂,其實不懂。nescit contendere,“不知道如何比較(從而辨別真偽)”。代表真品的是奪格Sidonio ostro,“西頓(在推羅附近)的紫色布料”。

27 現在分詞短語Aquinatem potantia fucum修飾賓格vellera,“吸收了阿奎農染料的羊毛”,代表贗品。據Fairclough說,阿奎農(Aquinum)出產的一種地衣能製造出和西頓紫色染料顏色相仿的染料。

28 Non certius accipiet damnum propiusve medullis,“並不會蒙受比……更確定或者更讓人傷心的損失”。propius medullis(更靠近骨髓)意為“更讓人在意”,和certius都修飾damnum(損失)。medullis是與格,certius和propius兩個比較級形容詞都和quam(比)呼應。

29 qui non poterit vero distinguere falsum,“一個不能區分真假的人”,奪格vero(真的)和賓格falsum(假的)都用作中性名詞。

30 Quem從句省略的先行詞illum作quatient的賓語。Quem res plus nimio delectavere(=delectaverunt)secundae,“過去因為順境而太過興奮的人”,res secundae是delectavere(使高興)的主語,Quem是賓語。副詞plus和nimio都表示過度。

31 mutatae(res)quatient,“改變的(運氣)將會讓他不知所措”。quatient,“震撼”。Si quid mirabere(= miraberis,將來時),“如果你醉心於某種東西”。

32 pones invitus,“你放下時就會很不情願”,意義重心不在動詞上。Fuge magna是命令式,“躲避宏大的東西”,magna作中性複數名詞。licet(可以)是無人稱動詞。sub paupere tecto,“在貧窮的屋頂下”。

33 reges et regum vita praecurrere amicos,“在生活上超過國王和國王的朋友”,vita(生活)是表示方面的奪格,屬格regum(國王)修飾amicos。praecurrere,“跑到前面”。

34 Cervus pugna melior,“在戰鬥中佔上風的鹿”,pugna是方面奪格,和equum(馬)並置,表明比較的對象是馬。communibus herbis pellebat,“一再將馬從共同的草場趕走”,herbis是奪格,pellebat的未完成過去時表示這種情形反覆出現。

35 donec,“直到”。minor in certamine longo,“在漫長鬥爭中的弱勢一方(指馬)”。

36 imploravit opes hominis,“請求人的幫助”。frenumque recepit,“並且接受了馬籠頭”。馬用自由的代價來換取穩定的食物。

37 Sed postquam victor violens discessit ab hoste,“可是經過激烈搏鬥,它以勝利者姿態從敵人(指鹿)身邊走開後”。victor是主語“它”的同位語,violens(激烈的)與discessit(離開)直接相關,不修飾victor。

38 non equitem dorso(depulit),“它既不將背上的騎手掀翻”,non frenum depulit ore,“也不卸掉嘴上的銜鐵”。34-38行的這則寓言非常古老,在亞里士多德的《修辭學》(Rhetoric 2.20)里有完整記錄,他說這個故事出自古代詩人斯特西寇盧斯(Stesichorus)。

39 Sic(也是這樣)修飾從dominum開始的主句。pauperiem veritus(害怕貧窮)修飾qui,veritus是異相動詞過去分詞。potiore metallis(比金屬礦還好)修飾奪格libertate(自由),後者與caret(躲避、放棄)配合。

40 dominum vehet improbus,“(因為)貪婪而背負着主人”。

41 serviet aeternum,“永遠做一個奴隸”,aeternum是副詞。quia parvo nesciet uti,“因為他不知道如何依靠很少的東西生活”,nesciet和異相動詞不定式uti(使用)連用,奪格中性名詞parvo和uti配合。

42 Cui non conveniet sua res,“當一個人的境況不適合他”。ut calceus olim,“它就像故事裡的那隻鞋”,Orellius認為olim(從前)一詞表明,賀拉斯可能指古羅馬人熟悉而我們不知道的某個故事或寓言。但也有注者將olim理解為“有時”。

43 si pede maior erit,“如果它比腳大”。subvertet,“就會讓(穿鞋的人)摔倒”。si minor,“如果小了”。uret,“就會磨腳”。

44 Laetus sorte tua(滿足於你的命運)修飾主語“你”,有條件從句的味道。vives sapienter,“你就會有智慧地活着”。Aristi是Aristius(阿里斯丘)的呼格。

45 nec me dimittes incastigatum,“你也不會不責備我就放過我”,incastigatum(未受責備的)修飾me。ubi plura(videbor)cogere quam satis est,“當我看起來在積攢過多的財富”。plura(更多的)作中性複數名詞和不定式cogere(搜集)的賓語。

46 ac non cessare,“而且不肯停下”。

47 Imperat aut servit collecta pecunia cuique,“對於每個人來說,積攢的錢或者是主人,或者是奴隸”。Imperat(命令)和servit(侍候)都和與格cuique(每個人)搭配。

48 形容詞digna(配得上、應該)修飾pecunia(錢),不定式sequi和ducere補充說明其內容。tortum sequi potius quam ducere funem,“跟隨而不是引領擰緊的繩子”,sequi是異相動詞不定式。

49 Haec tibi dictabam post fanum putre Vacunae,“我在瓦庫娜破敗的神祠後面給你口授這些話”,古羅馬的信一般由主人口授,奴隸記錄。關於瓦庫娜(Vacuna),Wickham在注釋中稱,已知的情況有幾點:一是她是古羅馬的本土神,源於薩賓地區;二是羅馬人不清楚該把她和哪一位外來神等同;三是皇帝韋帕薌(T. Flavius Vespasianus)曾把她和勝利女神(Victoria)等同;四是羅馬人常從詞形出發,將她和vacare、vacuus等詞相聯繫,從而讓她成了節日女神、懶惰女神。

50 excepto quod non simul esses是獨立奪格,“除了你和我不在一起這件事”,quod從句的先行詞eo省略了。cetera laetus(其他方面都很快樂)修飾主語“我”,cetera的賓格表示方面,是仿古希臘語用法。