賀拉斯《閑談集》第2部第5首

‘Hoc quoque, Tiresia, praeter narrata petenti
responde, quibus amissas reparare queam res
artibus atque modis. Quid rides?’ ‘Iamne doloso
non satis est Ithacam revehi patriosque penates
5 adspicere?’ ‘O nulli quicquam mentite, vides ut
nudus inopsque domum redeam, te vate, neque illic
aut apotheca procis intacta est aut pecus; atqui
et genus et virtus, nisi cum re, vilior alga est.’
‘Quando pauperiem, missis ambagibus, horres,
10 accipe qua ratione queas ditescere. Turdus
sive aliud privum dabitur tibi, devolet illuc,
res ubi magna nitet domino sene; dulcia poma
et quoscumque feret cultus tibi fundus honores
ante Larem gustet venerabilior Lare dives.
15 Qui quamvis periurus erit, sine gente, cruentus
sanguine fraterno, fugitivus, ne tamen illi
tu comes exterior, si postulet, ire recuses.’
‘Vtne tegam spurco Damae latus? Haud ita Troiae
me gessi, certans semper melioribus.’ ‘Ergo
20 pauper eris.’ ‘Fortem hoc animum tolerare iubebo;
et quondam maiora tuli. Tu protinus, unde
divitias aerisque ruam, dic, augur, acervos.’
‘Dixi equidem et dico: captes astutus ubique
testamenta senum neu, si vafer unus et alter
25 insidiatorem praeroso fugerit hamo,
aut spem deponas aut artem illusus omittas.
Magna minorve foro si res certabitur olim,
vivet uter locuples sine gnatis, improbus, ultro
qui meliorem audax vocet in ius, illius esto
30 defensor; fama civem causaque priorem
sperne, domi si gnatus erit fecundave coniux.
“Quinte,” puta, aut “Publi” (gaudent praenomine molles
auriculae) “tibi me virtus tua fecit amicum;
ius anceps novi, causas defendere possum;
35 eripiet quivis oculos citius mihi, quam te
contemptum cassa nuce pauperet; haec mea cura est,
ne quid tu perdas neu sis iocus.” Ire domum atque
pelliculam curare iube; fi cognitor ipse.
Persta atque obdura, seu “rubra Canicula findet
40 infantes statuas,” seu pingui tentus omaso
Furius “hibernas cana nive conspuet Alpes.”
“Nonne vides,” aliquis cubito stantem prope tangens
inquiet, “ut patiens! ut amicis aptus! ut acer!”
plures adnabunt thynni et cetaria crescent.
45 Si cui praeterea validus male filius in re
praeclara sublatus aletur, ne manifestum
caelibis obsequium nudet te, leniter in spem
adrepe officiosus, ut et scribare secundus
heres, et, si quis casus puerum egerit Orco,
50 in vacuum venias: perraro haec alea fallit.
Qui testamentum tradet tibi cumque legendum,
abnuere et tabulas a te removere memento,
sic tamen, ut limis rapias, quid prima secundo
cera velit versu; solus multisne coheres,
55 veloci percurre oculo. Plerumque recoctus
scriba ex quinqueviro corvum deludet hiantem,
captatorque dabit risus Nasica Corano.’
‘Num furis? an prudens ludis me obscura canendo?’
‘O Laertiade, quidquid dicam aut erit aut non:
60 divinare etenim magnus mihi donat Apollo.’
‘Quid tamen ista velit sibi fabula, si licet, ede.’
‘Tempore quo iuvenis Parthis horrendus, ab alto
demissum genus Aenea, tellure marique
magnus erit, forti nubet procera Corano
65 filia Nasicae, metuentis reddere soldum.
Tum gener hoc faciet: tabulas socero dabit atque
ut legat orabit; multum Nasica negatas
accipiet tandem et tacitus leget, invenietque
nil sibi legatum praeter plorare suisque.
70 Illud ad haec iubeo: mulier si forte dolosa
libertusve senem delirum temperet, illis
accedas socius; laudes, lauderis ut absens;
adiuvat hoc quoque, sed vincit longe prius ipsum
expugnare caput. Scribet mala carmina vecors:
75 laudato. Scortator erit: cave te roget; ultro
Penelopam facilis potiori trade.’ ‘Putasne
perduci poterit tam frugi tamque pudica,
quam nequiere proci recto depellere cursu?’
‘Venit enim magnum donandi parca iuventus
80 nec tantum Veneris, quantum studiosa culinae.
Sic tibi Penelope frugi est; quae si semel uno
de sene gustarit tecum partita lucellum,
ut canis a corio numquam absterrebitur uncto.
Me sene quod dicam factum est: anus improba Thebis
85 ex testamento sic est elata: cadaver
unctum oleo largo nudis umeris tulit heres,
scilicet elabi si posset mortua; credo,
quod nimium institerat viventi. Cautus adito,
neu desis operae, neve immoderatus abundes.
90 Difficilem et morosum offendet garrulus; ultra
non etiam sileas; Davus sis comicus, atque
stes capite obstipo, multum similis metuenti.
Obsequio grassare; mone, si increbruit aura,
cautus uti velet carum caput; extrahe turba
95 oppositis umeris; aurem substringe loquaci.
Importunus amat laudari; donec “Ohe iam!”
ad caelum manibus sublatis dixerit, urge,
crescentem tumidis infla sermonibus utrem.
Cum te servitio longo curaque levarit,
100 et certum vigilans, “Quartae sit partis Ulixes”
audieris “heres”: “Ergo nunc Dama sodalis
nusquam est? Vnde mihi tam fortem tamque fidelem?”
sparge subinde, et, si paulum potes, illacrimare: est
gaudia prodentem voltum celare. Sepulcrum
105 permissum arbitrio sine sordibus exstrue; funus
egregie factum laudet vicinia. Si quis
forte coheredum senior male tussiet, huic tu
dic, ex parte tua seu fundi sive domus sit
emptor, gaudentem nummo te addicere.—Sed me
110 imperiosa trahit Proserpina: vive valeque.’

“忒瑞西阿斯,除了剛才所說,還請你
賜教,用什麼方法和技巧才能奪回
我失去的財產。你為何發笑?”“狡猾的人啊,
回到伊塔卡並且看到祖先的家神,
5 難道還不夠?”“預言從未落空的先知,
你已經知曉我回家時將是怎樣的窮鬼,
酒窖和牛群全都被那幫求婚者糟蹋,
可沒了財產,出身和美德就不值一文。”
“繞彎子的話拋一邊,既然你害怕沒錢,
10 就聽我傳授致富的手段。若有人送你
畫眉或別的好東西,讓它飛到那裡——
巨大的財富閃耀,主人已年老,奉獻
你農場精心育出的香甜蔬果,讓富翁
在土地神面前品嘗,待他比神還恭敬。
15 雖然他做過偽證,出身卑賤,沾着
兄弟的血,是逃亡奴隸,但他若要求
你陪他一起出門,你千萬不要拒絕。”
“要我跟從骯髒的奴隸?我在特洛伊
可不這樣,只和比我好的人爭鬥。”
20 “那就挨窮吧。”“我命令勇敢的靈魂忍受,
更難的事情我都忍受過。說吧,我如何
才能積攢財富和錢堆,告訴我,先知。”
“我已經說了,我再說一遍:哪裡有老東西
留遺囑,就在哪裡動腦子。如有一兩個
25 太精明,咬了誘餌,卻沒有上你的鉤,
別灰心,也別因被騙而丟棄這門技藝。
假若某天,某件案子在法庭審理,
哪方有錢沒孩子,即使他卑鄙無恥,
控告占理的那方,你也要為他出頭。
30 別理睬那位名聲和理由都更好的公民,
如果他家裡有兒子,或妻子還能生育。
叫他‘昆圖斯’或者‘普布留’(敏感的耳朵
喜歡本名),說‘是你的美德把我吸引,
我熟諳曖昧的法律,我能為案子辯護,
35 我寧可讓人挖掉眼睛,也不允許他
鄙視你,搶走你一個空堅果。你不會有任何
損失,也不會成為笑料,相信我。’讓他回家,
照顧好自己,你來做他的律師。無論
‘赤色的小犬星熔裂了沉默的雕像’,還是
40 饜足了肥牛肚的弗里烏‘吐出白雪,覆滿了
冬天的阿爾卑斯山’,你都要堅持不懈。
‘你沒看見嗎?’旁觀者用胳膊輕推鄰人,
‘他多麼堅定,對朋友多有用,多麼積極!’
更多的金槍魚會游來,魚池將日益興盛。
45 另外,如果誰財富傲人,卻養着一個身體
虛弱的兒子,別對單身老翁太恭順,
暴露了用心,好好照料他,慢慢地爬進
希望裡面,變成遺囑里的第二位繼承人,
這樣,如果有意外將男孩趕進了地府,
50 你就會接替他。這種賭局極少失敗。
記住,無論誰將遺囑交給你宣讀,
你都要拒絕,並將蠟板從身邊推開,
然而別忘了用餘光飛速地偷看一眼,
弄清第一頁第二行的內容:究竟是單獨
55 還是共同繼承?搖身變成文書的
差役常常會欺騙張大嘴的烏鴉,遺產
獵人納西卡也會傻傻地為科拉努忙碌。”
“你瘋了?還是故意用這些怪話捉弄我?”
“萊耳忒斯之子,我無論說什麼,要麼
60 發生,要麼不,預言是阿波羅給我的禮物。”
“可是,麻煩告訴我這個故事的意思。”
“一位青年將讓帕提亞人震恐,他是
高貴的埃涅阿斯的後裔,海陸的統治者,
那時納西卡會因為不願償還債務
65 而把高挑的閨女嫁給健壯的科拉努。
然後女婿會把遺囑的蠟板給岳父,
請求他宣讀,推辭多次後,納西卡終於
接過來開始默念,卻發現,他和家人
什麼財產也沒有分到,除了哀哭。
70 此外,若有狡詐的女人或獲釋奴隸
想控制一個昏聵的老頭,你也應參與,
討好他們,這樣你不在也有人說你好。
這辦法也管用,但直接猛攻本人才是
真正的上策。那個瘋老頭會寫歪詩?
75 狠誇他。是淫棍?別等他求你,主動犒勞,
把珀涅羅珀獻給他享用。”“你相信
如此誠實純潔的女人會被勾引?
那些求婚者都沒能讓她偏離正道。”
“來的年輕人都不願贈送貴重的禮物,
80 他們也只對食物而不是性愛感興趣,
所以珀涅羅珀才忠誠,而一旦她嘗到
老傢伙給你的一小點甜頭,就會變成狗,
緊盯滴着脂肪的獵物皮,再也嚇不走。
告訴你,我還是老頭時,忒拜的一位惡婦
85 是如此立遺囑下葬的:屍體抹了很多油,
繼承人用赤裸的雙肩扛着,顯然是想看
她死了能否溜走。我估計一定是她生前
被他壓迫得太厲害。和對方打交道需謹慎,
既不要疏懶,也不要毫無節制地殷勤。
90 你若多嘴,暴躁和挑剔的人會厭煩;
但也不可老沉默,你要做喜劇里的達烏斯,
低頭站立,裝出一副很怕他的樣子。
恭順地靠近他;如果風大了,小心地勸他
蓋住寶貝腦袋;周圍人太擠,用肩膀
95 撞開一條路;他嘮叨,就湊近耳朵聽他講。
他酷愛別人拍馬屁,不等到他舉手向天,
大喊‘哎呀夠了!’你不可停止奉承話,
要用誇張的言辭將皮囊越吹越大。
當你終於擺脫漫長的勞役和照看,
100 清醒地聽見人念道,‘四分之一的財產
歸尤利西斯’,你要時不時這樣說,‘我同伴
達瑪真的不在了?到哪裡找這樣勇敢、
忠誠的朋友?’盡量擠幾顆眼淚,注意
表情,千萬別透出快樂。如果他授權
105 你來建墳,不要建得太寒酸,讓鄰里
都稱讚出色的葬禮。如果繼承人中間
有誰比你老,而且咳個不停,你就說,
他若想從你的份額里買塊地或一座房子,
你很高興轉給他,一塞斯托就成——可是
110 普洛塞庇娜女王在喊我回去了。再見!”

這首詩大約作於公元前31年或前30年,嘲諷了古羅馬的一個特殊群體——遺產獵手(captator)。這些人會用盡各種手段讓自己成為某位富人的繼承人。作品是以對話的形式展開的,交談的雙方是尤利西斯(奧德修斯)和著名先知忒瑞西阿斯(Tiresias)。賀拉斯繼承了改寫或續寫希臘史詩的傳統,借用《奧德賽》(11.90ff)中尤利西斯在地府與忒瑞西阿斯鬼魂相見的情節來鞭笞羅馬的現實。忒瑞西阿斯的史詩化、預言式的表述方式增加了詩歌的喜劇性。不少評論者覺得此詩不是典型的賀拉斯風格,Sellar和Fraenkel都覺得它像白銀時代諷刺詩人尤文納利斯(D. Iunius Iuvenalis)的作品。Roberts從結構上將這首詩分成五部分:1-22行是引入,23-44行介紹引對方上鉤的辦法,45-69行是提醒注意事項,70-98行介紹繼續控制對方的辦法,99-110行是結論。

 

1 開始說話的是尤利西斯。Tiresia(忒瑞西阿斯)是呼格,。Hoc quoque responde,命令式,“這一點也請回答”。praeter narrata,“除了(你)已經告訴我(的事)”,中性複數名詞narrata這裡指忒瑞西阿斯已經預言的事,即尤利西斯能夠平安返回故鄉伊塔卡(Ithaca)。與格petenti(尋求、詢問)用作陽性單數名詞,指“我”(尤利西斯),和responde(回答)配合。quibus(什麼)引導的間接問句解釋了Hoc的內容。

2 quibus amissas reparare queam res artibus atque modis,“我用什麼技巧和方法才能奪回我失去的財產”。不定式reparare(恢復)和虛擬式動詞queam(我能)連用,artibus和modis都是奪格。

3 Quid rides,“你為何發笑?”回答的一方是忒瑞西阿斯。後綴-ne引導疑問句。Iamne doloso non satis est,“對你這個詭計多端的人……還不夠?”與格doloso(狡猾的)和est配合,作陽性名詞,指尤利西斯,主語是後面的不定式結構。

4 Ithacam revehi patriosque penates adspicere,“被載回伊塔卡並且看到祖先的家神”。Ithacam是地格。

5 O nulli quicquam mentite,“從未向任何人撒謊(的你)”,mentite(撒謊)是異相動詞過去分詞的呼格,quicquam是其賓語,nulli是與格。vides(你看見)的賓語是ut(怎樣)引導的間接問句。

6 ut nudus inopsque domum redeam,“我將如何赤裸地、一無所有地回家”。domum(家)是地格。te vate是獨立奪格,“你(是)先知”,意為“按照你的預言”。

7 neque illic aut apotheca procis intacta est aut pecus,“那裡,沒有任何酒窖和牛群沒有被求婚者動過”。尤利西斯離家二十年(十年戰爭、十年漂泊),當地很多男人認為他不可能回家了,所以紛紛向他妻子珀涅羅珀求婚,企圖將他的財產據為己有。atqui,“可是”。

8 nisi cum re,“如果沒有財產”。et genus et virtus vilior alga est,“出身和美德就比海藻還輕賤”,alga(海藻)是比較奪格。

9 missis ambagibus是獨立奪格,“繞彎子的話拋一邊”。Quando pauperiem horres,“既然你害怕的是貧窮”。

10 accipe(接受、聽)是命令式,賓語是後面的間接問句。qua ratione queas ditescere,“你用什麼方法才能變富”。

11 Turdus sive aliud privum dabitur tibi,“如果(有人)給你一隻畫眉或者別的(好)東西讓你(吃)”,privum意為“供……專用”,修飾aliud。畫眉是古羅馬人喜愛的美食。devolet illuc,“讓它(指畫眉)飛到那裡去”,ubi從句修飾illuc(那裡),devolet(飛走)的虛擬式表示勸誡。

12 res ubi magna nitet domino sene,“那裡有巨大的財富閃耀,主人卻已經年老”,domino sene是表示伴隨狀態的獨立奪格。dulcia poma(香甜的蘋果)和honores(蔬果)都是gustet(品嘗)的賓語,quoscumque(任何)從句修飾honores。

13 quoscumque feret cultus tibi fundus honores,“你經營得井井有條的農場為你產出的任何蔬果”。

14 ante Larem gustet venerabilior Lare dives,“讓那位富人在土地神面前品嘗,並且比土地神更(受你)尊崇”。Lare是奪格,和比較級venerabilior配合,這裡的Lare不是家神,而是土地的守護神Lares Rurales,古羅馬農夫每年會把土地產出的第一批蔬果獻給他們。

15 Qui回指上文的dives(富人)。Qui quamvis periurus erit,“雖然他做過偽證”。sine gente,“出身卑賤”。

16 cruentus sanguine fraterno,“手上沾着兄弟的血”。fugitivus,“(是)逃亡的奴隸”。ne tamen illi tu ire recuses,“你卻不要拒絕(和他一起)去”。這是一個非常罕見的ne與一般現在時虛擬式搭配表示禁止的例子。

17 comes exterior(外側的同伴)是tu(你)的同位語。古羅馬兩人並排走時,左側被稱為外側(exterior),是一個缺乏保護的位置,因而是地位較低的人占的位置。si postulet,“如果他要求(你和他一起出門)”。

18 Vtne表示憤慨。Vtne tegam spurco Damae latus,“難道要我跟在一個骯髒的奴隸身邊?”tegam latus(遮住側面)通常的說法是latus claudere(擋住側面),在古羅馬指走在別人的左側。Dama(達瑪)是古羅馬常見的奴隸名字,spurco Damae是與格。

19 Haud ita Troiae me gessi,“我在特洛伊的行事方式不是這樣”,Troiae是地格。certans semper melioribus修飾gessi的主語“我”,“只和比我好的人爭鬥”,奪格melioribus用作陽性複數名詞。

20 Ergo pauper eris,“那你就只能做個窮人了”。Fortem hoc animum tolerare iubebo,“我要命令我勇敢的靈魂忍受這一點”。

21 et quondam maiora tuli,“我以前忍受過更難忍受的事情”。maiora作中性複數名詞,指比這更大的困難。Tu protinus dic(你接著說)是命令式,賓語是unde引導的間接問句。protinus(向前)是副詞。

22 unde divitias aerisque ruam acervos,“我怎樣才能積攢財富和錢堆”。unde(從哪裡)常表示“怎樣”,屬格aeris(錢)修飾acervos,ruam原義是“拋起”,挖礦人將礦石拋出地面積成堆,由此衍生出“集聚”的意思。augur(占卜師)是呼格,這裡意為“先知”。

23 Dixi equidem et dico,“我已經說了,我再說一遍”。captes astutus ubique testamenta senum(sunt),“在任何有老人留遺囑的地方精明地追逐遺產”。astutus(精明)修飾captes的主語“你”,屬格senum(老人)修飾testamenta(遺產)。

24 neu否定第26行的內容。vafer unus et alter,“一兩位狡猾的(老富翁)”。

25 praeroso hamo是獨立奪格,“咬了誘餌(之後)”。insidiatorem fugerit(逃脫了埋伏的人)意為“沒有中你的計”。

26 neu aut spem deponas aut artem illusus omittas,“既不要失去希望,也不要因為被愚弄而丟棄這門技藝”。過去分詞illusus(嘲笑、欺騙)修飾omittas(丟棄)的主語“你”。

27 Magna minorve foro si res certabitur olim,“如果將來某天一件或大或小的案子在法庭審理”。地點奪格foro這裡的意思不是“廣場”,而是“法庭”。certabitur,“被爭奪”。

28 vivet uter locuples sine gnatis,“無論哪一方富有而且沒有孩子”。improbus,“(即使他)很卑鄙”。qui從句修飾vivet的主語“他”。

29 ultro qui meliorem audax vocet in ius,“他(卑鄙)到這個地步,竟敢將更好的那方告上法庭”。vocet in ius是固定說法,meliorem用作陽性名詞,指被告的那人。

30 illius esto defensor是命令式,“做他(指富翁)的律師”。fama civem causaque priorem sperne也是命令式,“鄙視那位名聲和理由都比他好的公民”,fama和causa都是奪格。

31 domi si gnatus erit fecundave coniux,“如果他家裡有兒子,或者妻子還能生育”,domi是地格。

32 puta(想)是命令式,這裡指隨便想象一個名字。32-37行是想象中對富翁所說的話。Quinte(昆圖斯)和Publi(普布留)都是呼格。gaudent praenomine molles auriculae(敏感的耳朵喜歡人的本名)是插入語,表示解釋。奪格praenomine和gaudent(喜歡)配合。古羅馬名字一般包括praenomen(本名)、nomen(氏族名)和cognomen(家族名或者綽號)。

33 tibi me virtus tua fecit amicum,“你的美德讓我成為你的朋友”,amicum是賓補,tibi和amicum配合。

34 ius anceps novi,“我熟諳模稜兩可的法律”。causas defendere possum,“我能為案子辯護”。

35 citius(更快地)和quam呼應,表達不允許quam從句的內容發生的決心。eripiet quivis oculos citius mihi,“我寧可讓任何人挖走我的眼睛”。

36 quam te contemptum cassa nuce pauperet,“也不願讓他鄙視你,讓你變窮,哪怕是搶走一個空堅果”,過去分詞contemptum修飾te。cassa nuce是奪格,表示變窮的程度。haec mea cura est,“我關心的是這個”。

37 ne quid tu perdas neu sis iocus,“你不會失去任何東西,也不會成為笑料”。

38 Ire domum atque pelliculam curare iube是命令式,“叫(他)回家,照顧好他自己”。pelliculam(皮)代指他自己。fi cognitor ipse也是命令式,“你自己做他的律師”。

39 Persta atque obdura(堅持、忍耐)是命令式。seu…seu,“無論……還是”。rubra Canicula findet infantes statuas(赤色的小犬星熔裂了沉默的雕像)代指夏天,賀拉斯此處和下面都引用了同時代蹩腳詩人M. Furius Bibaculus的詩句。

40 pingui tentus omaso Furius,“吃飽了肥牛肚的弗里烏”。Furius即Bibaculus,tentus的原義是“撐開”,奪格pingui omaso(肥牛肚)與之配合。

41 hibernas cana nive conspuet Alpes(用白雪覆滿了冬天的阿爾卑斯山)代指冬天。conspuet,“吐出”。

42 Nonne vides,“難道你沒看見?”aliquis cubito stantem prope tangens inquiet,“某人會用胳膊輕推站在旁邊的人說”。aliquis同時作現在分詞tangens和謂語動詞inquiet的主語,stantem是陽性名詞,作tangens的賓語,奪格cubito和tangens配合。

43 ut patiens,“他(指律師)多麼堅定”。ut amicis aptus,“對朋友多麼有用”。ut acer,“多麼熱切”。

44 plures adnabunt thynni et cetaria crescent,“(這意味着)更多的金槍魚將游來,你的魚池將越裝越滿”。

45 praeterea,“此外”,忒瑞西阿斯談到另外一種情況。Si cui validus male filius in re praeclara sublatus aletur,“如果誰有一大筆財富,卻養着一個身體很差的兒子”。validus male(=invalidus)意為“身體虛弱的”。sublatus(舉起)指古羅馬的一種習慣,如果父親認可自己的新生兒,就會用雙手將他舉起來。

46 ne引導否定性的目的狀語從句。ne manifestum caelibis obsequium nudet te,“為避免對單身(老富翁)赤裸裸的恭順暴露了你(的用意)”。屬格caelibis(單身漢)修飾obsequium(討好),表示動賓關係。

47 leniter in spem adrepe officiosus是命令式,“通過照料他慢慢地爬進(繼承財產的)希望里”。officiosus(盡職盡責)修飾adrepe的主語“你”。

48 ut引導目的狀語從句。ut scribare(= scribaris)secundus heres,“以便(在遺囑里)你被寫成第二位的繼承人”。

49 si quis casus puerum egerit Orco,“如果有什麼意外將男孩趕進了地府”,Orco是與格。

50 in vacuum venias,“你就能佔據空位”。perraro haec alea fallit,“這種賭局極少失敗”,perraro(極其少有地)是副詞。

51 Qui和cumque是插詞法(tmesis),就是Quicumque。Qui testamentum tradet tibi cumque legendum,“無論誰將遺囑交給你念”,將來被動分詞legendum修飾testamentum,表示目的。

52 abnuere et tabulas a te removere memento是命令式,“記住要拒絕,並將蠟板從你身邊推開”。

53 tamen,“然而”。sic和ut呼應,“以這樣一種方式”。limis rapias,“通過斜瞟迅速獲取(信息)”,limis(傾斜的)修飾省略的奪格oculis(眼睛),rapias的賓語是quid引導的從句。quid prima secundo cera velit versu,“第一頁的第二行寫的是什麼”。古羅馬的遺囑一般都寫在幾塊蠟板上,然後用繩子串起來封好,第一塊蠟板的內面是遺囑的第一頁(prima cera),第一行一般是公證人的名字,第二行(secundo versu)是繼承人的名字。velit(想、希望)這裡指文字表達的內容。

54 solus multisne coheres,後綴-ne使這部分成為間接問句和velit的賓語從句(省略了動詞),“(你是)唯一繼承人還是共同繼承人中的一位”。multis(多人)是與格,和coheres的前綴co-搭配。

55 veloci percurre oculo是命令式,“用迅速的目光掃一遍”。Plerumque,“很常見的情況”。

56 recoctus scriba ex quinqueviro corvum deludet hiantem,“一位搖身變成文書的差役會欺騙張大嘴的烏鴉”。recoctus(重新煮)影射美狄亞讓伊阿宋父親埃宋(Aeson)恢復青春的辦法。scriba(文書)常擔任遺囑的公證人。quinqueviro(五人團成員)是古羅馬的下等差役。corvum hiantem(張大嘴的烏鴉)影射狐狸從烏鴉嘴裡騙走奶酪的伊索寓言(拉丁文版見Phaedrus 1.13)。

57 captator dabit risus Nasica Corano,“遺產獵人納西卡會成為科拉努的笑料”。這暗示科拉努(Coranus)就是上文的scriba,而納西卡就是那隻傻烏鴉。

58 Num furis,“難道你瘋了?”an prudens ludis me obscura canendo,“還是故意用這些晦澀難懂的話來捉弄我?”prudens修飾ludis的主語“你”,obscura(難懂的)是中性複數名詞,作動名詞奪格canendo(吟唱)的賓語。尤利西斯指責忒瑞西阿斯。在這個戲劇情境中,忒瑞西阿斯一直用的是將來時,也就是他是把這一切作為預言來講述的。先知可以理解未來,但生活在公元前11世紀的尤利西斯既不理解複雜的羅馬法律實踐和各種術語,也沒聽過伊索寓言,這番話無疑讓他如墮雲里霧裡。

59 Laertiade(萊耳忒斯之子)是呼格,指尤利西斯。quidquid dicam aut erit aut non,“無論我預言什麼,它要麼會發生,要麼不會發生”。這句話本身就是模稜兩可的,或者指預言很准,一定會發生,或者意思正好相反,他也不知道會不會發生。

60 etenim,“因為”。divinare magnus mihi donat Apollo,“預言是偉大的阿波羅賜給我的禮物”,不定式divinare是donat的賓語。

61 tamen,“然而”。Quid ista velit sibi fabula是命令式ede(告訴我)的賓語從句,“那個故事到底是什麼意思?”si licet,“如果可以的話”。

62 奪格Tempore(在……的時候)受quo從句修飾,quo在從句中作時間狀語。iuvenis Parthis horrendus(一位讓帕提亞人害怕的青年)指屋大維,Parthis是表示施動者的與格。genus(後裔)是iuvenis的同位語。

63 過去分詞短語ab alto demissum Aenea(從高貴的埃涅阿斯繁衍而來的)修飾genus。tellure marique magnus erit,“在陸上和海上都將很偉大”。quo從句到此結束。

64 forti nubet procera Corano filia Nasicae,“納西卡身材高挑的女兒將嫁給健壯的科拉努”。

65 現在分詞短語metuentis reddere soldum(=solidum)修飾屬格Nasicae,“不願償還全部(債務)”。一些注者猜測納西卡是欠科拉努的債,希望這樁婚姻能讓對方免除債務。另一些注者認為納西卡是欠別人的債,希望借女兒的婚事獲得一筆遺產來還債

66 Tum gener hoc faciet,“然後女婿將做這件事”。tabulas socero dabit,“他將把(自己遺囑的)蠟板交給岳父”。這行暗示女婿的年齡比岳父大,所以納西卡才盼着對方早死,留給自己一份遺產。

67 ut legat orabit,“請求他念”。multum negatas(拒絕了很多次)修飾tabulas(遺囑),後者是accipiet和leget的賓語,主語是Nasica(納西卡)。

68 accipiet tandem et tacitus leget,“終於拿起蠟板,開始默念”。inveniet(他將發現)的賓語是後面的不定式結構。

69 nil sibi legatum praeter plorare suisque,省略了esse,“留給他和家人的什麼也沒有,只有哀哭”。sibi(他自己)和suis(他的家人)都是與格,和legatum(通過遺囑贈予)配合。

70 Illud ad haec iubeo,“對於這些(講過的要點)我再增加一點”。Illud指冒號後的內容。mulier si forte dolosa libertusve,“如果碰巧有某位詭計多端的女人或者獲釋奴隸”。

71 senem delirum temperet,“試圖控制一位昏聵的老人”。

72 illis accedas socius(你要成為他們的同夥)的虛擬式表示勸告,socius(同伴)是accedas(靠近)主語“你”的同位語,illis是與格。laudes,“稱讚(他們)”。ut引導目的狀語從句。lauderis ut absens,“好讓他們在你不在場的時候稱讚你”,absens修飾被動式lauderis的主語“你”。

73 adiuvat hoc quoque,“這一點也會有幫助”。sed vincit longe prius,“但好得多的辦法是”,vinct(戰勝)的主語是後面的不定式結構。

74 ipsum expugnare caput,“猛攻他本人”。Scribet mala carmina vecors,“那個瘋老頭會寫歪詩嗎?”

75 laudato是命令式,“讚美(他)”。Scortator erit,“(如果)他是個淫棍”。cave te roget也是命令式,“不要讓他來求你”。te roget是cave(避免)的賓語從句。

76 ultro Penelopam facilis potiori trade是命令式,“主動爽快地把(你的)珀涅羅珀交給(比你)更合適的他”。potiori(更值得選擇的)作與格陽性名詞,和trade(交給)配合。

77 Putasne(難道你認為)的後面是賓語從句,不用賓格不定式結構而用直陳式的從句作賓語,在拉丁語口語中較常見。perduci poterit tam frugi tamque pudica,“如此誠實、如此純潔的(女人)能夠被勾引”。frugi(誠實、正直)是不變形容詞。

78 quam從句的先行詞是poterit的主語“她”,在從句中作賓語。quam nequiere(= nequierunt)proci recto depellere cursu,“那些求婚者都沒能讓她偏離正道”。recto cursu(正道)是表示分離的奪格,與depellere(推開)配合。

79 enim表示解釋。Venit magnum donandi parca iuventus,“來的年輕人都不願給貴重的禮物”,屬格動名詞donandi(給)與形容詞parca(節省)配合,magnum(貴重的)作名詞和donandi的賓語。

80 nec tantum Veneris, quantum studiosa culinae,“他們感興趣的也不是性愛,而是食物”。tantum和quantum呼應,表示比較。屬格Veneris和culinae都與形容詞studiosa(急切的)配合。

81 Sic tibi Penelope frugi est,“在這種情況下,珀涅羅珀才對你忠誠”。quae回指Penelope。quae si semel uno de sene gustarit(= gustaverit)lucellum,“一旦她有一次從一位老人那裡嘗到了一小點甜頭”。lucellum,“很小的好處”。

82 tecum partita(和你一起分享)修飾主語quae,partita是異相動詞過去分詞。

83 ut canis a corio numquam absterrebitur uncto,“她就會像一隻獵狗,將永遠無法從滴着脂肪的獵物皮旁邊嚇走”。“滴着脂肪”是因為獵物剛剛被殺。

84 quod從句修飾省略的先行詞id,後者是dicam(我要講)的賓語。Me sene是獨立奪格,“我是老年人(的時候)”。quod factum est(發生的事情)用現在完成時是因為忒瑞西阿斯早已死了,現在是個鬼魂。Thebis(忒拜)是地格。

85 anus improba ex testamento sic est elata,“一位邪惡的女人根據她自己的遺囑是這樣下葬的”。過去分詞elata意為“抬出去(埋)”。cadaver(屍體)受過去分詞短語unctum oleo largo(抹了很多油的)修飾,作tulit的賓語。

86 nudis umeris tulit heres,“繼承人用赤裸的雙肩扛着”。

87 scilicet elabi si posset mortua,“顯然是(為了看)她死了能否溜走”。scilicet, “顯然”。異相動詞不定式elabi(溜走)和posset連用。si這裡有“是否”的意思。mortua(死的)修飾posset的主語“她”。credo(我相信)是插入語。

88 quod nimium institerat viventi,“因為她活着的時候他壓迫得太狠”。與格陰性名詞viventi(活着的人,指這位女人)和institerat(威脅、壓迫)配合。Cautus adito是命令式,“在接近(對方)時要謹慎”,形容詞cautus有副詞味道。

89 neu desis operae,“你既不要花太少功夫”。operae(努力)是與格,和desis(缺乏)配合。neve immoderatus abundes,“也不要毫無限制,過於殷勤”。abundes,“做過頭”。

90 Difficilem et morosum offendet garrulus,“多嘴的人會觸怒暴躁和挑剔的人”,三個形容詞都用作陽性單數名詞。

91 ultra non etiam sileas,“但你也不要過分寡言少語”。副詞ultra意為“超出合理限度”。Davus sis comicus,“你要做喜劇里的達烏斯”,達烏斯是古羅馬喜劇中心腹奴隸的名字。

92 stes capite obstipo,“你要低頭站立”,capite obstipo也可以是“側着頭”,但從下文看,理解為“低頭”更合適。multum similis metuenti,“好像一個很害怕(對方)的人”,multum修飾與格名詞metuenti(害怕的人),後者和similis(相似的)配合。

93 Obsequio grassare,“以恭順的態度接近他”,grassare(往前走)是異相動詞命令式。si increbruit aura,“如果風變大了”。

94 mone cautus是命令式,“謹慎地勸他”。uti(=ut)velet carum caput,“蓋住他的寶貝腦袋”。extrahe turba oppositis umeris也是命令式,“用對抗的肩膀將他從人群中救出來”,turba(人群)是表示分離的奪格。

95 aurem substringe loquaci是命令式,“他話多時貼近耳朵傾聽”。loquaci(健談的)是與格陽性名詞,指對方。

96 Importunus amat laudari,“他令人生厭地喜歡別人稱讚自己”。donec “Ohe iam!” dixerit,“直到他說‘哎呀夠了!’”

97 ad caelum manibus sublatis(舉手向天)是獨立奪格。urge是命令式,“繼續(恭維他)”。

98 crescentem tumidis infla sermonibus utrem也是命令式,“用誇張的話將皮囊越吹越大”。工具奪格tumidis sermonibus與infla(往裡吹氣)配合。

99 Cum te servitio longo curaque levarit(= levaverit),“當他將你從漫長的勞役和照料中解放出來”,servitio和cura都是表示分離的奪格。

100 et certum vigilans audieris(= audiveris),“你全然清醒地聽見”,certum(肯定地)作副詞修飾現在分詞vigilans(醒着)。Quartae sit partis Ulixes heres,“讓尤利西斯作四分之一(財產)的繼承人”。

101 Ergo nunc Dama sodalis nusquam est,“這麼說來,現在(我的)夥伴達瑪已經不在了?”nusquam,“沒有任何地方”。

102 Vnde mihi tam fortem tamque fidelem,省略了動詞,“哪裡(才能)為我(找到)這樣勇敢、這樣忠誠的(朋友)?”兩個賓格形容詞都用作陽性名詞。

103 sparge subinde是命令式,“時不時地撒一些這樣的句子”,賓語是101-102行的兩個問句。si paulum potes,“如果你能做到一點點”。illacrimare是異相動詞命令式,“(為他)灑淚”。est和不定式連用,意為“你應該”。

104 gaudia prodentem voltum celare,“隱藏你泄露快樂的表情”。gaudia(快樂)是現在分詞prodentem(出賣)的賓語,後者修飾voltum。

105 Sepulcrum permissum arbitrio,“(如果他的)墳墓授權(你)來建”。與格arbitrio意為“(你的)決定、判斷”,和permissum(允許、交給)配合。sine sordibus exstrue是命令式,“不要建得太寒酸”。

106 funus egregie factum laudet vicinia,“讓鄰里稱讚辦得出眾的葬禮”。

107 Si quis forte coheredum senior male tussiet,“但如果共同繼承人里碰巧有一位比你年紀大的人,而且咳得很厲害”,屬格coheredum(共同繼承人)修飾陽性名詞senior(年長者)。huic tu dic是命令式,“你就對這位說”。

108 ex parte tua seu fundi sive domus sit emptor,“如果他想從你(繼承)的份額里買一塊地或一座房子”。屬格fundi(農場)和domus(房子)都修飾emptor(買主)。

109 賓格不定式gaudentem nummo te addicere作dic的賓語,“你很高興用一塞斯托的價格轉給他”,奪格nummo表示“以極低的價格”。

110 Sed me imperiosa trahit Proserpina,“可是掌權的普洛塞庇娜在拉我回去”。vive valeque(保重)是拉丁語標準的告別用語。忒瑞西阿斯的離場有些喜劇色彩,和《奧德賽》里充滿尊嚴的離場(11.150f)形成對比。