Prima dicte mihi, summa dicende Camena,
spectatum satis et donatum iam rude quaeris,
Maecenas, iterum antiquo me includere ludo?
Non eadem est aetas, non mens. Veianius armis
5 Herculis ad postem fixis, latet abditus agro,
ne populum extrema totiens exoret harena.
Est mihi purgatum crebro qui personet aurem:
‘Solve senescentem mature sanus equum, ne
peccet ad extremum ridendus et ilia ducat.’
10 Nunc itaque et versus et cetera ludicra pono;
quid verum atque decens curo et rogo et omnis in hoc sum;
condo et compono quae mox depromere possim.
Ac ne forte roges quo me duce, quo Lare tuter,
nullius addictus iurare in verba magistri,
15 quo me cumque rapit tempestas, deferor hospes.
Nunc agilis fio et mersor civilibus undis,
virtutis verae custos rigidusque satelles;
nunc in Aristippi furtim praecepta relabor,
et mihi res, non me rebus, subiungere conor.
20 Vt nox longa quibus mentitur amica, diesque
longa videtur opus debentibus, ut piger annus
pupillis quos dura premit custodia matrum,
sic mihi tarda fluunt ingrataque tempora, quae spem
consiliumque morantur agendi naviter id quod
25 aeque pauperibus prodest, locupletibus aeque,
aeque neglectum pueris senibusque nocebit.
Restat ut his ego me ipse regam solerque elementis.
Non possis oculo quantum contendere Lynceus,
non tamen idcirco contemnas lippus inungi;
30 nec, quia desperes invicti membra Glyconis,
nodosa corpus nolis prohibere cheragra.
Est quadam prodire tenus, si non datur ultra.
Fervet avaritia miseroque cupidine pectus:
sunt verba et voces, quibus hunc lenire dolorem
35 possis et magnam morbi deponere partem.
Laudis amore tumes: sunt certa piacula, quae te
ter pure lecto poterunt recreare libello.
Invidus, iracundus, iners, vinosus, amator,
nemo adeo ferus est ut non mitescere possit,
40 si modo culturae patientem commodet aurem.
Virtus est vitium fugere, et sapientia prima
stultitia caruisse. Vides quae maxima credis
esse mala, exiguum censum turpemque repulsam,
quanto devites animi capitisque labore;
45 impiger extremos curris mercator ad Indos,
per mare pauperiem fugiens, per saxa, per ignes:
ne cures ea quae stulte miraris et optas,
discere, et audire, et meliori credere non vis?
Quis circum pagos et circum compita pugnax
50 magna coronari contemnat Olympia, cui spes,
cui sit condicio dulcis sine pulvere palmae?
Vilius argentum est auro, virtutibus aurum.
‘O cives, cives, quaerenda pecunia primum est,
virtus post nummos!’ Haec Ianus summus ab imo
55 prodocet, haec recinunt iuvenes dictata senesque,
laevo suspensi loculos tabulamque lacerto.
Est animus tibi, sunt mores est lingua fidesque,
sed quadringentis sex septem milia desunt:
plebs eris. At pueri ludentes: ‘Rex eris,’ aiunt,
60 ‘si recte facies.’ Hic murus aeneus esto
nil conscire sibi, nulla pallescere culpa.
Roscia, dic sodes, melior lex, an puerorum est
nenia, quae regnum recte facientibus offert,
et maribus Curiis et decantata Camillis?
65 Isne tibi melius suadet qui, rem facias, rem,
si possis, recte, si non, quocumque modo rem,
ut propius spectes lacrimosa poemata Pupi,
an qui Fortunae te responsare subperbae
liberum et erectum praesens hortatur et aptat?
70 Quod si me populus Romanus forte roget, cur
non, ut porticibus, sic iudiciis fruar isdem,
nec sequar aut fugiam quae diligit ipse vel odit,
olim quod volpes aegroto cauta leoni
respondit referam: ‘Quia me vestigia terrent,
75 omnia te adversum spectantia, nulla retrorsum.’
Belua multorum es capitum. Nam quid sequar aut quem?
Pars hominum gestit conducere publica; sunt qui
frustis et pomis viduas venentur avaras,
excipiantque senes quos in vivaria mittent;
80 multis occulto crescit res fenore. Verum
esto aliis alios rebus studiisque teneri:
idem eadem possunt horam durare probantes?
‘Nullus in orbe sinus Bais praelucet amoenis’
si dixit dives, lacus et mare sentit amorem
85 festinantis heri; cui si vitiosa libido
fecerit auspicium, ‘Cras ferramenta Teanum
tolletis, fabri.’ Lectus genialis in aula est:
nil ait esse prius, melius nil caelibe vita:
si non est, iurat bene solis esse maritis.
90 Quo teneam voltus mutantem Protea nodo?
Quid pauper? Ride: mutat cenacula, lectos,
balnea, tonsores, conducto navigio aeque
nauseat ac locuples, quem ducit priva triremis.
Si curatus inaequali tonsore capillos
95 occurri, rides; si forte subucula pexae
trita subest tunicae vel si toga dissidet impar,
rides: quid, mea cum pugnat sententia secum,
quod petiit spernit, repetit quod nuper omisit,
aestuat et vitae disconvenit ordine toto,
100 diruit, aedificat, mutat quadrata rotundis?
Insanire putas sollemnia me neque rides
nec medici credis nec curatoris egere
a praetore dati, rerum tutela mearum
cum sis et prave sectum stomacheris ob unguem
105 de te pendentis, te respicientis amici.
Ad summam: sapiens uno minor est Iove, dives,
liber, honoratus, pulcher, rex denique regum,
praecipue sanus, nisi cum pituita molesta est.
麥凱納斯啊,我的詩最初和最後的主題,
我已表演太久,已獲得鈍劍的告別禮,
你又要將我關進原來的角鬥士學校?
我老了,心境也變了。海格力斯神廟
5 掛着維阿紐的武器,他已隱居在鄉間,
再不用從賽場邊緣一次次求觀眾垂憐。
我洗凈的耳邊有個聲音反覆告誡:
“別犯傻,趕緊放了那匹老馬,切莫
等它在最後犯錯,喘着氣,遭人揶揄。”
10 所以現在我放下了詩歌和其他玩物,
只追問何為真,何為合適,樂此不疲,
積攢和歸置以後能夠拿來用的道理。
為免你打聽我以誰為師,心歸何門,
不妨告訴你,我無需發誓效忠任何人,
15 天氣帶我到哪裡,我就在哪裡暫居。
現在我變得活躍,熱心公民的事務,
守衛真實的美德,做它嚴格的追隨者;
現在我已偷偷重拾起阿里斯提波,
試圖讓環境臣服我,而不是我臣服環境。
20 就像被女友欺騙的戀人看長夜無盡,
干苦活的僱工恨白晝太長,就像孩子
在母親嚴厲的管教下覺得年月已停滯,
時間的流逝於我也如此緩慢無趣,
每當它妨礙我的希望和計劃,不許
25 努力做同時造福窮人和富人的事,
但若不做,幼童與老者都會有損失。
我只好用這些哲理來約束和安慰自己。
你的視力當然不能與林叩斯相比,
但你不會因此眼腫了也不屑上藥;
30 你的力量無法獲得格魯孔的榮耀,
但惱人的風濕不會因此不被你驅趕。
如果不能再遠些,總能到達某個點。
你的心是否因為貪婪和可憐的慾念
而發燙?這裡有咒語和經文,能夠紓緩
35 這種疼痛,消除大半的病。你痴迷
虛名而患上腫脹?這裡有靈驗的贖罪禮,
虔誠地念三遍小冊子,你就煥然一新。
妒忌、憤怒、懶惰、嗜酒、縱慾,沒有人
如此野蠻,再也沒辦法變得溫和,
40 只要他肯向療救者伸出耐心的耳朵。
美德即遠離邪惡,擺脫了愚蠢就是
智慧的開端。你看,為了避免你眼裡
最大的不幸——微薄的家產和恥辱的敗選,
你的身心忍受了怎樣的焦慮、怎樣的危險!
45 你做了行商,不辭辛苦去遙遠的印度,
你穿越海浪、山岩與火焰,逃避貧苦。
為不再關注那些愚蠢地貪戀的東西,
你難道不願信任智者,虛心學習?
哪位摔跤選手在鄉村和街衢訓練,
50 會真心鄙視在奧林匹亞盛會加冕,
若他有輕鬆奪取棕櫚的希望和實力?
白銀比黃金便宜,黃金比美德便宜。
“公民們,公民們,首先應該追逐金錢,
美德排後面!”這就是雅努斯拱廊的宣傳,
55 這就是年輕人和老年人反覆念誦的信條,
彷彿孩童,胳膊上還掛着蠟板和書包。
你有頭腦、品格、口才、誠信,可還缺
六七千才能湊齊四十萬做騎士的資格,
就只能當平民。但遊戲的孩子說:“行為正直,
60 你就會稱王。”用它做你的銅牆鐵壁:
良心無愧疚,沒有過錯讓你變臉色。
告訴我哪個好,羅斯丘制定的法令,或者
這首童謠(它允諾正直的人做國王,
也曾被陽剛的庫里烏和卡米盧斯吟唱)?
65 誰更能勸服你?是這位(他說,賺錢好,
正道行,走正道;正道不行,就走邪道,
這才能坐騎士的座位,看普皮烏煽情的詩劇)?
或那位(他總在身邊鼓勵你高昂頭顱,
挑戰傲慢的時運女神,做自由的人)?
70 但如果羅馬人偶然問我,既然我們
在同樣的柱廊下,為何我的觀點不同,
不追逐他們所愛,不摒棄他們所憎,
我就會引用從前那隻謹慎的狐狸
回答病獅子的話:“這些腳印全朝你,
75 沒有反向的,看見它們,我怎能不發抖?”
我跟隨什麼?我該效法誰?你這隻百頭獸。
有人急於簽下政府的合同,也有人
用點心和水果引誘吝嗇的寡婦,精心
捕捉衰老的富豪,送進獵物儲備區,
80 許多人暗中放高利貸,財源滾滾。隨它去:
不同的人自然有不同的目標和樂事,
但同樣的人能喜歡同樣的東西一小時?
“全世界的海灣就數拜亞最美,最明澈。”
富翁話音剛落,湖和海立刻就感覺
85 主人急切的愛戀。可如果邪惡的貪慾
給了他一個兆象,“工匠們,帶好工具,
明天趕去泰阿農。”婚椅還擺在中庭時,
他說沒什麼比單身生活更值得嘗試;
如果它不在,他就發誓結婚才幸福。
90 怎樣的繩結能把這變臉的海神套住?
窮人又如何?笑吧:他也更換小閣樓、
床、浴缸、理髮師,雇一條小舟旅遊,
他和駕私人遊艇的富人一樣暈船。
若我見你時,頭髮被笨拙的理髮師剪亂,
95 你會笑;若我整潔的外衣無意間出賣
破爛的內衣,或者托加袍穿得太歪,
你會笑:當我陷入內心的爭戰,鄙夷
它曾經追求的,追求它最近鄙夷的東西,
像波浪翻滾,與生活的全部秩序衝突,
100 推倒又重建,變方為圓,你如何應付?
你認為這些瘋狂很正常,既不笑我,
也不信我需要醫生或由法庭指派的
監護人,儘管你是我所有財產的保護者,
會因為朋友的指甲修剪得不幹凈而發火。
105 (他們都仰賴你的支持,都尊敬你。)
智者只比朱庇特卑微,言而總之,
他富有、自由、尊貴、俊美,是萬王之王,
尤其驕傲的是健康,除非鼻涕攪場。
這首詩大約作於公元前20年。在《頌詩集》取得巨大成功後,麥凱納斯勸說賀拉斯繼續從事抒情詩的創作,賀拉斯則委婉地拒絕了這個建議。在詩的開頭(1-10行),他將自己比作已經退休、閑居鄉間的角鬥士,不願再重操舊業了。接下來他暗示抒情詩創作只是他成長的一個階段,如今他追求的目標已經是美德和哲學的真理了(11-27行)。然後他指出,我們都能改善自己身體的健康,道德的健康同樣可以改善。減少惡習和蠢行,人就接近美德和智慧了(28-41行)。他嘲笑羅馬人只關注金錢和權勢,卻不在乎更珍貴的東西——品格、智力、口才和名聲,甚至小孩都比他們明事理(42-69行)。賀拉斯聲稱,如果他拒絕羅馬流行的價值觀,那是因為每個人追求的東西都不同(70-96行),但他相信麥凱納斯不會奚落他,也不會不再關心他,因為麥凱納斯一貫知道賀拉斯有某種瘋癲的毛病(97-105行)。詩歌在戲謔的語氣中結尾:智者擁有生活的一切——財富、自由、榮譽、權力、健康,被感冒折磨時除外(106-108行)。作品輕鬆、甚至略帶反諷的語氣沖淡了拒絕的態度,但賀拉斯的手段不只限於此。Kilpatrick指出,這首詩的邏輯基礎是賀拉斯《閑談集》的一個重要命題:友誼和智慧密不可分,真正的友誼必定植根於智慧。賀拉斯之所以敢於拒絕麥凱納斯,是因為智慧的他深信麥凱納斯是智慧的朋友,能夠理解自己的想法。當年的《閑談集》也是題獻給麥凱納斯的,而這首詩所反映的哲學思想在那部詩集中也多有體現,所以對麥凱納斯而言它們並不陌生。賀拉斯幽默地將自己固執的態度稱為“瘋癲”,也是很巧妙的說辭,它指向羅馬人友誼觀念中最核心的東西——責任(officium)。正如好心的朋友會細心看護精神暫時失常的同伴,麥凱納斯對賀拉斯的“瘋癲”也一定不會置之不理,因此這個玩笑包含着很嚴肅的倫理內涵。詩末智者的漫畫式形象呼應着《閑談集》第1部第3首中對斯多葛派“哲學家是萬王之王”觀點的揶揄,似乎暗示麥凱納斯,對自己這樣的業餘哲學家不要過於認真,從而消解了前面觀點的“權威性”。《書信集》的格律都是The Dactylic Hexameter,譯文用每行六頓、每兩行換韻的方式來翻譯,以表現其介於雅俗之間的風格。
第1行 Prima dicte mihi(Camena)是以過去分詞dicte(講述)為核心的呼格結構,“我最初的繆斯講述(的人)”,指麥凱納斯,《閑談集》、《長短句集》和《頌詩集》的第1首都是獻給麥凱納斯的。summa dicende(mihi)Camena是以將來被動分詞dicende(講述)為核心的呼格結構,“我最後的繆斯將要講述(的人)”,還是指麥凱納斯。
第2行 spectatum satis et donatum iam rude修飾me,“已經被觀看得足夠多(意味着表演很長時間了),並且已經獲得鈍劍的告別禮”。賀拉斯將自己比作表演很多年,已經退出這個行當的角鬥士。古羅馬角鬥士退休時會獲贈一把木頭的鈍劍(rudis),拉丁語的專門說法是rude donari(rude是奪格)。
第3行 Maecenas是呼格。quaeris iterum antiquo me includere ludo,“你試圖再次把我關進舊的遊戲里(或者譯成原來的學校里)”,奪格antiquo ludo與includere配合。ludus既可以指訓練角鬥士的學校,也可指他們的表演,事實上ludi在拉丁語中泛指各種血腥的表演(集體處決犯人、人獸搏鬥、真人模擬戰爭等)。“舊的遊戲”在這首詩里比喻賀拉斯以前擅長的詩體,尤其是抒情詩。賀拉斯在《書信集》里反覆表達的一個看法是,自己已經不適合寫抒情詩了。
第4行 Non eadem est aetas,“(我的)年紀已不是原樣”。non mens,“心境也不是(原樣)”。armis Herculis ad postem fixis是獨立奪格,“武器懸掛在海格力斯(神廟)的門柱上”,屬格Herculis代指這位神的廟。
第5行 從上下文判斷,Veianius(維阿紐)是位成功的角鬥士。latet abditus agro,“寧靜地隱居在鄉間”。謂語動詞latet和過去分詞abditus都有“隱藏”的意思,只是前者可理解為意圖,後者可視為效果。
第6行 ne populum extrema totiens exoret harena是目的狀語從句,“(這樣)就不必一次次從角斗場的邊緣乞求觀眾(饒命)”。extrema harena是地點奪格。戰敗的角鬥士需要走到觀眾席和角斗場中間的隔離帶,乞求觀眾饒恕他們的性命,如果觀眾對他們的表演滿意,要求戰勝者饒恕他,他就能活下去,否則就會被當場殺死。
第7行 Est qui省略了主語和qui的先行詞,一般可譯成“某人”,但Orelli認為這是一個賀拉斯內心的聲音,所以可以翻成“有個聲音”。mihi purgatum crebro qui personet aurem,“反覆在我洗凈的耳朵里大聲說”。Morris指出,purgatum(洗凈)、crebro(屢次)和personet(發出大聲)都強調了這個聲音的確定無疑。
第8行 Solve senescentem mature sanus equum是命令式,“要理智,及時地鬆開變老的馬(指以賽馬為生的馬)”。sanus修飾主語“你”。
第9行 ne peccet ad extremum ridendus et ilia ducat是目的狀語從句,“以免它在最後犯錯,遭人嘲笑,不停喘氣”。ilia ducat(拉緊腹部的肌肉)描繪馬呼吸困難時的動作。
第10行 Nunc itaque et versus et cetera ludicra pono,“所以現在我放下了詩歌和其他玩物”。
第11行 quid verum atque decens(esse)curo et rogo,“我關心和追問的是,什麼是真實的、適當的”,curo的賓語是省略了esse的賓格不定式結構。賀拉斯的意思是自己已轉向道德哲學。omnis in hoc sum,“我全身心投入其中”,omnis修飾sum的主語“我”。
第12行 condo et compono quae mox depromere possim,“我在儲存和擺放我以後能夠拿出來用的東西”,仍指他的道德哲學。quae從句省略了先行詞ea。
第13行 ne forte roges(以免你偶然問我)的賓語是後面的兩個從句。quo me duce, quo Lare tuter,“我以誰為領頭人,在哪家(學派)安頓自己?”Lare(家神)代指家(這裡指學派)。被動語態虛擬式tuter(保護、照看)這裡用作中間語態,me(我自己)是賓語。
第14行 nullius addictus iurare in verba magistri修飾deferor的主語“我”,“無須按照任何老師的話發誓”。過去分詞addictus意為“被約束”,延續了角鬥士的比喻,角鬥士需要向自己的老師發誓效忠。屬格nullius magistri修飾verba(話、誓詞)。
第15行 quo me cumque rapit tempestas,“無論天氣把我帶到任何地方”,quo和cumque是插詞法(tmesis)。deferor hospes,“我都像客人一樣飄蕩到那裡”。hospes是被動式deferor(帶走)主語“我”的同位語,它意味着賀拉斯不肯做任何學派的門人。
第16行 Nunc agilis fio,“現在我變得很活躍”。mersor civilibus undis,“我將自己浸泡在公民事務的波浪里”,被動式mersor有中間語態的味道。
第17行 virtutis verae custos rigidusque satelles(真實美德的守衛者和嚴格的追隨者)是“我”的同位語。
第18行 nunc in Aristippi furtim praecepta relabor,“現在我偷偷滑回了阿里斯提波(伊壁鳩魯學派先驅)的教義里”,副詞furtim修飾異相動詞relabor,屬格Aristippi修飾praecepta。
第19行 mihi res, non me rebus, subiungere conor,“我試圖讓環境臣服於我,而不是我臣服於環境”,這正是阿里斯提波的主張。mihi和rebus都是與格,不定式subiungere(使……受制於)從屬於異相動詞conor(試圖)。
第20行 Vt nox longa(videtur illis),“正如夜在他們眼中顯得長”,省略的illis是quibus從句的先行詞。quibus mentitur amica,“那些女友向他們撒謊的人”,mentitur是異相動詞。
第21行 dies longa videtur opus debentibus,“白晝對有活要乾的人(指奴隸和短工)顯得長”,與格現在分詞debentibus作陽性複數名詞,opus(工作)作它的賓語。ut piger annus pupillis(videtur),“就像被監護人(孩子)覺得年月過得慢”。
第22行 quos從句修飾pupillis。quos dura premit custodia matrum,“母親嚴厲的管教所壓迫的(孩子)”。
第23行 sic呼應ut。sic mihi tarda fluunt ingrataque tempora,“時間在我眼裡也是這樣緩慢無趣地流過”。quae從句的先行詞是tempora。
第24行 quae spem consiliumque morantur,“妨礙我的希望和計劃(的那些時間)”。屬格現在分詞短語agendi naviter id(努力地做那件事)修飾spem和consilium。
第25行 quod從句修飾id。quod aeque pauperibus prodest, locupletibus aeque,“對窮人和富人同樣有益的事”,pauperibus和locupletibus都是與格,和prodest(有益)配合。
第26行 aeque neglectum pueris senibusque nocebit,“(如果)被忽略,會同樣傷害孩子和老人的事”。neglectum修飾quod,pueris和senibus都是與格,和nocebit(傷害)配合。
第27行 Restat ut,“剩下的事就是……”,因為ut從句有目的意味,所以動詞用了虛擬式。his ego me ipse regam solerque elementis,“我自己用這些基本道理來約束和安慰我自己”。his elementis是工具奪格,soler(安慰)是異相動詞。之所以強調ipse(自己),是因為賀拉斯沒有哲學的引路人和同門。
第28行 Non possis oculo quantum contendere Lynceus,“你用眼睛看不到林叩斯(的視力)能覆蓋的範圍”,quantum從句省略了動詞poterat(能夠)。關於林叩斯,參考《閑談集》第1部第2首第90行的注釋。
第29行 non tamen idcirco contemnas lippus inungi,“但你也不能因此在眼睛腫了時不屑於上藥”。idcirco,“因此”。contemnas(鄙視)和被動不定式inungi(抹葯)連用,lippus(眼睛腫的)修飾主語“你”。
第30行 nec,“也不要”。quia desperes invicti membra Glyconis,“因為你無法企及未被戰勝的格魯孔的肢體(力量)”。desperes(絕望)的虛擬式表示引述的理由。屬格invicti Glyconis修飾membra(四肢)。格魯孔(Glycon)是古希臘著名的運動員。
第31行 nodosa corpus nolis prohibere cheragra,“不願讓你的身體遠離惱人的痛風”,nodosa cheragra是奪格。
第32行 quadam和tenus是插詞法(tmesis),合起來就是quadamtenus=quatenus,“到某個地方為止”。Est prodire,“能夠往前走”。si non datur ultra,“如果不被允許(即不能)走得更遠”。
第33行 Fervet avaritia miseroque cupidine pectus,“(如果你的)胸膛因為貪婪和可憐的慾望而發燙”,賀拉斯把貪婪的癥狀比作熱病。
第34行 sunt verba et voces,“有一些咒語和聲音”,賀拉斯把哲學的格言比作巫術的咒語。quibus從句的先行詞是verba和voces,quibus在這個帶有目的意味的從句中作工具奪格。quibus hunc lenire dolorem possis,“你能夠用它們紓緩你的這種疼痛”。
第35行 magnam morbi deponere partem,“消除大半的病”。
第36行 Laudis amore tumes,“(如果)你因為對稱讚的迷戀而腫脹”,繼續疾病的比喻。sunt certa piacula,“有一些可信的贖罪儀式”。quae從句修飾piacula。
第37行 ter pure lecto libello是獨立奪格,“按照潔凈禮的規則念三次小冊子”,pure是副詞,指宗教意義上的潔凈。quae te poterunt recreare,“它們就能讓你煥然一新”。
第38行 這一行的前四個形容詞Invidus(妒忌的)、iracundus(憤怒的)、iners(懶惰的)和vinosus(嗜酒的)都修飾nemo(沒有人),amator(淫蕩者)是它的同位語。
第39行 adeo(如此)和ut呼應,ut引導結果狀語從句。nemo adeo ferus est ut non mitescere possit,“沒有人野蠻到無法變得溫和的程度”。
第40行 si modo,“只要”。culturae patientem commodet aurem(他借給治療一隻耐心的耳朵)即“他願意耐心接受治療”,culturae(治療)是與格,和commodet(借出)配合。
第41行 Virtus est vitium fugere,“美德就是遠離邪惡”,不定式結構作表語。sapientia prima(est)stultitia caruisse,“智慧的開始就是擺脫了愚蠢”,奪格stultitia(愚蠢)和完成體不定式caruisse(沒有、遠離)配合。
第42行 Vides(你看見)的賓語是quanto(多麼)引導的從句。quae從句修飾mala(災難、不幸),賓格quae在從句中作賓格不定式的主語。quae maxima credis esse,“你相信是最大的那些不幸”。mala是devites(避免)的賓語。
第43行 exiguum censum turpemque repulsam是mala的同位語,“微薄的家產和恥辱的選舉失敗”。censum指古羅馬官方的財產統計,repulsam是選舉失敗的專門用語。
第44行 奪格quanto labore(多大的艱辛)與devites配合,並受屬格animi(心靈,和labore一起指焦慮)和capitis(頭部,和labore一起指生命危險)修飾。
第45行 impiger mercator(精力充沛的行商)是curris主語“你”的同位語。extremos curris ad Indos,“你跑到遙遠的印度”。
第46行 per mare pauperiem fugiens, per saxa, per ignes,“你穿過海,穿過岩石,穿過火,逃避貧窮”,fugiens修飾主語“你”。
第47行 ne引導否定性的目的狀語從句。ne cures ea,“為避免你在意那些東西”。quae從句修飾ea,quae stulte miraris et optas,“你愚蠢地欣賞渴望的東西”。
第48行 這一行的三個不定式都和vis連用。discere, et audire, et meliori credere non vis,“你難道不願意學習、傾聽並相信一位比你好的(人)?”與格meliori(更好的)用作陽性名詞,指人。
第49行 Quis(誰)是contemnat(鄙視)的主語。circum pagos et circum compita pugnax,“在村裡和城鎮的街衢摔跤(或拳擊)”,修飾Quis。
第50行 magna coronari contemnat Olympia,“不屑在偉大的奧林匹亞運動會上奪冠”。被動不定式coronari意為“被授予桂冠”。Olympia是中性複數名詞,作coronari的內賓語。
第51行 cui從句修飾Quis,有條件從句的味道。cui spes, cui sit condicio dulcis palmae,“(如果)他有甜美棕櫚(代表勝利)的希望和條件”。sine pulvere(沒有塵土)意味着可以輕鬆獲勝。
第52行 Vilius argentum est auro,“白銀比黃金便宜”,auro是比較奪格。virtutibus aurum,“黃金比美德(便宜)”,virtutibus也是比較奪格。
第53行 cives(公民們)是呼格。quaerenda pecunia primum est,“首先要追逐錢”。
第54行 virtus post nummos,“美德排在錢後面”。Haec Ianus summus ab imo prodocet,“雅努斯拱廊從底到頂都在宣揚這些”。Ianus指雅努斯拱廊,古羅馬的金融中心。summus ab imo,“從頭到腳、從底到頂”。prodocet(大聲宣告)這個詞僅見於賀拉斯的這首詩。
第55行 haec recinunt iuvenes dictata senesque,“年輕人和老年人也反覆念誦這些教條”,dictata修飾haec,意為“念出來讓人重複和記住”。
第56行 laevo suspensi loculos tabulamque lacerto,“書包和蠟板掛在左胳膊上”,這些人的表現如同孩童一般。過去分詞suspensi用作中間語態,賓語是loculos(書包)和tabulam(蠟板),laevo lacerto是奪格。
第57行 Est animus tibi, sunt mores est lingua fidesque,“你有頭腦,有品格,有口才,有誠信”。
第58行 sed quadringentis sex septem milia desunt,“可是(你)缺六七千塞斯托才能湊齊四十萬(騎士階層的最低財產要求)”。quadringentis(milibus sestertium)的與格和desunt(缺少)配合。sex septem,兩個數詞直接連用非常罕見,可能是出於格律的考慮。
第59行 plebs eris,“你就(只能)是平民”。At pueri ludentes aiunt,“可是遊戲的孩子們說”。Rex eris,“你就會成為國王”。
第60行 si recte facies,“如果你行為符合正道”。古羅馬注者給出了這句童謠的全文:Rex erit qui recte faciet; qui non faciet, non erit。前半句和這裡的意思相同,只是用了第三人稱,後半句反着說,“誰不這樣做,就當不了(國王)”。這是一個文字遊戲,rex(國王)和rectus(正確)的詞根都是reg-,意思是“直、正”,引申的動詞意義就是“規範、管理、統治”。Hic murus aeneus esto是命令式,“讓這個成為銅牆”,Hic本應是Hoc,受陽性表語吸引,變成了陽性代詞Hic,內容是下一行的兩個不定式。
第61行 nil conscire sibi,“沒有任何讓良心不安的事”。nulla pallescere culpa,“沒有任何讓臉色變白的罪過”,nulla culpa是奪格。
第62行 dic sodes是命令式,“請告訴我”,sodes由si audes演化而來,成了純粹的副詞。Roscia melior lex, an puerorum est nenia,“哪個更好,是羅斯丘的法律還是孩子們的這首歌謠?”關於羅斯丘的法律,參考《長短句集》第4首第16行的注釋。
第63行 quae從句修飾nenia,quae regnum recte facientibus offert,“它為行事正直的人提供了王國”,副詞recte修飾與格現在分詞facientibus。
第64行 過去分詞短語et maribus Curiis et decantata Camillis(曾被陽剛的庫里烏和卡米盧斯家族吟唱)修飾nenia。古代的英雄庫里烏和卡米盧斯都是唱着這首歌長大的,他們也踐行了它裡面的道德原則。關於這兩位,參考《頌詩集》第1部第12首41-42行的注釋。
第65行 Isne tibi melius suadet,“難道他對你更有說服力?”Is是qui從句的先行詞,從句動詞suadet(勸說)省略了。rem facias(你應掙錢)的虛擬式表示勸告。rem(財產)重複三次突出了它的重要性。
第66行 si possis, recte,“如果行,就用正當的手段”。si non, quocumque modo,“如果不行,就用任何手段”。
第67行 ut引導目的狀語從句。ut propius spectes lacrimosa poemata Pupi,“以便你能(坐在)更近的(位置)觀看普皮烏催人淚下的詩劇”。羅斯丘的法律規定,劇院的前面十四排留給騎士坐,所以財產超過四十萬塞斯托,看戲時就能坐得更近了。古羅馬注者引用過兩句詩,證明當時某位叫普皮烏(Pupius)的劇作家因為自己能讓觀眾哭而得意。
第68行 an,“還是”。qui從句的先行詞ille省略了。Fortunae responsare subperbae(挑戰傲慢的時運女神)的邏輯主語是te(你),Fortunae是與格,liberum(自由的)和erectum(昂首挺胸的)修飾te。
第69行 praesens(在身邊)修飾qui,te是異相動詞hortatur(勸說)和動詞aptat(使……適應)的賓語。
第70行 Quod si me populus Romanus forte roget,“但如果羅馬人偶然問我”。
第71行 ut porticibus(fruor isdem),“就像我和(他們)享受着同樣的拱廊那樣”。Cur non sic iudiciis fruar isdem,“我為什麼不也和他們使用(即相信)同樣的觀點”。
第72行 nec sequar aut fugiam,“我也不追隨或摒棄”。quae diligit ipse vel odit,“他們自己喜歡或憎惡(的東西)”,quae省略了先行詞ea。因為主語是populus,所以動詞用單數。sequar和diligit對應,fugiam和odit對應。
第73行 quod從句的先行詞id省略了,id是referam(我回答)的賓語。olim quod volpes aegroto cauta leoni respondit,“從前一隻謹慎的狐狸對一頭病獅子說的話”。cauta修飾主格volpes,aegroto修飾與格leoni。
第74行 Quia me vestigia terrent,“因為這些腳印讓我害怕”。
第75行 現在分詞短語omnia te adversum spectantia修飾vestigia,“它們都朝向你(的巢穴)”。nulla retrorsum,“沒有反向的”。
第76行 Belua multorum es capitum,“你是一隻百頭野獸”。“你”指羅馬人,“百頭野獸”代表羅馬世界的紛紜雜亂。Nam表示解釋。quid sequar aut quem,“我該跟隨什麼,或者跟隨誰?”
第77行 Pars hominum gestit conducere publica,“一部分人急於簽下政府的合同”。不定式conducere意為“簽署合同,承包”,publica(公共的)是中性複數名詞。sunt qui,“也有人”。
第78行 frustis et pomis viduas venentur avaras,“用點心和水果去引誘吝嗇的寡婦”,指追逐遺產的人。venentur(打獵)是異相動詞,frustis(一小點食物)和pomis都是工具奪格。
第79行 excipiant senes,“捕捉(有錢的)老人”。quos從句的先行詞是senes,quos in vivaria mittent,“他們將把他們(老人)送進獵物儲備區”。
第80行 multis occulto crescit res fenore,“很多人的財富靠隱蔽的高利貸增長”。與格名詞multis(許多人)和res(財產)配合,表示歸屬。奪格occulto fenore與crescit配合。Verum,“可是”。
第81行 esto是命令式,“讓它如此”,主語是後面的賓格不定式結構。aliis alios rebus studiisque teneri,“不同的人被不同的目標和興趣吸引”。alios是被動不定式teneri的主語,aliis修飾奪格rebus和studiis。
第82行 idem eadem possunt horam durare probantes,“(但)同樣的人能喜歡同樣的事一小時嗎?”idem是陽性複數代詞,作possunt durare(能夠堅持)的主語,現在分詞probantes(贊同)修飾idem,中性複數代詞eadem作probantes的賓語。
第83行 Nullus in orbe sinus Bais praelucet amoenis,“全世界沒有任何海灣比怡人的拜亞海灣更美”,praelucet意為“更明亮地閃耀”,與格Bais amoenis和它配合。
第84行 si dixit dives,“如果某位富人剛說”。lacus et mare sentit amorem festinantis heri,“湖和海(立刻)就感受到這位急切主人的愛”,這是諷刺的說法,賀拉斯反覆描繪過這些富人對自然景觀的破壞。屬格festinantis heri修飾amorem。
第85行 cui回指dives(富人)。cui si vitiosa libido fecerit auspicium,“如果邪惡的貪慾給了(他)一個兆象”,其實就是“心血來潮”。主句的主語和謂語省略了,“他立刻會說”。
第86行 Cras ferramenta Teanum tolletis,“明天你們要把鐵制工具帶到泰阿農”。泰阿農(Teanum)是坎帕尼亞的一個山區景點。Teanum是地格。
第87行 fabri(工匠們)是呼格。他們應該正在拜亞為這位富人修建海濱別墅,尚未完工。Lectus genialis in aula est,“他的婚椅(還)擺在中庭”。古羅馬人結婚時要把供奉家庭守護神(genius)的長椅(lectus)放在中庭(atrium),這裡的aula(大廳)指的就是中庭。
第88行 nil ait esse prius, melius nil caelibe vita,“他說沒有什麼比單身生活更好,更值得擁有”。奪格caelibe vita表示比較。
第89行 si non est,“如果它(婚椅)不在”。iurat(他就會發誓說)的賓語是後面的不定式結構。bene solis esse maritis,“只有結婚的人是幸福的”。solis(唯一的)修飾與格maritis。
第90行 Quo teneam voltus mutantem Protea nodo,“我用什麼樣的繩結才能套住這位不停變臉的普羅透斯?”奪格Quo nodo與teneam(捉住)配合,現在分詞mutantem(變化)修飾Protea(普羅透斯,以擅長變形著稱),voltus(表情)是mutantem的賓語。
第91行 Quid pauper,“窮人又如何呢?”賀拉斯想象中富人或者麥凱納斯的提問。Ride是命令式,“你儘管笑吧。”mutat cenacula, lectos, balnea, tonsores,“他也更換自己的小閣樓、床、浴缸和理髮師”。
第92行 conducto navigio是獨立奪格,“雇一艘船”。aeque nauseat ac locuples,“他和富人一樣暈船”,aeque ac表示程度相當的比較。
第93行 quem從句修飾locuples,quem ducit priva triremis,“三層槳座的私家船(即私人遊艇)載着他”。
第94行 curatus inaequali tonsore capillos(被下手沒準的理髮師剪了頭髮)修飾occurri(去見你)的主語“我”,過去分詞curatus用作中間語態,施動者inaequali tonsore變成工具奪格,capillos(頭髮)作curatus的賓語。從這行起,“你”指麥凱納斯。
第95行 rides,“你會笑”。si forte subucula pexae trita subest tunicae,“如果碰巧(我)整潔的外衣下面露出破爛的內衣”。trita(磨破的)修飾主語subucula(內衣),pexae(梳理過的)修飾與格tunicae(外衣)。
第96行 vel si toga dissidet impar,“或者(我的)托加袍穿歪了,不對稱”。
第97行 quid,“(你該做)什麼?”mea cum pugnat sententia secum,“當我的想法和自己作戰”。
第98行 quod petiit spernit,“鄙夷它曾經追求的東西”,quod petiit省略了先行詞id。repetit quod nuper omisit,“重新追求它最近拋棄的東西”。
第99行 aestuat,“像波浪翻滾”。vitae disconvenit ordine toto,“與生活的全部秩序都不合拍”。
第100行 diruit, aedificat,“推倒又重建”。mutat quadrata rotundis,“把方形變成圓形”,奪格rotundis和賓格quadrata都作中性複數名詞。
第101行 Insanire putas sollemnia me,“你認為我這些瘋狂行為是正常的”,me是Insanire(發瘋)的主語,sollemnia(習慣的事)作Insanire的內賓語。neque rides,“你既不笑”。
第102行 nec credis,“你也不相信”,賓語是後面省略主語me的賓格不定式結構。medici nec curatoris egere,“(我)需要一位醫生或監護人”,屬格medici和curatoris與egere(需要)配合。
第103行 a praetore dati(由法庭指派)修飾curatoris。cum引導讓步狀語從句,所以動詞用虛擬式。rerum tutela mearum cum sis,“儘管你是我所有財產的保護者”。
第104行 prave sectum stomacheris ob unguem,“因為指甲修剪得不幹凈而生氣”。現在分詞短語de te pendentis(依附於你)修飾amici(朋友)。
第105行 te respicientis(尊重你)也修飾amici,屬格amici修飾unguem(指甲)。這裡的“朋友”顯然包括賀拉斯自己。
第106行 Ad summam,“總之”。sapiens uno minor est Iove,“智者只比朱庇特一人卑微”。
第107行 dives, liber, honoratus, pulcher,“他富有、自由、有尊嚴、俊美”。rex denique regum,“歸根結底,是萬王之王”。
第108行 praecipue sanus,“尤其重要的一點是健康”。nisi cum pituita molesta est,“除了鼻涕惱人的時候”。賀拉斯在此詩中看似接受了他在《閑談集》第1部第3首和第2部第3首中貶斥的斯多葛派哲學,但在最後一行卻用一個玩笑消解了這種態度的嚴肅性。斯多葛派所說的sanus指的是心靈不陷於瘋狂,賀拉斯卻故意把它曲解為身體健康。和海神普羅透斯一樣,賀拉斯永遠不讓讀者抓住自己。