贺拉斯《闲谈集》第2部第6首

Hoc erat in votis: modus agri non ita magnus,
hortus ubi et tecto vicinus iugis aquae fons
et paulum silvae super his foret. Auctius atque
di melius fecere. Bene est. Nil amplius oro,
5 Maia nate, nisi ut propria haec mihi munera faxis.
Si neque maiorem feci ratione mala rem
nec sum facturus vitio culpave minorem;
si veneror stultus nihil horum: ‘O si angulus ille
proximus accedat, qui nunc denormat agellum!
10 O si urnam argenti fors quae mihi monstret, ut illi,
thesauro invento qui mercennarius agrum
illum ipsum mercatus aravit, dives amico
Hercule!’ si quod adest gratum iuvat, hac prece te oro:
pingue pecus domino facias et cetera praeter
15 ingenium, utque soles, custos mihi maximus adsis!
Ergo ubi me in montes et in arcem ex urbe removi,
quid prius illustrem saturis musaque pedestri?
Nec mala me ambitio perdit nec plumbeus Auster
autumnusque gravis, Libitinae quaestus acerbae.
20 Matutine pater, seu Iane libentius audis,
unde homines operum primos vitaeque labores
instituunt (sic dis placitum), tu carminis esto
principium. Romae sponsorem me rapis. ‘Heia,
ne prior officio quisquam respondeat, urge!’
25 Sive Aquilo radit terras seu bruma nivalem
interiore diem gyro trahit, ire necesse est.
Postmodo quod mi obsit clare certumque locuto,
luctandum in turba et facienda iniuria tardis.
‘quid tibi vis, insane, et quam rem agis?’ improbus urget
30 iratis precibus; ‘tu pulses omne quod obstat,
ad Maecenatem memori si mente recurras.’
Hoc iuvat et melli est, non mentiar. At simul atras
ventum est Esquilias, aliena negotia centum
per caput et circa saliunt latus. ‘Ante secundam
35 Roscius orabat sibi adesses ad Puteal cras.’
‘De re communi scribae magna atque nova te
orabant hodie meminisses, Quinte, reverti.’
‘Imprimat his cura Maecenas signa tabellis.’
Dixeris, ‘Experiar:’ ‘Si vis, potes,’ addit et instat.
40 Septimus octavo propior iam fugerit annus,
ex quo Maecenas me coepit habere suorum
in numero, dumtaxat ad hoc, quem tollere raeda
vellet iter faciens, et cui concredere nugas
hoc genus: ‘Hora quota est?’— ‘Thraex est Gallina Syro par?’—
45 ‘Matutina parum cautos iam frigora mordent;’—
et quae rimosa bene deponuntur in aure.
Per totum hoc tempus subiectior in diem et horam
invidiae noster. Ludos spectaverat una
luserat in Campo: ‘Fortunae filius!’ omnes.
50 Frigidus a rostris manat per compita rumor:
quicumque obvius est, me consulit: ‘O bone (nam te
scire, deos quoniam propius contingis, oportet),
numquid de Dacis audisti?’ ‘Nil equidem.’ ‘Vt tu
semper eris derisor.’ ‘At omnes di exagitent me,
55 si quicquam.’ ‘Quid? militibus promissa Triquetra
praedia Caesar, an est Itala tellure daturus?’
Iurantem me scire nihil mirantur, ut unum
scilicet egregii mortalem altique silenti.
Perditur haec inter misero lux non sine votis:
60 O rus, quando ego te adspiciam? quandoque licebit
nunc veterum libris, nunc somno et inertibus horis
ducere sollicitae iucunda oblivia vitae?
O quando faba Pythagorae cognata simulque
uncta satis pingui ponentur holuscula lardo?
65 O noctes cenaeque deum! quibus ipse meique
ante Larem proprium vescor vernasque procaces
pasco libatis dapibus. Prout cuique libido est,
siccat inaequales calices conviva, solutus
legibus insanis, seu quis capit acria fortis
70 pocula, seu modicis uvescit laetius. Ergo
sermo oritur, non de villis domibusve alienis,
nec male necne Lepos saltet; sed quod magis ad nos
pertinet et nescire malum est agitamus: utrumne
divitiis homines an sint virtute beati;
75 quidve ad amicitias, usus rectumne, trahat nos;
et quae sit natura boni summumque quid eius.
Cervius haec inter vicinus garrit aniles
ex re fabellas. Si quis nam laudat Arelli
sollicitas ignarus opes, sic incipit: ‘Olim
80 rusticus urbanum murem mus paupere fertur
accepisse cavo, veterem vetus hospes amicum,
asper et attentus quaesitis, ut tamen artum
solveret hospitiis animum. Quid multa? neque ille
sepositi ciceris nec longae invidit avenae,
85 aridum et ore ferens acinum semesaque lardi
frusta dedit, cupiens varia fastidia cena
vincere tangentis male singula dente superbo;
cum pater ipse domus palea porrectus in horna
esset ador loliumque, dapis meliora relinquens.
90 Tandem urbanus ad hunc: “Quid te iuvat,” inquit, “amice,
praerupti nemoris patientem vivere dorso?
Vis tu homines urbemque feris praeponere silvis?
Carpe viam, mihi crede, comes, terrestria quando
mortales animas vivunt sortita, neque ulla est
95 aut magno aut parvo leti fuga: quo, bone, circa,
dum licet, in rebus iucundis vive beatus,
vive memor quam sis aevi brevis.” Haec ubi dicta
agrestem pepulere, domo levis exsilit; inde
ambo propositum peragunt iter, urbis aventes
100 moenia nocturni subrepere. Iamque tenebat
nox medium caeli spatium, cum ponit uterque
in locuplete domo vestigia, rubro ubi cocco
tincta super lectos canderet vestis eburnos,
multaque de magna superessent fercula cena,
105 quae procul exstructis inerant hesterna canistris.
Ergo ubi purpurea porrectum in veste locavit
agrestem, veluti succinctus cursitat hospes
continuatque dapes nec non verniliter ipsis
fungitur officiis, praelambens omne quod adfert.
110 Ille cubans gaudet mutata sorte bonisque
rebus agit laetum convivam, cum subito ingens
valvarum strepitus lectis excussit utrumque.
Currere per totum pavidi conclave magisque
exanimes trepidare, simul domus alta Molossis
115 personuit canibus. Tum rusticus “Haud mihi vita
est opus hac,” ait. “et valeas: me silva cavusque
tutus ab insidiis tenui solabitur ervo.”’

这曾是我的企盼,一块不那么大的土地,
那里有花园,有清泉长流在房子旁边,
高处还有一小点树林。神赐给我的更多,
更好。我知足,别无所求,迈娅的儿子,
5 惟愿你让眼前的礼物真正属于我。
如果我不曾用卑鄙的手段聚敛财产,
也不打算用恶行或罪过减损它,如果
我从未如此愚蠢地祷告:“但愿邻近的
那个角能归我,它破坏了我这片地的形状!
10 但愿我走运,能找到一罐白银,就像
那个雇工,发现宝藏后,买下了原来
那块地耕种,全靠了海格力斯的青睐!”
如果现状让我快乐、感激,那我就这样
祈求:“让我的羊和一切变肥,除了头脑,
15 请你一如既往,做我的头号保护神!”
因此,当我从城里退回山间的城堡,
还有什么配享受我这些闲谈诗的荣耀?
既没有邪恶的野心,也没有铅沉的南风
和病恹恹的秋天摧毁我,给葬礼女神做祭品。
20 黎明的父亲,或者你更愿被称为雅努斯,
人们从你这儿开始干活,开始一生的
忙碌(这是诸神的旨意),请做我诗歌的
序曲。在罗马,你总催我去做担保人。
“快呀,小心别人抢先揽过了这事!”
25 无论是北风横扫大地,还是冬天
拖着短暂的雪昼向前,我都得出门。
清楚明确地陈述完我愿意受何种惩罚,
我还须在人群中狠命推搡腿脚慢的人。
“疯子,你什么意思?干什么?”一个坏蛋
30 愤怒地责骂我。“所有人都要被你掀翻,
如果你一心惦记着回麦凯纳斯的家。”
我高兴提到他,这是我的蜜,说真的。可是
刚到阴郁的埃奎林,一百件别人的事
立刻在我的脑子里和身边乱蹦。“明天
35 七点前,在里博之井,罗斯丘要见你。”
“文书们提醒你别忘了今天回去,昆图斯,
要讨论重大的新话题,事关共同利益。”
“让麦凯纳斯给这些文件盖印。”如果
你说,“我会试一下。”他们坚持说,“你愿意,
40 就能办成。”七年、八年快要过去了,
自从麦凯纳斯接纳我做他的朋友,
不过只到这程度,他愿意用马车带我走,
一起旅行,愿意跟我聊这样的机密:
“几点了?”“色雷斯角斗士‘母鸡’能匹敌叙鲁斯吗?”
45 “不注意添衣服,早上的寒气已经刺骨了。”
诸如此类,适合送进漏耳朵的话。
所有这些年,每天每小时,我越来越
招人嫉妒了。我曾和他一起看表演,
去战神广场健身:“命运的宠儿!”大家喊。
50 冰冷的谣言从广场向罗马的街衢蔓延。
无论遇见谁,都向我打听:“朋友,既然
你离神比我们都近,你应该什么都知道。
没听说达契亚人的消息?”“的确没有。”“你总是
这样捉弄我们!”“让众神折磨我好了,
55 如果我真知道。”“什么?恺撒答应给士兵的
土地,到底是在意大利,还是西西里岛?”
我发誓一无所知,他们都惊愕称奇,
显然认为我封嘴的本事非凡人能及。
在这些琐事中荒废时日,我可怜地梦想:
60 乡村啊,何时能与你再见?何时才可以
时而读古书,时而酣眠,在慵懒的光阴里
畅饮快乐,将一切焦虑的生活遗忘?
何时毕达哥拉斯的豆子亲戚才会与
伴着肥美培根肉的蔬菜一起慰劳我?
65 那才是神的夜晚和宴席!我和朋友
在家神面前大快朵颐,祭献完毕,
用供品招待粗鲁的家奴。每位宾客
都随意饮干大小不等的酒杯,没有
荒谬的规则束缚,勇敢地端起烈酒
70 也可以,尽情沉醉柔和的酒也可以。
然后开始聊天,不说别人的房子、
地产,也不说雷波斯的舞技,而是探究
与我们关系更大、不可不知的事:
人为何幸福,因为财富还是美德?
75 什么引发我们的友谊,功利或品格?
什么是善的本质,最高境界是什么?
在讨论中间,邻居凯尔维会唠叨一些
切题的老故事。若有人称赞阿莱鲁的富贵,
却不知相伴的忧虑,他就会如此讲述:
80 “传说从前,在自己的破洞里,乡下老鼠
款待过城里老鼠。它们已相识多年,
乡鼠生活节俭,努力积蓄,却只为
邀宾客前来,开阔眼界。何必多言?
它丝毫没有吝惜积攒的长燕麦和鹰嘴豆,
85 用嘴叼来葡萄干,送上嚼碎的培根肉,
希望丰富的食物让挑剔的城鼠满意,
可是什么都吸引不了他高傲的牙齿,
而乡鼠自己却躺在今年的干草上,嚼着
粗麦和毒麦,把更好的东西留给朋友。
90 最后城鼠对它说,‘这有何乐趣,老兄,
如此艰辛地活在陡峭山脊的树林里?
你不想追逐人群和城市,抛下这荒野?
相信我,赶紧一起上路,既然按天命,
所有地上生物的灵魂都必死,无论
95 大小,都不能逃脱这结局。所以啊,朋友,
当条件允许,就要幸福地寻觅快乐,
活着时别忘了生命多短暂。’乡鼠被这话
说得动了心,从家里欣然跳出,然后
两只鼠按计划开始了旅程,到晚上已抵达
100 城墙的下面。此时夜晚已经占据了
天空的中央,它们俩步入了一座宫殿,
陈设极为豪奢,绣毯被红果的染料
浸过,在象牙的躺椅上闪着绚丽的光华,
上半夜的盛宴刚结束,还剩下许多菜肴,
105 都盛在旁边堆放的柳条篮里。城鼠让同伴
展开身子,安躺在紫红色的毯子上,扎好
自己的衣服,像主人一样来回穿梭,
不停地上菜,殷勤堪比家庭奴隶,
提前试尝每一种食物,尽职尽责。
110 躺着的乡鼠正为改变的命运而欣喜,
用这些好东西扮演快乐的宾客,突然,
宫门发出巨响,将它们从躺椅上惊起,
两只鼠惊慌失措,在整个餐厅乱蹿,
当摩洛西亚狗的叫声响彻高大的宫殿,
115 它们更吓得半死。于是乡鼠说,‘我不必
过这种生活,再见吧:森林的家没有
如此的惊扰,它会安慰我,用卑微的野豌豆。’”

这首诗大约作于公元前31年或前30年。贺拉斯对比了自己在萨宾农场的闲逸生活和罗马城的种种烦恼,再次表达了自己对简单生活的热爱。

 

1 Hoc erat in votis,“这曾是我过去的企盼”。modus agri non ita magnus,“一块不那么大的土地”,属格agri(土地)修饰modus(尺度)。

2 ubi从句里所有的主格名词都是foret(有)的主语。hortus,“花园”。tecto vicinus(靠近房子)修饰iugis aquae fons(长流的清泉)。

3 paulum silvae,“一小点树林”,silvae是部分属格。super his,“在这些上方(的山坡上)”。

4 Auctius atque di melius fecere,“诸神(为我)做的(比我期待的)更多、更好”。Bene est,“这很不错”。Nil amplius oro,“我别无所求”。

5 Maia nate(迈娅的儿子)是呼格,指好运之神墨丘利。nisi ut propria haec mihi munera faxis,“除了这一点,那就是让这些礼物真正成为我的(也即是不再夺走,永远属于我)”。faxis是facere的古旧祈愿形式,用于祷告和诅咒。

6 Si neque maiorem feci ratione mala rem,“如果我既不曾用卑鄙的手段增加我的财产”,ratione mala是夺格。

7 nec sum facturus vitio culpave minorem,“也不打算用恶行或罪过减少它”,vitio和culpa也是夺格。

8 si veneror stultus nihil horum,“如果我(从来)不做此类愚蠢的祷告”。异相动词veneror(祷告、祈求)一般的宾语都是神,祈求的内容常用ut从句表示,这里的用法比较罕见,直接用祈求的内容(nihil)作宾语。另外一个妨碍理解的地方是stultus(愚蠢),照理说它修饰的是主语“我”,但它实际修饰的是属格中性复数名词horum(这些,指后面引号中的愿望)。所以这句话按照正常逻辑表达应该是:si veneror stultorum nihil horum。

9 O si 表达强烈的愿望,“如果……就好了”。angulus ille proximus accedat,“邻近的那个角落能并入(我的土地)”,angulus是qui从句的先行词。qui nunc denormat agellum,“它现在破坏了我这小片土地的形状”。

10 urnam argenti fors quae mihi monstret,“某种好运能让我找到一罐白银”,与格mihi和monstret(展示)配合,quae修饰fors(运气)。ut illi,“就像他”,illi的与格和mihi保持一致。

11 qui从句修饰illi,qui在从句中作主语。thesauro invento是独立夺格,“(他)发现了一笔宝藏”。mercennarius(雇工)是qui的同位语,指明了他变富前的身份。

12 agrum illum ipsum mercatus aravit,“买下并耕作同一块地”,mercatus(买)是异相动词过去分词。dives(富有的)修饰qui。amico Hercule是独立夺格,“海格力斯(是他的)朋友”。古罗马注者Porphyrion引用过一个故事说明,有人相信海格力斯能帮助人发现埋藏的宝藏。

13 si quod adest gratum iuvat,“如果我目前所拥有的东西给充满感激(的我)带来快乐”,quod adest省略的先行词id是iuvat的主语,gratum是阳性名词,作宾语,指“我”。这行的从句与第6行和第8行的从句共同构成了条件句的前提(protasis),结论(apodosis)是hac prece te oro,“我用这样的祷词向你(指墨丘利)祷告”,hac prece是夺格。

14 pingue pecus domino facias,“让我的羊变肥”,pecus是宾语,pingue是宾补,domino(主人,指贺拉斯)是与格。cetera praeter ingenium,“除了(我的)天赋之外的所有东西”。贺拉斯玩了一个双关游戏,pingue ingenium在拉丁语中是“弱智”的意思,他当然不希望自己的智力变“肥”。

15 ut soles,“如你一贯的那样”。custos mihi maximus adsis,“做我的头号保护神”。custos maximus是adsis(在身边)主语“你”的同位语。

16 Ergo,“因此”。ubi me in montes et in arcem ex urbe removi,“当我退到山间,从城市退到我的城堡里”。反身代词me作removi(移动)的宾语。arcem是幽默说法,指贺拉斯在萨宾的房子。

17 quid prius illustrem saturis musaque pedestri,“我还能用《闲谈集》和散文化的缪斯将最大的荣耀献给什么别的东西?”prius(优先的)修饰quid,与农场相比。illustrem(给……荣耀)的虚拟式表示沉思。saturis和musa pedestri都是工具夺格。saturis这里不宜译成“讽刺诗”,它其实就是指贺拉斯的《闲谈集》,“散文化的缪斯”是指《闲谈集》近于日常谈话的风格。

18 Nec mala me ambitio perdit,“既没有邪恶的野心摧毁我”。

19 nec plumbeus Auster autumnusque gravis,“也没有铅沉的南风和病恹恹的秋天(摧毁我)”。意大利的南风从北非沙漠刮来,容易致病,所以令人心情压抑。Libitinae quaestus acerbae,“残忍葬礼女神的收益”,作autumnus(秋天)的同位语。古罗马秋天病死的人最多,所以对掌管葬礼的利比提娜女神(Libitina)来说,秋天是最好的季节。

20 Matutine pater(黎明的父亲)是呼格,指雅努斯神(Ianus)。seu Iane libentius audis,“如果你更愿意被称为雅努斯”,Iane也是呼格。

21 unde(=ab quo)homines operum primos vitaeque labores instituunt,“从你这里人们开始干活,开始一生的忙碌”,即中文所说“一天之计在于晨”。primos labores(最初的劳动)同时受属格operum(工作)和vitae(生活)修饰。

22 sic dis placitum(这让诸神喜悦)即“这是诸神的旨意”。tu carminis esto principium是命令式,“请你成为我诗歌的序曲”。

23 Romae sponsorem me rapis,“在罗马,你让我匆忙赶去做(别人的)担保人”,罗马的一天如此开始。Romae是地格。呼格Heia和命令式urge都是催促语。

24 ne prior officio quisquam respondeat,“不要让任何人比你先履行责任”,与格officio(责任)与respondeat(回答)呼应。

25 Sive Aquilo radit terras,“无论北风横扫大地”。seu bruma nivalem interiore diem gyro trahit,“还是冬天用越来越小的圈子拽着雪日向前”,贺拉斯的表述方式很费解。古罗马注者将trahit(拖)理解为contrahit(收缩),指冬天的白昼变短,也有人将trahit理解为“让日子变慢”。interiore gyro(变小的圆圈)通常的解释是太阳升落的轨迹形成的圆在冬至前越来越小。

26 ire necesse est,“(我都)必须出门”。

27 quod从句修饰省略的先行词eo,后者和locuto构成了独立夺格,“说完……之后”。Postmodo quod mi obsit,“将来我会遭到什么损害,(如果我的朋友未能及时还债)”。副词clare certumque意为“清楚明确地(按照法律规定的格式)”,Palmer认为这个说法本身就是格式的一部分。

28 luctandum in turba(est mihi),“(我)必须在人群中推搡”。facienda iniuria tardis,“必须伤害那些腿脚慢(妨碍我)的人”,tardis(慢的)用作与格阳性复数名词。

29 quid tibi vis,“你是什么意思?”insane(疯子)是呼格。quam rem agis,“你在做什么?”

30 improbus urget iratis precibus,“某个坏蛋用愤怒的责骂攻击(我)”。tu pulses omne quod obstat,“你会推所有挡道的东西”,pulses的虚拟式与si从句的假设条件相呼应,quod从句修饰中性名词omne。

31 ad Maecenatem memori si mente recurras,“如果你急着回到麦凯纳斯那里,心里只惦记他。”夺格memori mente表示样态。

32 Hoc iuvat et melli(mihi)est,“这(指他与麦凯纳斯的关系)让我高兴,是我眼中的蜂蜜”。melli和省略的mihi构成双重与格,表示“对……意味着”。non mentiar(我不会撒谎)是插入语,意为“我说的是真的”,mentiar是异相动词。虽然罗马是个可憎的地方,但麦凯纳斯的友谊值得珍惜。

33 At simul atras ventum est Esquilias,“可是一旦到了阴郁的埃奎林”,埃奎林曾是罗马的乱葬岗。ventum est是无人称被动式。aliena negotia centum,“一百件别人的事情”。

34 per caput et circa saliunt latus,“立刻在我的脑子里和身边乱蹦”。Ante secundam(horam),“在第二个时辰前(大约早上七点前)”,古罗马的第一个时辰是六点。

35 Roscius orabat sibi adesses ad Puteal cras,“罗斯丘求你明天(七点前)在里博之井和他见面”。Puteal Libonis(里博之井)是罗马钱商聚集的地方。

36 scribae(文书)是orabant(请求)的主语。De re communi magna atque nova,“关于某些牵涉到共同利益的新的大事”,magna和nova都是中性复数名词。te是orabant的宾语。

37 hodie meminisses reverti(记着今天回去)的理由见上一行。meminisses(记住)这个词没有现在时形式。Quinte(昆图斯)是呼格。

38 Imprimat his cura Maecenas signa tabellis,“让麦凯纳斯给这些文件盖上印”,命令式cura(留意)管辖Imprimat这个从句,his tabellis是与格。

39 Dixeris,“(如果)你说”。Experiar,“我会试一下”。Si vis, potes,“只要你愿意,你就能办成”。addit et instat,“他会加上这一句并且坚持(让你办成)”。

40 Septimus octavo propior iam fugerit annus,“第七年(更接近第八年)很快就要过去了”。

41 quo从句的先行词是annus。ex quo Maecenas me coepit habere suorum in numero,“自从麦凯纳斯开始让我做他的朋友”,即公元前38年。habere suorum in numero是拉丁语的固定说法。

42 dumtaxat ad hoc,“(跟他的关系)只到这个程度”。quem回指me。quem tollere raeda vellet,“他(麦凯纳斯)愿意用马车带着我走”。

43 iter faciens(旅行)修饰vellet的主语。与格cui仍回指me。cui concredere(vellet)nugas hoc genus,“愿意跟他聊这样的琐事”。concredere(告诉机密之事)和宾语nugas(无聊的小事)形成了对照。hoc genus是nugas的同位语。

44 Hora quota est,“几点了?”Thraex est Gallina Syro,“色雷斯角斗士‘母鸡’是叙鲁斯的对手吗?”Gallina是某位色雷斯角斗士的绰号,Syrus是另一位角斗士的名字。

45 Matutina parum cautos iam frigora mordent,“早上的寒气已经让不小心的人觉得刺骨了”。parum cautos合起来用作阳性复数名词,指不注意添加衣物的人。mordent,“咬”。

46 et quae rimosa bene deponuntur in aure,“以及其他适合扔进漏耳朵的话”,quae从句的先行词ea省略了。

47 Per totum hoc tempus,“所有这些年”。in diem et horam,“每天每小时”。

48 subiectior invidiae noster(est),“我们的这位(朋友)越来越招人嫉妒了”,比较级subiectior(受制于)和与格invidiae(嫉妒)搭配。noster指自己是拉丁语中常见的用法。

49 后面的动词延续了noster的第三人称单数,都指诗人自己。Ludos spectaverat una,“他曾和他(麦凯纳斯)一起看竞技庆典”。luserat in Campo,“(和他一起)在战神广场玩(体育)”。Fortunae filius(时运女神的儿子)如同中文“命运的宠儿”。omnes,“所有人(都喊)”。

50 Frigidus a rostris manat per compita rumor,“一个令人不寒而栗的谣言从(广场的)演讲台穿过罗马的街衢扩散”。rostris是罗马广场上一个高平台,供人发表演说之用。

51 quicumque obvius est,“无论谁遇见(我)”。me consulit,“(都)向我征询意见”。O bone,呼格,“好先生”。

52 nam te scire oportet,“你应该知道”。deos quoniam propius contingis,“既然你离众神(比我们)都近”。contingis,“接触、挨着”。

53 numquid de Dacis audisti,“难道你没听说过关于达契亚人的任何消息?”Nil equidem,“的确没有”。

54 Vt tu semper eris derisor,“你总会这样嘲笑(捉弄)我们”。Vt(如何)表示感叹。derisor(嘲笑者)在这里的动词意味很强。At omnes di exagitent me(可是愿所有的神都折磨我)是发誓的说法。

55 si quicquam,“如果(我真的知道)任何东西”。Quid,“什么”。Triquetra praedia,“三角岛(指西西里岛)的土地”,受militibus promissa(分给士兵们)修饰,praedia作daturus est(准备给)的宾语。

56 Caesar(恺撒,指屋大维)是主语,an表示选择,夺格Itala tellure(意大利的土地,指亚平宁半岛上的土地)修饰praedia。阿克提翁战役结束后,士兵们都预计屋大维会向他们分发土地,很多人的土地也因为内战而被没收,所以大家都很关心分发的土地取自哪里。

57 Iurantem me scire nihil mirantur,“他们对发誓什么都不知道的我感到震惊”,Iurantem scire nihil修饰宾语me。

58 ut unum scilicet mortalem,“显然把我当作一位……的人”。属格egregii altique silenti(出众的、深刻的沉默)修饰mortalem,意为“我”太能守口如瓶了。

59 haec inter,“在这些(琐事)中”。Perditur misero lux,“可怜的我就这样荒废了时光”,misero是与格阳性名词,指“我”。non sine votis(并非没有祈祷)修饰misero。

60 O rus(乡村)是呼格。quando ego te adspiciam,“何时我才能见到你?”

61 quandoque licebit,“何时才可以”,不定式ducere(畅饮)和licebit连用。nunc…nunc,“时而……时而”。veterum libris(古人的书)、somno(睡眠)和inertibus horis(慵懒的时间)都是夺格。

62 ducere iucunda oblivia,“畅饮快乐的遗忘(之水)”,这个比喻源于忘川。属格sollicitae vitae(焦虑的生活)修饰名词oblivia,表示动宾关系。

63 quando faba Pythagorae cognata ponentur,“什么时候豆子、毕达哥拉斯的亲戚才能摆在(我面前)?”毕达哥拉斯学派相信灵魂转世,禁止吃肉,也禁止吃豆,据说灵魂不只可以住在动物身体里,也可以住在豆子里面。贺拉斯是在调侃毕达哥拉斯。

64 simulque uncta satis pingui holuscula lardo,“和伴着许多肥培根肉的蔬菜一起”。过去分词uncta(抹油)修饰holuscula(蔬菜),副词satis修饰uncta,夺格pingui lardo与uncta配合。

65 O noctes cenaeque deum(=deorum),“(简直是)神的夜晚和宴席”。quibus引导的定语从句先行词是cenae,quibus的夺格与异相动词vescor(享用)配合。

66 quibus ipse meique ante Larem proprium vescor,“我和朋友在我的家神面前享用这些美食”。mei(我的)用作名词,指朋友。vernasque procaces pasco libatis dapibus,“用只略微碰过的饭菜招待粗鲁的家奴”。libatis dapibus是工具夺格,另一种思路是将它理解为独立夺格,意为“在向家神献上酒菜之后”。

67 Prout cuique libido est(按照每人的欲望)即“尽情喝”。

68 siccat inaequales calices conviva,“每位宾客饮干大小不等的酒杯”。solutus legibus insanis(不受荒谬规则的束缚)修饰conviva。

69 seu quis capit acria fortis pocula,“无论谁勇敢地拿起烈酒的杯子”。

70 seu modicis uvescit laetius,“还是更高兴地用柔和的酒让自己变湿”。uvescit(变湿)在拉丁语中意为“尽情喝酒”,modicis是工具夺格。Ergo,“于是、然后”。

71 sermo oritur,“聊天开始”。non de villis domibusve alienis,“不是关于别人的房子和地产”。

72 nec male necne Lepos saltet,“也不是雷波斯舞跳得好不好”,necne(是否)引导间接问句。sed quod magis ad nos pertinet,“而是与我们关系更大的事”,quod从句修饰省略的先行词id,后者是agitamus(我们谈论)的宾语。

73 nescire malum est也属于quod从句,quod作nescire的宾语,“不知道就会(对我们)有害的事”。

74 utrumne divitiis homines an sint virtute beati,“人是否因为财富或美德而幸福”,夺格divitiis(财富)和virtute(美德)表示原因,是an(或者)连接的两个选项。

75 quidve ad amicitias trahat nos,“或者什么吸引我们进入友谊”。usus rectumne,“功利或正直(的品格)”。

76 quae sit natura boni summumque quid eius,“什么是善的本质,它的最高境界是什么”。boni(善)是中性单数名词,属格eius(它的)修饰summum(顶峰)。

77 haec inter,“在这些话题中间”。Cervius vicinus garrit aniles ex re fabellas,“邻居凯尔维絮絮叨叨地讲述一些切题的老太太的故事”。ex re,“切题”。vicinus(邻居)是同位语。

78 nam表示解释。Si quis laudat Arelli sollicitas ignarus opes,“如果有人称赞阿莱鲁的财富,却不知道相伴的忧虑”。sollicitas(焦虑的)在意义上修饰属格Arelli(阿莱鲁),在语法上修饰opes(财富),ignarus(无知的)修饰主语quis,但却指向旁边的sollicitas,所以翻译时需要拆解才可充分传达贺拉斯的意思。

79 sic incipit,“他(指凯尔维)就会如此开场”。Olim(从前)通常都是讲故事时的第一个词。

80 rusticus urbanum murem mus paupere fertur accepisse cavo,“据说一只乡下老鼠在自己简陋的洞里款待过一只城里老鼠”。rusticus urbanum murem mus的交错法(chiasmus)在空间上表现出两只老鼠紧挨在一起的感觉,rusticus和urbanum的并置也突出了此诗的主题——城乡对比。paupere cavo是地点夺格。

81 veterem vetus hospes amicum,“老主人(款待)老朋友”,hospes和amicum分别是mus和murem的同位语。词语排列同上一行一样讲究。

82 asper et attentus quaesitis(生活方式很俭省,很在意积攒的东西)修饰主语mus。ut tamen,“但却是为了”。

83 artum solveret hospitiis animum,“它能通过招待客人来扩大自己狭窄的精神世界”。这样省吃俭用的老鼠平时的生活自然很单调,客人的见闻可以增加情趣,扩大视野。Quid multa,“何须多言?”

84 neque ille sepositi ciceris nec longae invidit avenae,“它既没有吝惜积攒的鹰嘴豆,也没有吝惜长燕麦”。Wickham认为,贺拉斯用“长”形容燕麦,是为了和“圆”的鹰嘴豆对比。ciceris和avenae都用属格与invidit(嫉妒、不愿给)配合,是仿古希腊语的用法。

85 现在分词短语aridum ore ferens acinum修饰主语,“用嘴叼来葡萄干”,ore是夺格。semesa lardi frusta dedit,“给他(城市老鼠)嚼碎的培根肉”,属格lardi(培根肉)修饰semesa frusta(嚼过的碎屑)。

86 cupiens varia fastidia cena vincere,“希望用多样化的食物克服……的挑剔”,varia cena是工具夺格。

87 现在分词tangentis是属格阳性名词,指另一只老鼠,修饰fastidia(挑剔),自带副词和宾语male singula dente superbo,“几乎不肯用高傲的牙齿碰任何一样食物”。singula(单独的)作中性复数名词,dente superbo是工具夺格。

88 cum从句表示对比。pater ipse domus palea porrectus in horna,“家的主人自己却躺在今年的干草上”。domus(家)是属格,修饰pater(这里指主人)。palea in horna是地点状语,修饰过去分词porrectus(伸展)。

89 esset ador loliumque,“吃粗麦和毒麦”。esset是edere(吃)的未完成过去时虚拟式。老鼠很容易找到粗麦(准确地说,是二粒小麦,但这个名词放在诗歌译文里文体感觉不对)和毒麦(一种形似小麦的杂草),所以它们代表家常的食物。dapis meliora relinquens,“留下更好的食物(给朋友)”,属格dapis(食物)修饰中性复数名词meliora(更好的东西)。

90 Tandem urbanus ad hunc inquit,“最后城里的(老鼠)对它说”。Quid te iuvat,“这能给你什么快乐?”无人称动词iuvat的主语是后面的不定式结构。

91 praerupti nemoris patientem vivere dorso,“如此艰辛地活在陡峭山脊的树林里”。praerupti(陡峭的)修饰属格名词nemoris(树林),在逻辑上不成立,意义上其实是修饰nemoris所修饰的夺格名词dorso(山脊)。patientem(忍受困苦的)是不定式的主语,指老鼠,但保留其形容词的意义。

92 Vis tu,“你难道不想?”Bentley指出这个表达方式有强烈的劝说意味。Vis的宾语是后面的不定式结构。homines urbemque feris praeponere silvis,“将人群和城市置于蛮荒的森林之上”,feris silvis是与格。

93 Carpe viam是命令式,“赶紧上路”。mihi crede(相信我)是插入语。comes(同伴)是呼格,意味着“和我一起”。quando,“既然”。

94 terrestria mortales animas vivunt sortita,“按照天命,所有地上的生物都有必死的灵魂”(伊壁鸠鲁学派相信灵魂要死)。中性复数名词terrestria是vivunt的主语,同时受sortita(受命运安排)修饰,mortales animas是同位语。

95 neque ulla est aut magno aut parvo leti fuga,“(生物)无论大小,都不可能逃脱死亡”。属格leti(死亡)修饰ulla fuga(任何逃跑的途径)。magno和parvo都是与格名词,指生物。quo和circa应合成一个词,“因此”,是插词法(tmesis)。bone(朋友)是呼格。

96 dum licet,“当(条件)允许”。in rebus iucundis vive beatus是命令式,“幸福地活在快乐的事情中间”。

97 vive memor quam sis aevi brevis,“活着时要记住你的生命是多么短暂”,形容词memor(记住)修饰命令式vive的主语“你”,quam从句作memor的宾语,属格aevi brevis(短暂的生命)表示性质。

98 Haec ubi dicta agrestem pepulere(= pepulerunt),“当这些话打动了乡下的(老鼠)”。Haec(这些)是pepulere(击中、说动)的主语。domo levis exsilit,“它轻快地跳出了自己的家”。

99 inde ambo propositum peragunt iter,“于是两位开始了既定的旅程”。aventes(急切的)修饰ambo,后面的不定式补充说明其内容。

100 urbis moenia nocturni subrepere,“在夜晚爬到城墙下面”,nocturni修饰主语ambo。

101 Iamque tenebat nox medium caeli spatium,仿史诗语言,“夜晚已经占据了天空的中间(即半夜)”。

102 cum ponit uterque in locuplete domo vestigia,“当它们俩在一座豪华的宫殿里留下足迹”。ubi,“那里”。rubro cocco tincta vestis,“被红色染料染过的毯子”,coccum是一种用于制造红色染料的浆果。

103 super lectos canderet eburnos,“在象牙的躺椅上闪耀”,动词用虚拟式是因为ubi从句有解释locuplete(豪华)的味道。

104 multaque de magna superessent fercula cena,“一场盛大的宴席还剩下许多道菜”。multa fercula(许多道菜)是superessent(剩下)的主语,magna cena是夺格。

105 quae procul exstructis inerant hesterna canistris,“它们是前一天(晚上)的,盛在旁边堆放的柳条篮里”。procul只表示分离(不在餐桌上),不表示距离的远近。此时已过半夜,所谓前一天其实刚过,宴席结束并不算久。

106 Ergo,“于是”。ubi purpurea porrectum in veste locavit agrestem,“(城里老鼠)让乡下老鼠安躺在紫红色的毯子之后”。purpurea veste是夺格,porrectum修饰agrestem。

107 veluti succinctus cursitat hospes,“它扎好衣服,像主人一样来回穿梭”。succinctus修饰cursitat的主语“它”,hospes是同位语。

108 continuat dapes,“不停地上菜”。nec non verniliter,“像家庭奴隶那样,殷勤地”,nec non构成双重否定。

109 ipsis fungitur officiis,“履行所有的职责”。praelambens omne quod adfert,“提前舔(尝)它送上的每一道菜”,quod从句的先行词是omne。

110 Ille cubans gaudet mutata sorte,“那位躺着,为改变的命运而高兴”。mutata sorte是夺格。

111 bonis rebus agit laetum convivam,“用这些好东西扮演快乐宾客的角色”。

112 cum subito ingens valvarum strepitus lectis excussit utrumque,“突然门发出的巨大声响把它们俩都从躺椅上惊起”。属格valvarum(折叠门)修饰strepitus(巨响),夺格lectis(躺椅)和excussit(震下来)配合。

113 Currere per totum pavidi conclave是历史不定式,“它们惊恐地在整个餐厅跑来跑去”。magisque exanimes trepidare也是历史不定式,“而且更害怕,几乎吓傻了”。exanimes,“失去呼吸、半死”。

114 simul(=cum)domus alta Molossis personuit canibus,“当大猎犬的叫声响彻高大的宫殿”,夺格Molossis canibus(摩洛西亚狗)是一种体型较大的猎犬。Tum rusticus ait,“于是乡下老鼠说”。

115 Haud mihi vita est opus hac,“我没必要过(即我不喜欢)这种生活”,夺格vita hac和est opus搭配。

116 valeas,“再见吧”。me silva cavusque solabitur,“森林和(我的)洞家将安慰我”。

117 tutus ab insidiis(不受突然袭击的骚扰)修饰cavus。夺格tenui ervo(不起眼的野豌豆)和异相动词solabitur(安慰)配合。