贺拉斯《书信集》第1部第3首

Iule Flore, quibus terrarum militet oris
Claudius, Augusti privignus, scire laboro.
Thracane vos Hebrusque nivali compede vinctus,
an freta vicinas inter currentia turres,
5 an pingues Asiae campi collesque morantur?
Quid studiosa cohors operum struit? Hoc quoque curo.
Quis sibi res gestas Augusti scribere sumit?
Bella quis et paces longum diffundit in aevum?
Quid Titius, Romana brevi venturus in ora,
10 Pindarici fontis qui non expalluit haustus,
fastidire lacus et rivos ausus apertos?
Vt valet? Vt meminit nostri? Fidibusne Latinis
Thebanos aptare modos studet auspice Musa,
an tragica desaevit et ampullatur in arte?
15 Quid mihi Celsus agit? Monitus multumque monendus,
privatas ut quaerat opes et tangere vitet
scripta, Palatinus quaecumque recepit Apollo;
ne, si forte suas repetitum venerit olim
grex avium plumas, moveat cornicula risum
20 furtivis nudata coloribus. Ipse quid audes?
Quae circumvolitas agilis thyma? Non tibi parvum
ingenium, non incultum est et turpiter hirtum:
seu linguam causis acuis seu civica iura
respondere paras seu condis amabile carmen,
25 prima feres hederae victricis praemia. Quod si
frigida curarum fomenta relinquere posses,
quo te caelestis sapientia duceret, ires.
Hoc opus, hoc studium parvi properemus et ampli,
si patriae volumus, si nobis vivere cari.
30 Debes hoc etiam rescribere, sit tibi curae,
quantae conveniat, Munatius. An male sarta
gratia nequiquam coit et rescinditur? Ac vos
seu calidus sanguis seu rerum inscitia vexat
indomita cervice feros, ubicumque locorum
35 vivitis indigni fraternum rumpere foedus,
pascitur in vestrum reditum votiva iuvenca.

弗洛鲁,我很想知道,奥古斯都的继子
克劳迪乌斯征战在世界的哪片土地。
色雷斯,还是冰雪禁锢的海布洛河,对峙
高塔间奔涌的博斯普鲁斯的海浪,还是
5 亚细亚富饶的原野山峦耽误了行程?
博学的同伴们正在写什么?我也想打听。
谁立志记述奥古斯都的辉煌功勋?
谁向遥远的未来播撒战争与和平?
即将被罗马众口称赞的提丘怎样了?
10 他敢于汲取品达的深幽山泉,不屑
平庸作家向众人敞开的窄沟浅池。
他过得如何?可否记得我?他是让缪斯
教他用罗马里拉琴奏出忒拜的格律,
还是在悲剧的技艺中高咏夸张的词句?
15 我的凯尔苏还好吗?一定反复告诫他,
寻找自己的资源,不要总是效法
帕拉丁图书馆收藏的那些作品,以免
将来的某天,群鸟纷纷飞来,索还
它们的羽毛,小乌鸦剥尽偷来的颜色,
20 只惹得一顿讥诮。你自己在尝试什么?
旋舞在怎样的百里香丛中?你的天赋
不小,如田野精心耕作,赏心悦目:
无论是为庭审磨砺口才,还是为民法
提供咨询,还是在诗里吟弄风雅,
25 你都能赢得最高的奖赏。但如果你能
抛掉忧虑(它就像冷敷布),那就一定
可以去上天的智慧引领你去的地方。
伟大或渺小,让我们都推动这种理想,
若我们希望被祖国珍视,被自己珍视。
30 你还应告诉我穆纳丘在你心中的位置
(他值得看重),是否友情缝合得不好,
徒劳地聚拢,又再次裂开?无论搅扰
你俩的是尚浅的阅历还是桀骜野马般
热血的冲动,无论你们在哪里盘桓
35 (好人断掉兄弟情太可惜),都有一头
献祭的母牛为你们的归来默默长肉。

这首诗大约作于公元前20年,写给弗洛鲁(Iulus Florus)。弗洛鲁是屋大维继子提比略的好友,提比略此时代表屋大维去了帝国东部,弗洛鲁同行。贺拉斯的这封信极其自然,没有丝毫刻意为诗的痕迹。Morris认为,只有在这里,贺拉斯才达到了卡图卢斯抒情诗的境界:真挚感情和艺术表达的完美融合。O’Neill指出,这首诗借用了西塞罗《论义务》(2.45)中的框架,却做了改动,表明获得荣光(gloria)不只可以通过传统的途径——法律和雄辩术,也可以通过诗歌创作。贺拉斯鼓励弗洛鲁,说他有这样的潜质,但在诗末也告诫他,要处理好与同伴的关系,珍视友谊。

 

1 Iule Flore(尤卢斯·弗洛鲁)是呼格。quibus引导的间接问句是scire laboro(我很想知道)的宾语从句。quibus terrarum militet oris Claudius,“克劳迪乌斯在世界的哪片土地作战”。

2 Augusti privignus(奥古斯都的继子)是Claudius的同位语。

3 后缀-ne和两个an连接选择疑问句的几个并列主语,宾语是vos(你们),谓语动词是异相动词morantur(耽搁)。Thraca,“色雷斯”。Hebrus,“海布洛河(在色雷斯境内)”,nivali compede vinctus(被雪的镣铐捆缚)修饰Hebrus。色雷斯气候并不算冷,但在古希腊罗马人的传说中是冰天雪地的景象。

4 现在分词短语vicinas inter currentia turres(在相邻的高塔之间奔流)修饰freta(海峡),指博斯普鲁斯海峡(在古代称为Hellespontus),“相邻的高塔”指希洛(Hero)和利安德尔(Leander)这对著名恋人守望的两座塔,它们分别在海峡两侧。

5 pingues Asiae campi colles,“小亚细亚富饶的田野与山峦”。

6 Quid studiosa cohors operum struit,“博学的同伴们在创作什么作品?”cohors指陪伴大人物出行的扈从和同僚。提比略爱好文学,身边不乏文人。部分属格operum(作品)修饰Quid。Hoc quoque curo,“这一点我也很关心”。

7 Quis sibi res gestas Augusti scribere sumit,“谁主动承担了记录奥古斯都功勋的任务?”res gestas是拉丁语中表示大人物事迹的标准说法。

8 Bella quis et paces longum diffundit in aevum,“谁将战争与和平的诗行播撒到遥远的未来?”Bella(战争)和paces(和平)是diffundit(泼水、扩散)的宾语。

9 Quid Titius,“提丘(所指人物不详)怎么样了?”将来分词短语Romana brevi venturus in ora修饰Titius,“即将被罗马人交相传颂”。brevi,副词,“不久”。Romana in ora,“进入罗马人的嘴”。

10 qui从句修饰Titius。Pindarici fontis qui non expalluit haustus,“他不害怕饮用品达的(诗歌)之泉”,意味着他敢写品达式的作品。haustus(喝)是阳性复数名词,作expalluit的宾语,属格Pindarici fontis修饰haustus,表示动宾关系。

11 fastidire lacus et rivos ausus apertos,“敢于鄙视人工开凿的水池和水渠”。lacus et rivos apertos是古罗马军队设立的饮水点,与自然水源相比更安全,不易受敌人袭扰,贺拉斯用它们来比喻水平一般的古希腊作家。

12 Vt valet,“他过得怎样?”Vt meminit nostri,“他是否还记得我?”属格nostri(我们,指贺拉斯)与meminit(记得)配合。

13 后缀-ne和an呼应,表示选择。Fidibusne Latinis Thebanos aptare modos studet,“他是努力让忒拜的格律适应拉丁的里拉琴呢”,Fidibus Latinis是与格。auspice Musa,独立夺格,“在缪斯的庇佑下”。

14 an tragica desaevit et ampullatur in arte,“还是在悲剧的技艺里大声呼喊夸张的语言?”desaevit意为愤怒,像疯子一样说话”。ampullatur是异相动词,“使用夸张的语言”。

15 Quid mihi Celsus agit,“我的凯尔苏在做什么?”与格mihi表明了贺拉斯的关心。《书信集》第1部第8首就是写给凯尔苏的。Monitus multumque monendus修饰Celsus,“他经常被告诫,以后也应被告诫”,告诫的内容是后面的ut从句。

16 privatas ut quaerat opes,“寻找他自己的资源(即追求独创性)”。et tangere vitet scripta,“并且不要去碰那些作品”。scripta是quaecumque(无论什么)引导的从句的先行词。

17 Palatinus quaecumque recepit Apollo,“帕拉丁山上的阿波罗(神庙,即里面的图书馆)接受的无论什么(作品)”。

18 ne(以免)引导否定性的目的状语从句。si forte suas repetitum venerit olim grex avium plumas,“万一将来某天鸟群前来要回它们的羽毛”。suas修饰plumas(羽毛),repetitum(索要)是目的动名词,和趋向动词venerit(来)搭配,grex avium(鸟群)是主语,比喻凯尔苏借鉴的古代作家。

19 moveat cornicula risum,“小乌鸦将招来嘲笑”,小乌鸦比喻凯尔苏。

20 过去分词短语furtivis nudata coloribus(被剥夺了偷来的羽毛)修饰cornicula。Ipse quid audes,“你自己在尝试什么?”情态动词audes(敢)此处用作行为动词(尝试)。

21 Quae circumvolitas agilis thyma,“你在忙碌地绕着什么样的百里香飞?”Quae修饰中性复数名词thyma,后者是circumvolitas的宾语。

22 Non tibi parvum ingenium,“你的天赋不小”。non incultum est修饰ingenium,“并非没有耕作”,贺拉斯把弗洛鲁的才能比作土地。(non)turpiter hirtum,“也不杂乱碍眼”。

23 seu linguam causis acuis,“无论你是为法庭辩论而磨砺口才”,causis(案子)是与格,linguam(舌头)是acuis(磨锋利)的宾语。seu civica iura respondere paras,“还是准备回答民法的咨询(即提供建议)”。

24 seu condis amabile carmen,“还是创作迷人的抒情诗”。

25 prima feres hederae victricis praemia,“你都将夺走胜利的常青藤所代表的一等奖”。属格victricis(胜利者)和hederae(常青藤)都修饰宾语praemia(奖赏)。

26 Quod si frigida curarum fomenta relinquere posses,“但如果你能丢弃那些冷敷布——忧虑”。fomenta(冷敷布,即浸了凉水的绷带)是古罗马医生让病人在患处贴的东西。贺拉斯将忧虑(curarum)比作冷敷布,是因为它会遏制灵感的“火焰”。

27 ires(你就能去),地点状语由quo从句表达,quo te caelestis sapientia duceret,“上天的智慧引领你去的地方”。

28 Hoc opus, hoc studium parvi properemus et ampli,“让我们,无论伟大还是渺小,都推动这项工作、这种追求”,虚拟式表示劝告。parvi和ampli修饰主语“我们”。

29 si patriae volumus, si nobis vivere cari,两个分句要合起来理解,“如果我们希望活着时被祖国所珍视,被我们自己所珍视”。patriae和nobis都是与格,都和修饰主语“我们”的形容词cari配合,volumus(我们愿意)和不定式vivere(生活)连用。

30 Debes hoc etiam rescribere,“你还应该回答我这一点”,hoc的内容是后面的间接问句。sit tibi curae Munatius,“你是否看重穆纳丘”,tibi和curae构成双重与格。

31 从句quantae conveniat修饰curae,“像应该的那种程度”。An(还是)引出另外一种情形。

32 male sarta gratia nequiquam coit et rescinditur,“缝合得不好的友情徒劳地愈合又再次裂开”。male sarta修饰gratia(相互的善意和亲近感)。Ac,“但是”。

33 vos seu calidus sanguis seu rerum inscitia vexat,“无论搅扰你们俩的是热血(的冲动)还是对世事的无知”,属格rerum(事情,指人情世故)修饰inscitia(无知)。

34 indomita cervice(无法驯服的脖子)是表示特征的夺格,修饰形容词feros(狂野的),后者修饰vos(你们)。ubicumque locorum vivitis,“无论你们在哪里生活”,属格locorum(地方)修饰ubicumque。

35 indigni fraternum rumpere foedus修饰主语“你们”,“不值得破坏(你们之间)兄弟的同盟”。

第36行 pascitur in vestrum reditum votiva iuvenca,“都有一只献祭的母牛为了你们的回来而吃草长大”,in和宾格名词搭配常表示目的。votiva iuvenca(献祭的母牛)可以有两种理解:一是贺拉斯为了两人和好而向神许过愿,等着还愿;二是幽默的说法,贺拉斯等着两人和好后一起去他家做客,准备用这头牛款待他们。无论选择哪种解释,我们都佩服贺拉斯说话的得体,他这番劝和的话情真意切,不偏不倚。