Hoc erat in votis: modus agri non ita magnus,
hortus ubi et tecto vicinus iugis aquae fons
et paulum silvae super his foret. Auctius atque
di melius fecere. Bene est. Nil amplius oro,
5 Maia nate, nisi ut propria haec mihi munera faxis.
Si neque maiorem feci ratione mala rem
nec sum facturus vitio culpave minorem;
si veneror stultus nihil horum: ‘O si angulus ille
proximus accedat, qui nunc denormat agellum!
10 O si urnam argenti fors quae mihi monstret, ut illi,
thesauro invento qui mercennarius agrum
illum ipsum mercatus aravit, dives amico
Hercule!’ si quod adest gratum iuvat, hac prece te oro:
pingue pecus domino facias et cetera praeter
15 ingenium, utque soles, custos mihi maximus adsis!
Ergo ubi me in montes et in arcem ex urbe removi,
quid prius illustrem saturis musaque pedestri?
Nec mala me ambitio perdit nec plumbeus Auster
autumnusque gravis, Libitinae quaestus acerbae.
20 Matutine pater, seu Iane libentius audis,
unde homines operum primos vitaeque labores
instituunt (sic dis placitum), tu carminis esto
principium. Romae sponsorem me rapis. ‘Heia,
ne prior officio quisquam respondeat, urge!’
25 Sive Aquilo radit terras seu bruma nivalem
interiore diem gyro trahit, ire necesse est.
Postmodo quod mi obsit clare certumque locuto,
luctandum in turba et facienda iniuria tardis.
‘quid tibi vis, insane, et quam rem agis?’ improbus urget
30 iratis precibus; ‘tu pulses omne quod obstat,
ad Maecenatem memori si mente recurras.’
Hoc iuvat et melli est, non mentiar. At simul atras
ventum est Esquilias, aliena negotia centum
per caput et circa saliunt latus. ‘Ante secundam
35 Roscius orabat sibi adesses ad Puteal cras.’
‘De re communi scribae magna atque nova te
orabant hodie meminisses, Quinte, reverti.’
‘Imprimat his cura Maecenas signa tabellis.’
Dixeris, ‘Experiar:’ ‘Si vis, potes,’ addit et instat.
40 Septimus octavo propior iam fugerit annus,
ex quo Maecenas me coepit habere suorum
in numero, dumtaxat ad hoc, quem tollere raeda
vellet iter faciens, et cui concredere nugas
hoc genus: ‘Hora quota est?’— ‘Thraex est Gallina Syro par?’—
45 ‘Matutina parum cautos iam frigora mordent;’—
et quae rimosa bene deponuntur in aure.
Per totum hoc tempus subiectior in diem et horam
invidiae noster. Ludos spectaverat una
luserat in Campo: ‘Fortunae filius!’ omnes.
50 Frigidus a rostris manat per compita rumor:
quicumque obvius est, me consulit: ‘O bone (nam te
scire, deos quoniam propius contingis, oportet),
numquid de Dacis audisti?’ ‘Nil equidem.’ ‘Vt tu
semper eris derisor.’ ‘At omnes di exagitent me,
55 si quicquam.’ ‘Quid? militibus promissa Triquetra
praedia Caesar, an est Itala tellure daturus?’
Iurantem me scire nihil mirantur, ut unum
scilicet egregii mortalem altique silenti.
Perditur haec inter misero lux non sine votis:
60 O rus, quando ego te adspiciam? quandoque licebit
nunc veterum libris, nunc somno et inertibus horis
ducere sollicitae iucunda oblivia vitae?
O quando faba Pythagorae cognata simulque
uncta satis pingui ponentur holuscula lardo?
65 O noctes cenaeque deum! quibus ipse meique
ante Larem proprium vescor vernasque procaces
pasco libatis dapibus. Prout cuique libido est,
siccat inaequales calices conviva, solutus
legibus insanis, seu quis capit acria fortis
70 pocula, seu modicis uvescit laetius. Ergo
sermo oritur, non de villis domibusve alienis,
nec male necne Lepos saltet; sed quod magis ad nos
pertinet et nescire malum est agitamus: utrumne
divitiis homines an sint virtute beati;
75 quidve ad amicitias, usus rectumne, trahat nos;
et quae sit natura boni summumque quid eius.
Cervius haec inter vicinus garrit aniles
ex re fabellas. Si quis nam laudat Arelli
sollicitas ignarus opes, sic incipit: ‘Olim
80 rusticus urbanum murem mus paupere fertur
accepisse cavo, veterem vetus hospes amicum,
asper et attentus quaesitis, ut tamen artum
solveret hospitiis animum. Quid multa? neque ille
sepositi ciceris nec longae invidit avenae,
85 aridum et ore ferens acinum semesaque lardi
frusta dedit, cupiens varia fastidia cena
vincere tangentis male singula dente superbo;
cum pater ipse domus palea porrectus in horna
esset ador loliumque, dapis meliora relinquens.
90 Tandem urbanus ad hunc: “Quid te iuvat,” inquit, “amice,
praerupti nemoris patientem vivere dorso?
Vis tu homines urbemque feris praeponere silvis?
Carpe viam, mihi crede, comes, terrestria quando
mortales animas vivunt sortita, neque ulla est
95 aut magno aut parvo leti fuga: quo, bone, circa,
dum licet, in rebus iucundis vive beatus,
vive memor quam sis aevi brevis.” Haec ubi dicta
agrestem pepulere, domo levis exsilit; inde
ambo propositum peragunt iter, urbis aventes
100 moenia nocturni subrepere. Iamque tenebat
nox medium caeli spatium, cum ponit uterque
in locuplete domo vestigia, rubro ubi cocco
tincta super lectos canderet vestis eburnos,
multaque de magna superessent fercula cena,
105 quae procul exstructis inerant hesterna canistris.
Ergo ubi purpurea porrectum in veste locavit
agrestem, veluti succinctus cursitat hospes
continuatque dapes nec non verniliter ipsis
fungitur officiis, praelambens omne quod adfert.
110 Ille cubans gaudet mutata sorte bonisque
rebus agit laetum convivam, cum subito ingens
valvarum strepitus lectis excussit utrumque.
Currere per totum pavidi conclave magisque
exanimes trepidare, simul domus alta Molossis
115 personuit canibus. Tum rusticus “Haud mihi vita
est opus hac,” ait. “et valeas: me silva cavusque
tutus ab insidiis tenui solabitur ervo.”’
這曾是我的企盼,一塊不那麼大的土地,
那裡有花園,有清泉長流在房子旁邊,
高處還有一小點樹林。神賜給我的更多,
更好。我知足,別無所求,邁婭的兒子,
5 惟願你讓眼前的禮物真正屬於我。
如果我不曾用卑鄙的手段聚斂財產,
也不打算用惡行或罪過減損它,如果
我從未如此愚蠢地禱告:“但願鄰近的
那個角能歸我,它破壞了我這片地的形狀!
10 但願我走運,能找到一罐白銀,就像
那個僱工,發現寶藏後,買下了原來
那塊地耕種,全靠了海格力斯的青睞!”
如果現狀讓我快樂、感激,那我就這樣
祈求:“讓我的羊和一切變肥,除了頭腦,
15 請你一如既往,做我的頭號保護神!”
因此,當我從城裡退回山間的城堡,
還有什麼配享受我這些閑談詩的榮耀?
既沒有邪惡的野心,也沒有鉛沉的南風
和病懨懨的秋天摧毀我,給葬禮女神做祭品。
20 黎明的父親,或者你更願被稱為雅努斯,
人們從你這兒開始幹活,開始一生的
忙碌(這是諸神的旨意),請做我詩歌的
序曲。在羅馬,你總催我去做擔保人。
“快呀,小心別人搶先攬過了這事!”
25 無論是北風橫掃大地,還是冬天
拖着短暫的雪晝向前,我都得出門。
清楚明確地陳述完我願意受何種懲罰,
我還須在人群中狠命推搡腿腳慢的人。
“瘋子,你什麼意思?幹什麼?”一個壞蛋
30 憤怒地責罵我。“所有人都要被你掀翻,
如果你一心惦記着回麥凱納斯的家。”
我高興提到他,這是我的蜜,說真的。可是
剛到陰鬱的埃奎林,一百件別人的事
立刻在我的腦子裡和身邊亂蹦。“明天
35 七點前,在里博之井,羅斯丘要見你。”
“文書們提醒你別忘了今天回去,昆圖斯,
要討論重大的新話題,事關共同利益。”
“讓麥凱納斯給這些文件蓋印。”如果
你說,“我會試一下。”他們堅持說,“你願意,
40 就能辦成。”七年、八年快要過去了,
自從麥凱納斯接納我做他的朋友,
不過只到這程度,他願意用馬車帶我走,
一起旅行,願意跟我聊這樣的機密:
“幾點了?”“色雷斯角鬥士‘母雞’能匹敵敘魯斯嗎?”
45 “不注意添衣服,早上的寒氣已經刺骨了。”
諸如此類,適合送進漏耳朵的話。
所有這些年,每天每小時,我越來越
招人嫉妒了。我曾和他一起看錶演,
去戰神廣場健身:“命運的寵兒!”大家喊。
50 冰冷的謠言從廣場向羅馬的街衢蔓延。
無論遇見誰,都向我打聽:“朋友,既然
你離神比我們都近,你應該什麼都知道。
沒聽說達契亞人的消息?”“的確沒有。”“你總是
這樣捉弄我們!”“讓眾神折磨我好了,
55 如果我真知道。”“什麼?愷撒答應給士兵的
土地,到底是在意大利,還是西西里島?”
我發誓一無所知,他們都驚愕稱奇,
顯然認為我封嘴的本事非凡人能及。
在這些瑣事中荒廢時日,我可憐地夢想:
60 鄉村啊,何時能與你再見?何時才可以
時而讀古書,時而酣眠,在慵懶的光陰里
暢飲快樂,將一切焦慮的生活遺忘?
何時畢達哥拉斯的豆子親戚才會與
伴着肥美培根肉的蔬菜一起慰勞我?
65 那才是神的夜晚和宴席!我和朋友
在家神面前大快朵頤,祭獻完畢,
用供品招待粗魯的家奴。每位賓客
都隨意飲干大小不等的酒杯,沒有
荒謬的規則束縛,勇敢地端起烈酒
70 也可以,盡情沉醉柔和的酒也可以。
然後開始聊天,不說別人的房子、
地產,也不說雷波斯的舞技,而是探究
與我們關係更大、不可不知的事:
人為何幸福,因為財富還是美德?
75 什麼引發我們的友誼,功利或品格?
什麼是善的本質,最高境界是什麼?
在討論中間,鄰居凱爾維會嘮叨一些
切題的老故事。若有人稱讚阿萊魯的富貴,
卻不知相伴的憂慮,他就會如此講述:
80 “傳說從前,在自己的破洞里,鄉下老鼠
款待過城裡老鼠。它們已相識多年,
鄉鼠生活節儉,努力積蓄,卻只為
邀賓客前來,開闊眼界。何必多言?
它絲毫沒有吝惜積攢的長燕麥和鷹嘴豆,
85 用嘴叼來葡萄乾,送上嚼碎的培根肉,
希望豐富的食物讓挑剔的城鼠滿意,
可是什麼都吸引不了他高傲的牙齒,
而鄉鼠自己卻躺在今年的乾草上,嚼着
粗麥和毒麥,把更好的東西留給朋友。
90 最後城鼠對它說,‘這有何樂趣,老兄,
如此艱辛地活在陡峭山脊的樹林里?
你不想追逐人群和城市,拋下這荒野?
相信我,趕緊一起上路,既然按天命,
所有地上生物的靈魂都必死,無論
95 大小,都不能逃脫這結局。所以啊,朋友,
當條件允許,就要幸福地尋覓快樂,
活着時別忘了生命多短暫。’鄉鼠被這話
說得動了心,從家裡欣然跳出,然後
兩隻鼠按計劃開始了旅程,到晚上已抵達
100 城牆的下面。此時夜晚已經佔據了
天空的中央,它們倆步入了一座宮殿,
陳設極為豪奢,繡毯被紅果的染料
浸過,在象牙的躺椅上閃着絢麗的光華,
上半夜的盛宴剛結束,還剩下許多菜肴,
105 都盛在旁邊堆放的柳條籃里。城鼠讓同伴
展開身子,安躺在紫紅色的毯子上,紮好
自己的衣服,像主人一樣來回穿梭,
不停地上菜,殷勤堪比家庭奴隸,
提前試嘗每一種食物,盡職盡責。
110 躺着的鄉鼠正為改變的命運而欣喜,
用這些好東西扮演快樂的賓客,突然,
宮門發出巨響,將它們從躺椅上驚起,
兩隻鼠驚慌失措,在整個餐廳亂躥,
當摩洛西亞狗的叫聲響徹高大的宮殿,
115 它們更嚇得半死。於是鄉鼠說,‘我不必
過這種生活,再見吧:森林的家沒有
如此的驚擾,它會安慰我,用卑微的野豌豆。’”
這首詩大約作於公元前31年或前30年。賀拉斯對比了自己在薩賓農場的閑逸生活和羅馬城的種種煩惱,再次表達了自己對簡單生活的熱愛。
第1行 Hoc erat in votis,“這曾是我過去的企盼”。modus agri non ita magnus,“一塊不那麼大的土地”,屬格agri(土地)修飾modus(尺度)。
第2行 ubi從句里所有的主格名詞都是foret(有)的主語。hortus,“花園”。tecto vicinus(靠近房子)修飾iugis aquae fons(長流的清泉)。
第3行 paulum silvae,“一小點樹林”,silvae是部分屬格。super his,“在這些上方(的山坡上)”。
第4行 Auctius atque di melius fecere,“諸神(為我)做的(比我期待的)更多、更好”。Bene est,“這很不錯”。Nil amplius oro,“我別無所求”。
第5行 Maia nate(邁婭的兒子)是呼格,指好運之神墨丘利。nisi ut propria haec mihi munera faxis,“除了這一點,那就是讓這些禮物真正成為我的(也即是不再奪走,永遠屬於我)”。faxis是facere的古舊祈願形式,用於禱告和詛咒。
第6行 Si neque maiorem feci ratione mala rem,“如果我既不曾用卑鄙的手段增加我的財產”,ratione mala是奪格。
第7行 nec sum facturus vitio culpave minorem,“也不打算用惡行或罪過減少它”,vitio和culpa也是奪格。
第8行 si veneror stultus nihil horum,“如果我(從來)不做此類愚蠢的禱告”。異相動詞veneror(禱告、祈求)一般的賓語都是神,祈求的內容常用ut從句表示,這裡的用法比較罕見,直接用祈求的內容(nihil)作賓語。另外一個妨礙理解的地方是stultus(愚蠢),照理說它修飾的是主語“我”,但它實際修飾的是屬格中性複數名詞horum(這些,指後面引號中的願望)。所以這句話按照正常邏輯表達應該是:si veneror stultorum nihil horum。
第9行 O si 表達強烈的願望,“如果……就好了”。angulus ille proximus accedat,“鄰近的那個角落能併入(我的土地)”,angulus是qui從句的先行詞。qui nunc denormat agellum,“它現在破壞了我這小片土地的形狀”。
第10行 urnam argenti fors quae mihi monstret,“某種好運能讓我找到一罐白銀”,與格mihi和monstret(展示)配合,quae修飾fors(運氣)。ut illi,“就像他”,illi的與格和mihi保持一致。
第11行 qui從句修飾illi,qui在從句中作主語。thesauro invento是獨立奪格,“(他)發現了一筆寶藏”。mercennarius(僱工)是qui的同位語,指明了他變富前的身份。
第12行 agrum illum ipsum mercatus aravit,“買下並耕作同一塊地”,mercatus(買)是異相動詞過去分詞。dives(富有的)修飾qui。amico Hercule是獨立奪格,“海格力斯(是他的)朋友”。古羅馬注者Porphyrion引用過一個故事說明,有人相信海格力斯能幫助人發現埋藏的寶藏。
第13行 si quod adest gratum iuvat,“如果我目前所擁有的東西給充滿感激(的我)帶來快樂”,quod adest省略的先行詞id是iuvat的主語,gratum是陽性名詞,作賓語,指“我”。這行的從句與第6行和第8行的從句共同構成了條件句的前提(protasis),結論(apodosis)是hac prece te oro,“我用這樣的禱詞向你(指墨丘利)禱告”,hac prece是奪格。
第14行 pingue pecus domino facias,“讓我的羊變肥”,pecus是賓語,pingue是賓補,domino(主人,指賀拉斯)是與格。cetera praeter ingenium,“除了(我的)天賦之外的所有東西”。賀拉斯玩了一個雙關遊戲,pingue ingenium在拉丁語中是“弱智”的意思,他當然不希望自己的智力變“肥”。
第15行 ut soles,“如你一貫的那樣”。custos mihi maximus adsis,“做我的頭號保護神”。custos maximus是adsis(在身邊)主語“你”的同位語。
第16行 Ergo,“因此”。ubi me in montes et in arcem ex urbe removi,“當我退到山間,從城市退到我的城堡里”。反身代詞me作removi(移動)的賓語。arcem是幽默說法,指賀拉斯在薩賓的房子。
第17行 quid prius illustrem saturis musaque pedestri,“我還能用《閑談集》和散文化的繆斯將最大的榮耀獻給什麼別的東西?”prius(優先的)修飾quid,與農場相比。illustrem(給……榮耀)的虛擬式表示沉思。saturis和musa pedestri都是工具奪格。saturis這裡不宜譯成“諷刺詩”,它其實就是指賀拉斯的《閑談集》,“散文化的繆斯”是指《閑談集》近於日常談話的風格。
第18行 Nec mala me ambitio perdit,“既沒有邪惡的野心摧毀我”。
第19行 nec plumbeus Auster autumnusque gravis,“也沒有鉛沉的南風和病懨懨的秋天(摧毀我)”。意大利的南風從北非沙漠刮來,容易致病,所以令人心情壓抑。Libitinae quaestus acerbae,“殘忍葬禮女神的收益”,作autumnus(秋天)的同位語。古羅馬秋天病死的人最多,所以對掌管葬禮的利比提娜女神(Libitina)來說,秋天是最好的季節。
第20行 Matutine pater(黎明的父親)是呼格,指雅努斯神(Ianus)。seu Iane libentius audis,“如果你更願意被稱為雅努斯”,Iane也是呼格。
第21行 unde(=ab quo)homines operum primos vitaeque labores instituunt,“從你這裡人們開始幹活,開始一生的忙碌”,即中文所說“一天之計在於晨”。primos labores(最初的勞動)同時受屬格operum(工作)和vitae(生活)修飾。
第22行 sic dis placitum(這讓諸神喜悅)即“這是諸神的旨意”。tu carminis esto principium是命令式,“請你成為我詩歌的序曲”。
第23行 Romae sponsorem me rapis,“在羅馬,你讓我匆忙趕去做(別人的)擔保人”,羅馬的一天如此開始。Romae是地格。呼格Heia和命令式urge都是催促語。
第24行 ne prior officio quisquam respondeat,“不要讓任何人比你先履行責任”,與格officio(責任)與respondeat(回答)呼應。
第25行 Sive Aquilo radit terras,“無論北風橫掃大地”。seu bruma nivalem interiore diem gyro trahit,“還是冬天用越來越小的圈子拽着雪日向前”,賀拉斯的表述方式很費解。古羅馬注者將trahit(拖)理解為contrahit(收縮),指冬天的白晝變短,也有人將trahit理解為“讓日子變慢”。interiore gyro(變小的圓圈)通常的解釋是太陽升落的軌跡形成的圓在冬至前越來越小。
第26行 ire necesse est,“(我都)必須出門”。
第27行 quod從句修飾省略的先行詞eo,後者和locuto構成了獨立奪格,“說完……之後”。Postmodo quod mi obsit,“將來我會遭到什麼損害,(如果我的朋友未能及時還債)”。副詞clare certumque意為“清楚明確地(按照法律規定的格式)”,Palmer認為這個說法本身就是格式的一部分。
第28行 luctandum in turba(est mihi),“(我)必須在人群中推搡”。facienda iniuria tardis,“必須傷害那些腿腳慢(妨礙我)的人”,tardis(慢的)用作與格陽性複數名詞。
第29行 quid tibi vis,“你是什麼意思?”insane(瘋子)是呼格。quam rem agis,“你在做什麼?”
第30行 improbus urget iratis precibus,“某個壞蛋用憤怒的責罵攻擊(我)”。tu pulses omne quod obstat,“你會推所有擋道的東西”,pulses的虛擬式與si從句的假設條件相呼應,quod從句修飾中性名詞omne。
第31行 ad Maecenatem memori si mente recurras,“如果你急着回到麥凱納斯那裡,心裡只惦記他。”奪格memori mente表示樣態。
第32行 Hoc iuvat et melli(mihi)est,“這(指他與麥凱納斯的關係)讓我高興,是我眼中的蜂蜜”。melli和省略的mihi構成雙重與格,表示“對……意味着”。non mentiar(我不會撒謊)是插入語,意為“我說的是真的”,mentiar是異相動詞。雖然羅馬是個可憎的地方,但麥凱納斯的友誼值得珍惜。
第33行 At simul atras ventum est Esquilias,“可是一旦到了陰鬱的埃奎林”,埃奎林曾是羅馬的亂葬崗。ventum est是無人稱被動式。aliena negotia centum,“一百件別人的事情”。
第34行 per caput et circa saliunt latus,“立刻在我的腦子裡和身邊亂蹦”。Ante secundam(horam),“在第二個時辰前(大約早上七點前)”,古羅馬的第一個時辰是六點。
第35行 Roscius orabat sibi adesses ad Puteal cras,“羅斯丘求你明天(七點前)在里博之井和他見面”。Puteal Libonis(里博之井)是羅馬錢商聚集的地方。
第36行 scribae(文書)是orabant(請求)的主語。De re communi magna atque nova,“關於某些牽涉到共同利益的新的大事”,magna和nova都是中性複數名詞。te是orabant的賓語。
第37行 hodie meminisses reverti(記着今天回去)的理由見上一行。meminisses(記住)這個詞沒有現在時形式。Quinte(昆圖斯)是呼格。
第38行 Imprimat his cura Maecenas signa tabellis,“讓麥凱納斯給這些文件蓋上印”,命令式cura(留意)管轄Imprimat這個從句,his tabellis是與格。
第39行 Dixeris,“(如果)你說”。Experiar,“我會試一下”。Si vis, potes,“只要你願意,你就能辦成”。addit et instat,“他會加上這一句並且堅持(讓你辦成)”。
第40行 Septimus octavo propior iam fugerit annus,“第七年(更接近第八年)很快就要過去了”。
第41行 quo從句的先行詞是annus。ex quo Maecenas me coepit habere suorum in numero,“自從麥凱納斯開始讓我做他的朋友”,即公元前38年。habere suorum in numero是拉丁語的固定說法。
第42行 dumtaxat ad hoc,“(跟他的關係)只到這個程度”。quem回指me。quem tollere raeda vellet,“他(麥凱納斯)願意用馬車帶着我走”。
第43行 iter faciens(旅行)修飾vellet的主語。與格cui仍回指me。cui concredere(vellet)nugas hoc genus,“願意跟他聊這樣的瑣事”。concredere(告訴機密之事)和賓語nugas(無聊的小事)形成了對照。hoc genus是nugas的同位語。
第44行 Hora quota est,“幾點了?”Thraex est Gallina Syro,“色雷斯角鬥士‘母雞’是敘魯斯的對手嗎?”Gallina是某位色雷斯角鬥士的綽號,Syrus是另一位角鬥士的名字。
第45行 Matutina parum cautos iam frigora mordent,“早上的寒氣已經讓不小心的人覺得刺骨了”。parum cautos合起來用作陽性複數名詞,指不注意添加衣物的人。mordent,“咬”。
第46行 et quae rimosa bene deponuntur in aure,“以及其他適合扔進漏耳朵的話”,quae從句的先行詞ea省略了。
第47行 Per totum hoc tempus,“所有這些年”。in diem et horam,“每天每小時”。
第48行 subiectior invidiae noster(est),“我們的這位(朋友)越來越招人嫉妒了”,比較級subiectior(受制於)和與格invidiae(嫉妒)搭配。noster指自己是拉丁語中常見的用法。
第49行 後面的動詞延續了noster的第三人稱單數,都指詩人自己。Ludos spectaverat una,“他曾和他(麥凱納斯)一起看競技慶典”。luserat in Campo,“(和他一起)在戰神廣場玩(體育)”。Fortunae filius(時運女神的兒子)如同中文“命運的寵兒”。omnes,“所有人(都喊)”。
第50行 Frigidus a rostris manat per compita rumor,“一個令人不寒而慄的謠言從(廣場的)演講台穿過羅馬的街衢擴散”。rostris是羅馬廣場上一個高平台,供人發表演說之用。
第51行 quicumque obvius est,“無論誰遇見(我)”。me consulit,“(都)向我徵詢意見”。O bone,呼格,“好先生”。
第52行 nam te scire oportet,“你應該知道”。deos quoniam propius contingis,“既然你離眾神(比我們)都近”。contingis,“接觸、挨着”。
第53行 numquid de Dacis audisti,“難道你沒聽說過關於達契亞人的任何消息?”Nil equidem,“的確沒有”。
第54行 Vt tu semper eris derisor,“你總會這樣嘲笑(捉弄)我們”。Vt(如何)表示感嘆。derisor(嘲笑者)在這裡的動詞意味很強。At omnes di exagitent me(可是願所有的神都折磨我)是發誓的說法。
第55行 si quicquam,“如果(我真的知道)任何東西”。Quid,“什麼”。Triquetra praedia,“三角島(指西西里島)的土地”,受militibus promissa(分給士兵們)修飾,praedia作daturus est(準備給)的賓語。
第56行 Caesar(愷撒,指屋大維)是主語,an表示選擇,奪格Itala tellure(意大利的土地,指亞平寧半島上的土地)修飾praedia。阿克提翁戰役結束後,士兵們都預計屋大維會向他們分發土地,很多人的土地也因為內戰而被沒收,所以大家都很關心分發的土地取自哪裡。
第57行 Iurantem me scire nihil mirantur,“他們對發誓什麼都不知道的我感到震驚”,Iurantem scire nihil修飾賓語me。
第58行 ut unum scilicet mortalem,“顯然把我當作一位……的人”。屬格egregii altique silenti(出眾的、深刻的沉默)修飾mortalem,意為“我”太能守口如瓶了。
第59行 haec inter,“在這些(瑣事)中”。Perditur misero lux,“可憐的我就這樣荒廢了時光”,misero是與格陽性名詞,指“我”。non sine votis(並非沒有祈禱)修飾misero。
第60行 O rus(鄉村)是呼格。quando ego te adspiciam,“何時我才能見到你?”
第61行 quandoque licebit,“何時才可以”,不定式ducere(暢飲)和licebit連用。nunc…nunc,“時而……時而”。veterum libris(古人的書)、somno(睡眠)和inertibus horis(慵懶的時間)都是奪格。
第62行 ducere iucunda oblivia,“暢飲快樂的遺忘(之水)”,這個比喻源於忘川。屬格sollicitae vitae(焦慮的生活)修飾名詞oblivia,表示動賓關係。
第63行 quando faba Pythagorae cognata ponentur,“什麼時候豆子、畢達哥拉斯的親戚才能擺在(我面前)?”畢達哥拉斯學派相信靈魂轉世,禁止吃肉,也禁止吃豆,據說靈魂不只可以住在動物身體里,也可以住在豆子裡面。賀拉斯是在調侃畢達哥拉斯。
第64行 simulque uncta satis pingui holuscula lardo,“和伴着許多肥培根肉的蔬菜一起”。過去分詞uncta(抹油)修飾holuscula(蔬菜),副詞satis修飾uncta,奪格pingui lardo與uncta配合。
第65行 O noctes cenaeque deum(=deorum),“(簡直是)神的夜晚和宴席”。quibus引導的定語從句先行詞是cenae,quibus的奪格與異相動詞vescor(享用)配合。
第66行 quibus ipse meique ante Larem proprium vescor,“我和朋友在我的家神面前享用這些美食”。mei(我的)用作名詞,指朋友。vernasque procaces pasco libatis dapibus,“用只略微碰過的飯菜招待粗魯的家奴”。libatis dapibus是工具奪格,另一種思路是將它理解為獨立奪格,意為“在向家神獻上酒菜之後”。
第67行 Prout cuique libido est(按照每人的慾望)即“盡情喝”。
第68行 siccat inaequales calices conviva,“每位賓客飲干大小不等的酒杯”。solutus legibus insanis(不受荒謬規則的束縛)修飾conviva。
第69行 seu quis capit acria fortis pocula,“無論誰勇敢地拿起烈酒的杯子”。
第70行 seu modicis uvescit laetius,“還是更高興地用柔和的酒讓自己變濕”。uvescit(變濕)在拉丁語中意為“盡情喝酒”,modicis是工具奪格。Ergo,“於是、然後”。
第71行 sermo oritur,“聊天開始”。non de villis domibusve alienis,“不是關於別人的房子和地產”。
第72行 nec male necne Lepos saltet,“也不是雷波斯舞跳得好不好”,necne(是否)引導間接問句。sed quod magis ad nos pertinet,“而是與我們關係更大的事”,quod從句修飾省略的先行詞id,後者是agitamus(我們談論)的賓語。
第73行 nescire malum est也屬於quod從句,quod作nescire的賓語,“不知道就會(對我們)有害的事”。
第74行 utrumne divitiis homines an sint virtute beati,“人是否因為財富或美德而幸福”,奪格divitiis(財富)和virtute(美德)表示原因,是an(或者)連接的兩個選項。
第75行 quidve ad amicitias trahat nos,“或者什麼吸引我們進入友誼”。usus rectumne,“功利或正直(的品格)”。
第76行 quae sit natura boni summumque quid eius,“什麼是善的本質,它的最高境界是什麼”。boni(善)是中性單數名詞,屬格eius(它的)修飾summum(頂峰)。
第77行 haec inter,“在這些話題中間”。Cervius vicinus garrit aniles ex re fabellas,“鄰居凱爾維絮絮叨叨地講述一些切題的老太太的故事”。ex re,“切題”。vicinus(鄰居)是同位語。
第78行 nam表示解釋。Si quis laudat Arelli sollicitas ignarus opes,“如果有人稱讚阿萊魯的財富,卻不知道相伴的憂慮”。sollicitas(焦慮的)在意義上修飾屬格Arelli(阿萊魯),在語法上修飾opes(財富),ignarus(無知的)修飾主語quis,但卻指向旁邊的sollicitas,所以翻譯時需要拆解才可充分傳達賀拉斯的意思。
第79行 sic incipit,“他(指凱爾維)就會如此開場”。Olim(從前)通常都是講故事時的第一個詞。
第80行 rusticus urbanum murem mus paupere fertur accepisse cavo,“據說一隻鄉下老鼠在自己簡陋的洞里款待過一隻城裡老鼠”。rusticus urbanum murem mus的交錯法(chiasmus)在空間上表現出兩隻老鼠緊挨在一起的感覺,rusticus和urbanum的並置也突出了此詩的主題——城鄉對比。paupere cavo是地點奪格。
第81行 veterem vetus hospes amicum,“老主人(款待)老朋友”,hospes和amicum分別是mus和murem的同位語。詞語排列同上一行一樣講究。
第82行 asper et attentus quaesitis(生活方式很儉省,很在意積攢的東西)修飾主語mus。ut tamen,“但卻是為了”。
第83行 artum solveret hospitiis animum,“它能通過招待客人來擴大自己狹窄的精神世界”。這樣省吃儉用的老鼠平時的生活自然很單調,客人的見聞可以增加情趣,擴大視野。Quid multa,“何須多言?”
第84行 neque ille sepositi ciceris nec longae invidit avenae,“它既沒有吝惜積攢的鷹嘴豆,也沒有吝惜長燕麥”。Wickham認為,賀拉斯用“長”形容燕麥,是為了和“圓”的鷹嘴豆對比。ciceris和avenae都用屬格與invidit(嫉妒、不願給)配合,是仿古希臘語的用法。
第85行 現在分詞短語aridum ore ferens acinum修飾主語,“用嘴叼來葡萄乾”,ore是奪格。semesa lardi frusta dedit,“給他(城市老鼠)嚼碎的培根肉”,屬格lardi(培根肉)修飾semesa frusta(嚼過的碎屑)。
第86行 cupiens varia fastidia cena vincere,“希望用多樣化的食物克服……的挑剔”,varia cena是工具奪格。
第87行 現在分詞tangentis是屬格陽性名詞,指另一隻老鼠,修飾fastidia(挑剔),自帶副詞和賓語male singula dente superbo,“幾乎不肯用高傲的牙齒碰任何一樣食物”。singula(單獨的)作中性複數名詞,dente superbo是工具奪格。
第88行 cum從句表示對比。pater ipse domus palea porrectus in horna,“家的主人自己卻躺在今年的乾草上”。domus(家)是屬格,修飾pater(這裡指主人)。palea in horna是地點狀語,修飾過去分詞porrectus(伸展)。
第89行 esset ador loliumque,“吃粗麥和毒麥”。esset是edere(吃)的未完成過去時虛擬式。老鼠很容易找到粗麥(準確地說,是二粒小麥,但這個名詞放在詩歌譯文里文體感覺不對)和毒麥(一種形似小麥的雜草),所以它們代表家常的食物。dapis meliora relinquens,“留下更好的食物(給朋友)”,屬格dapis(食物)修飾中性複數名詞meliora(更好的東西)。
第90行 Tandem urbanus ad hunc inquit,“最後城裡的(老鼠)對它說”。Quid te iuvat,“這能給你什麼快樂?”無人稱動詞iuvat的主語是後面的不定式結構。
第91行 praerupti nemoris patientem vivere dorso,“如此艱辛地活在陡峭山脊的樹林里”。praerupti(陡峭的)修飾屬格名詞nemoris(樹林),在邏輯上不成立,意義上其實是修飾nemoris所修飾的奪格名詞dorso(山脊)。patientem(忍受困苦的)是不定式的主語,指老鼠,但保留其形容詞的意義。
第92行 Vis tu,“你難道不想?”Bentley指出這個表達方式有強烈的勸說意味。Vis的賓語是後面的不定式結構。homines urbemque feris praeponere silvis,“將人群和城市置於蠻荒的森林之上”,feris silvis是與格。
第93行 Carpe viam是命令式,“趕緊上路”。mihi crede(相信我)是插入語。comes(同伴)是呼格,意味着“和我一起”。quando,“既然”。
第94行 terrestria mortales animas vivunt sortita,“按照天命,所有地上的生物都有必死的靈魂”(伊壁鳩魯學派相信靈魂要死)。中性複數名詞terrestria是vivunt的主語,同時受sortita(受命運安排)修飾,mortales animas是同位語。
第95行 neque ulla est aut magno aut parvo leti fuga,“(生物)無論大小,都不可能逃脫死亡”。屬格leti(死亡)修飾ulla fuga(任何逃跑的途徑)。magno和parvo都是與格名詞,指生物。quo和circa應合成一個詞,“因此”,是插詞法(tmesis)。bone(朋友)是呼格。
第96行 dum licet,“當(條件)允許”。in rebus iucundis vive beatus是命令式,“幸福地活在快樂的事情中間”。
第97行 vive memor quam sis aevi brevis,“活着時要記住你的生命是多麼短暫”,形容詞memor(記住)修飾命令式vive的主語“你”,quam從句作memor的賓語,屬格aevi brevis(短暫的生命)表示性質。
第98行 Haec ubi dicta agrestem pepulere(= pepulerunt),“當這些話打動了鄉下的(老鼠)”。Haec(這些)是pepulere(擊中、說動)的主語。domo levis exsilit,“它輕快地跳出了自己的家”。
第99行 inde ambo propositum peragunt iter,“於是兩位開始了既定的旅程”。aventes(急切的)修飾ambo,後面的不定式補充說明其內容。
第100行 urbis moenia nocturni subrepere,“在夜晚爬到城牆下面”,nocturni修飾主語ambo。
第101行 Iamque tenebat nox medium caeli spatium,仿史詩語言,“夜晚已經佔據了天空的中間(即半夜)”。
第102行 cum ponit uterque in locuplete domo vestigia,“當它們倆在一座豪華的宮殿里留下足跡”。ubi,“那裡”。rubro cocco tincta vestis,“被紅色染料染過的毯子”,coccum是一種用於製造紅色染料的漿果。
第103行 super lectos canderet eburnos,“在象牙的躺椅上閃耀”,動詞用虛擬式是因為ubi從句有解釋locuplete(豪華)的味道。
第104行 multaque de magna superessent fercula cena,“一場盛大的宴席還剩下許多道菜”。multa fercula(許多道菜)是superessent(剩下)的主語,magna cena是奪格。
第105行 quae procul exstructis inerant hesterna canistris,“它們是前一天(晚上)的,盛在旁邊堆放的柳條籃里”。procul只表示分離(不在餐桌上),不表示距離的遠近。此時已過半夜,所謂前一天其實剛過,宴席結束並不算久。
第106行 Ergo,“於是”。ubi purpurea porrectum in veste locavit agrestem,“(城裡老鼠)讓鄉下老鼠安躺在紫紅色的毯子之後”。purpurea veste是奪格,porrectum修飾agrestem。
第107行 veluti succinctus cursitat hospes,“它紮好衣服,像主人一樣來回穿梭”。succinctus修飾cursitat的主語“它”,hospes是同位語。
第108行 continuat dapes,“不停地上菜”。nec non verniliter,“像家庭奴隸那樣,殷勤地”,nec non構成雙重否定。
第109行 ipsis fungitur officiis,“履行所有的職責”。praelambens omne quod adfert,“提前舔(嘗)它送上的每一道菜”,quod從句的先行詞是omne。
第110行 Ille cubans gaudet mutata sorte,“那位躺着,為改變的命運而高興”。mutata sorte是奪格。
第111行 bonis rebus agit laetum convivam,“用這些好東西扮演快樂賓客的角色”。
第112行 cum subito ingens valvarum strepitus lectis excussit utrumque,“突然門發出的巨大聲響把它們倆都從躺椅上驚起”。屬格valvarum(摺疊門)修飾strepitus(巨響),奪格lectis(躺椅)和excussit(震下來)配合。
第113行 Currere per totum pavidi conclave是歷史不定式,“它們驚恐地在整個餐廳跑來跑去”。magisque exanimes trepidare也是歷史不定式,“而且更害怕,幾乎嚇傻了”。exanimes,“失去呼吸、半死”。
第114行 simul(=cum)domus alta Molossis personuit canibus,“當大獵犬的叫聲響徹高大的宮殿”,奪格Molossis canibus(摩洛西亞狗)是一種體型較大的獵犬。Tum rusticus ait,“於是鄉下老鼠說”。
第115行 Haud mihi vita est opus hac,“我沒必要過(即我不喜歡)這種生活”,奪格vita hac和est opus搭配。
第116行 valeas,“再見吧”。me silva cavusque solabitur,“森林和(我的)洞家將安慰我”。
第117行 tutus ab insidiis(不受突然襲擊的騷擾)修飾cavus。奪格tenui ervo(不起眼的野豌豆)和異相動詞solabitur(安慰)配合。