‘Hoc quoque, Tiresia, praeter narrata petenti
responde, quibus amissas reparare queam res
artibus atque modis. Quid rides?’ ‘Iamne doloso
non satis est Ithacam revehi patriosque penates
5 adspicere?’ ‘O nulli quicquam mentite, vides ut
nudus inopsque domum redeam, te vate, neque illic
aut apotheca procis intacta est aut pecus; atqui
et genus et virtus, nisi cum re, vilior alga est.’
‘Quando pauperiem, missis ambagibus, horres,
10 accipe qua ratione queas ditescere. Turdus
sive aliud privum dabitur tibi, devolet illuc,
res ubi magna nitet domino sene; dulcia poma
et quoscumque feret cultus tibi fundus honores
ante Larem gustet venerabilior Lare dives.
15 Qui quamvis periurus erit, sine gente, cruentus
sanguine fraterno, fugitivus, ne tamen illi
tu comes exterior, si postulet, ire recuses.’
‘Vtne tegam spurco Damae latus? Haud ita Troiae
me gessi, certans semper melioribus.’ ‘Ergo
20 pauper eris.’ ‘Fortem hoc animum tolerare iubebo;
et quondam maiora tuli. Tu protinus, unde
divitias aerisque ruam, dic, augur, acervos.’
‘Dixi equidem et dico: captes astutus ubique
testamenta senum neu, si vafer unus et alter
25 insidiatorem praeroso fugerit hamo,
aut spem deponas aut artem illusus omittas.
Magna minorve foro si res certabitur olim,
vivet uter locuples sine gnatis, improbus, ultro
qui meliorem audax vocet in ius, illius esto
30 defensor; fama civem causaque priorem
sperne, domi si gnatus erit fecundave coniux.
“Quinte,” puta, aut “Publi” (gaudent praenomine molles
auriculae) “tibi me virtus tua fecit amicum;
ius anceps novi, causas defendere possum;
35 eripiet quivis oculos citius mihi, quam te
contemptum cassa nuce pauperet; haec mea cura est,
ne quid tu perdas neu sis iocus.” Ire domum atque
pelliculam curare iube; fi cognitor ipse.
Persta atque obdura, seu “rubra Canicula findet
40 infantes statuas,” seu pingui tentus omaso
Furius “hibernas cana nive conspuet Alpes.”
“Nonne vides,” aliquis cubito stantem prope tangens
inquiet, “ut patiens! ut amicis aptus! ut acer!”
plures adnabunt thynni et cetaria crescent.
45 Si cui praeterea validus male filius in re
praeclara sublatus aletur, ne manifestum
caelibis obsequium nudet te, leniter in spem
adrepe officiosus, ut et scribare secundus
heres, et, si quis casus puerum egerit Orco,
50 in vacuum venias: perraro haec alea fallit.
Qui testamentum tradet tibi cumque legendum,
abnuere et tabulas a te removere memento,
sic tamen, ut limis rapias, quid prima secundo
cera velit versu; solus multisne coheres,
55 veloci percurre oculo. Plerumque recoctus
scriba ex quinqueviro corvum deludet hiantem,
captatorque dabit risus Nasica Corano.’
‘Num furis? an prudens ludis me obscura canendo?’
‘O Laertiade, quidquid dicam aut erit aut non:
60 divinare etenim magnus mihi donat Apollo.’
‘Quid tamen ista velit sibi fabula, si licet, ede.’
‘Tempore quo iuvenis Parthis horrendus, ab alto
demissum genus Aenea, tellure marique
magnus erit, forti nubet procera Corano
65 filia Nasicae, metuentis reddere soldum.
Tum gener hoc faciet: tabulas socero dabit atque
ut legat orabit; multum Nasica negatas
accipiet tandem et tacitus leget, invenietque
nil sibi legatum praeter plorare suisque.
70 Illud ad haec iubeo: mulier si forte dolosa
libertusve senem delirum temperet, illis
accedas socius; laudes, lauderis ut absens;
adiuvat hoc quoque, sed vincit longe prius ipsum
expugnare caput. Scribet mala carmina vecors:
75 laudato. Scortator erit: cave te roget; ultro
Penelopam facilis potiori trade.’ ‘Putasne
perduci poterit tam frugi tamque pudica,
quam nequiere proci recto depellere cursu?’
‘Venit enim magnum donandi parca iuventus
80 nec tantum Veneris, quantum studiosa culinae.
Sic tibi Penelope frugi est; quae si semel uno
de sene gustarit tecum partita lucellum,
ut canis a corio numquam absterrebitur uncto.
Me sene quod dicam factum est: anus improba Thebis
85 ex testamento sic est elata: cadaver
unctum oleo largo nudis umeris tulit heres,
scilicet elabi si posset mortua; credo,
quod nimium institerat viventi. Cautus adito,
neu desis operae, neve immoderatus abundes.
90 Difficilem et morosum offendet garrulus; ultra
non etiam sileas; Davus sis comicus, atque
stes capite obstipo, multum similis metuenti.
Obsequio grassare; mone, si increbruit aura,
cautus uti velet carum caput; extrahe turba
95 oppositis umeris; aurem substringe loquaci.
Importunus amat laudari; donec “Ohe iam!”
ad caelum manibus sublatis dixerit, urge,
crescentem tumidis infla sermonibus utrem.
Cum te servitio longo curaque levarit,
100 et certum vigilans, “Quartae sit partis Ulixes”
audieris “heres”: “Ergo nunc Dama sodalis
nusquam est? Vnde mihi tam fortem tamque fidelem?”
sparge subinde, et, si paulum potes, illacrimare: est
gaudia prodentem voltum celare. Sepulcrum
105 permissum arbitrio sine sordibus exstrue; funus
egregie factum laudet vicinia. Si quis
forte coheredum senior male tussiet, huic tu
dic, ex parte tua seu fundi sive domus sit
emptor, gaudentem nummo te addicere.—Sed me
110 imperiosa trahit Proserpina: vive valeque.’
“忒瑞西阿斯,除了刚才所说,还请你
赐教,用什么方法和技巧才能夺回
我失去的财产。你为何发笑?”“狡猾的人啊,
回到伊塔卡并且看到祖先的家神,
5 难道还不够?”“预言从未落空的先知,
你已经知晓我回家时将是怎样的穷鬼,
酒窖和牛群全都被那帮求婚者糟蹋,
可没了财产,出身和美德就不值一文。”
“绕弯子的话抛一边,既然你害怕没钱,
10 就听我传授致富的手段。若有人送你
画眉或别的好东西,让它飞到那里——
巨大的财富闪耀,主人已年老,奉献
你农场精心育出的香甜蔬果,让富翁
在土地神面前品尝,待他比神还恭敬。
15 虽然他做过伪证,出身卑贱,沾着
兄弟的血,是逃亡奴隶,但他若要求
你陪他一起出门,你千万不要拒绝。”
“要我跟从肮脏的奴隶?我在特洛伊
可不这样,只和比我好的人争斗。”
20 “那就挨穷吧。”“我命令勇敢的灵魂忍受,
更难的事情我都忍受过。说吧,我如何
才能积攒财富和钱堆,告诉我,先知。”
“我已经说了,我再说一遍:哪里有老东西
留遗嘱,就在哪里动脑子。如有一两个
25 太精明,咬了诱饵,却没有上你的钩,
别灰心,也别因被骗而丢弃这门技艺。
假若某天,某件案子在法庭审理,
哪方有钱没孩子,即使他卑鄙无耻,
控告占理的那方,你也要为他出头。
30 别理睬那位名声和理由都更好的公民,
如果他家里有儿子,或妻子还能生育。
叫他‘昆图斯’或者‘普布留’(敏感的耳朵
喜欢本名),说‘是你的美德把我吸引,
我熟谙暧昧的法律,我能为案子辩护,
35 我宁可让人挖掉眼睛,也不允许他
鄙视你,抢走你一个空坚果。你不会有任何
损失,也不会成为笑料,相信我。’让他回家,
照顾好自己,你来做他的律师。无论
‘赤色的小犬星熔裂了沉默的雕像’,还是
40 餍足了肥牛肚的弗里乌‘吐出白雪,覆满了
冬天的阿尔卑斯山’,你都要坚持不懈。
‘你没看见吗?’旁观者用胳膊轻推邻人,
‘他多么坚定,对朋友多有用,多么积极!’
更多的金枪鱼会游来,鱼池将日益兴盛。
45 另外,如果谁财富傲人,却养着一个身体
虚弱的儿子,别对单身老翁太恭顺,
暴露了用心,好好照料他,慢慢地爬进
希望里面,变成遗嘱里的第二位继承人,
这样,如果有意外将男孩赶进了地府,
50 你就会接替他。这种赌局极少失败。
记住,无论谁将遗嘱交给你宣读,
你都要拒绝,并将蜡板从身边推开,
然而别忘了用余光飞速地偷看一眼,
弄清第一页第二行的内容:究竟是单独
55 还是共同继承?摇身变成文书的
差役常常会欺骗张大嘴的乌鸦,遗产
猎人纳西卡也会傻傻地为科拉努忙碌。”
“你疯了?还是故意用这些怪话捉弄我?”
“莱耳忒斯之子,我无论说什么,要么
60 发生,要么不,预言是阿波罗给我的礼物。”
“可是,麻烦告诉我这个故事的意思。”
“一位青年将让帕提亚人震恐,他是
高贵的埃涅阿斯的后裔,海陆的统治者,
那时纳西卡会因为不愿偿还债务
65 而把高挑的闺女嫁给健壮的科拉努。
然后女婿会把遗嘱的蜡板给岳父,
请求他宣读,推辞多次后,纳西卡终于
接过来开始默念,却发现,他和家人
什么财产也没有分到,除了哀哭。
70 此外,若有狡诈的女人或获释奴隶
想控制一个昏聩的老头,你也应参与,
讨好他们,这样你不在也有人说你好。
这办法也管用,但直接猛攻本人才是
真正的上策。那个疯老头会写歪诗?
75 狠夸他。是淫棍?别等他求你,主动犒劳,
把珀涅罗珀献给他享用。”“你相信
如此诚实纯洁的女人会被勾引?
那些求婚者都没能让她偏离正道。”
“来的年轻人都不愿赠送贵重的礼物,
80 他们也只对食物而不是性爱感兴趣,
所以珀涅罗珀才忠诚,而一旦她尝到
老家伙给你的一小点甜头,就会变成狗,
紧盯滴着脂肪的猎物皮,再也吓不走。
告诉你,我还是老头时,忒拜的一位恶妇
85 是如此立遗嘱下葬的:尸体抹了很多油,
继承人用赤裸的双肩扛着,显然是想看
她死了能否溜走。我估计一定是她生前
被他压迫得太厉害。和对方打交道需谨慎,
既不要疏懒,也不要毫无节制地殷勤。
90 你若多嘴,暴躁和挑剔的人会厌烦;
但也不可老沉默,你要做喜剧里的达乌斯,
低头站立,装出一副很怕他的样子。
恭顺地靠近他;如果风大了,小心地劝他
盖住宝贝脑袋;周围人太挤,用肩膀
95 撞开一条路;他唠叨,就凑近耳朵听他讲。
他酷爱别人拍马屁,不等到他举手向天,
大喊‘哎呀够了!’你不可停止奉承话,
要用夸张的言辞将皮囊越吹越大。
当你终于摆脱漫长的劳役和照看,
100 清醒地听见人念道,‘四分之一的财产
归尤利西斯’,你要时不时这样说,‘我同伴
达玛真的不在了?到哪里找这样勇敢、
忠诚的朋友?’尽量挤几颗眼泪,注意
表情,千万别透出快乐。如果他授权
105 你来建坟,不要建得太寒酸,让邻里
都称赞出色的葬礼。如果继承人中间
有谁比你老,而且咳个不停,你就说,
他若想从你的份额里买块地或一座房子,
你很高兴转给他,一塞斯托就成——可是
110 普洛塞庇娜女王在喊我回去了。再见!”
这首诗大约作于公元前31年或前30年,嘲讽了古罗马的一个特殊群体——遗产猎手(captator)。这些人会用尽各种手段让自己成为某位富人的继承人。作品是以对话的形式展开的,交谈的双方是尤利西斯(奥德修斯)和著名先知忒瑞西阿斯(Tiresias)。贺拉斯继承了改写或续写希腊史诗的传统,借用《奥德赛》(11.90ff)中尤利西斯在地府与忒瑞西阿斯鬼魂相见的情节来鞭笞罗马的现实。忒瑞西阿斯的史诗化、预言式的表述方式增加了诗歌的喜剧性。不少评论者觉得此诗不是典型的贺拉斯风格,Sellar和Fraenkel都觉得它像白银时代讽刺诗人尤文纳利斯(D. Iunius Iuvenalis)的作品。Roberts从结构上将这首诗分成五部分:1-22行是引入,23-44行介绍引对方上钩的办法,45-69行是提醒注意事项,70-98行介绍继续控制对方的办法,99-110行是结论。
第1行 开始说话的是尤利西斯。Tiresia(忒瑞西阿斯)是呼格,。Hoc quoque responde,命令式,“这一点也请回答”。praeter narrata,“除了(你)已经告诉我(的事)”,中性复数名词narrata这里指忒瑞西阿斯已经预言的事,即尤利西斯能够平安返回故乡伊塔卡(Ithaca)。与格petenti(寻求、询问)用作阳性单数名词,指“我”(尤利西斯),和responde(回答)配合。quibus(什么)引导的间接问句解释了Hoc的内容。
第2行 quibus amissas reparare queam res artibus atque modis,“我用什么技巧和方法才能夺回我失去的财产”。不定式reparare(恢复)和虚拟式动词queam(我能)连用,artibus和modis都是夺格。
第3行 Quid rides,“你为何发笑?”回答的一方是忒瑞西阿斯。后缀-ne引导疑问句。Iamne doloso non satis est,“对你这个诡计多端的人……还不够?”与格doloso(狡猾的)和est配合,作阳性名词,指尤利西斯,主语是后面的不定式结构。
第4行 Ithacam revehi patriosque penates adspicere,“被载回伊塔卡并且看到祖先的家神”。Ithacam是地格。
第5行 O nulli quicquam mentite,“从未向任何人撒谎(的你)”,mentite(撒谎)是异相动词过去分词的呼格,quicquam是其宾语,nulli是与格。vides(你看见)的宾语是ut(怎样)引导的间接问句。
第6行 ut nudus inopsque domum redeam,“我将如何赤裸地、一无所有地回家”。domum(家)是地格。te vate是独立夺格,“你(是)先知”,意为“按照你的预言”。
第7行 neque illic aut apotheca procis intacta est aut pecus,“那里,没有任何酒窖和牛群没有被求婚者动过”。尤利西斯离家二十年(十年战争、十年漂泊),当地很多男人认为他不可能回家了,所以纷纷向他妻子珀涅罗珀求婚,企图将他的财产据为己有。atqui,“可是”。
第8行 nisi cum re,“如果没有财产”。et genus et virtus vilior alga est,“出身和美德就比海藻还轻贱”,alga(海藻)是比较夺格。
第9行 missis ambagibus是独立夺格,“绕弯子的话抛一边”。Quando pauperiem horres,“既然你害怕的是贫穷”。
第10行 accipe(接受、听)是命令式,宾语是后面的间接问句。qua ratione queas ditescere,“你用什么方法才能变富”。
第11行 Turdus sive aliud privum dabitur tibi,“如果(有人)给你一只画眉或者别的(好)东西让你(吃)”,privum意为“供……专用”,修饰aliud。画眉是古罗马人喜爱的美食。devolet illuc,“让它(指画眉)飞到那里去”,ubi从句修饰illuc(那里),devolet(飞走)的虚拟式表示劝诫。
第12行 res ubi magna nitet domino sene,“那里有巨大的财富闪耀,主人却已经年老”,domino sene是表示伴随状态的独立夺格。dulcia poma(香甜的苹果)和honores(蔬果)都是gustet(品尝)的宾语,quoscumque(任何)从句修饰honores。
第13行 quoscumque feret cultus tibi fundus honores,“你经营得井井有条的农场为你产出的任何蔬果”。
第14行 ante Larem gustet venerabilior Lare dives,“让那位富人在土地神面前品尝,并且比土地神更(受你)尊崇”。Lare是夺格,和比较级venerabilior配合,这里的Lare不是家神,而是土地的守护神Lares Rurales,古罗马农夫每年会把土地产出的第一批蔬果献给他们。
第15行 Qui回指上文的dives(富人)。Qui quamvis periurus erit,“虽然他做过伪证”。sine gente,“出身卑贱”。
第16行 cruentus sanguine fraterno,“手上沾着兄弟的血”。fugitivus,“(是)逃亡的奴隶”。ne tamen illi tu ire recuses,“你却不要拒绝(和他一起)去”。这是一个非常罕见的ne与一般现在时虚拟式搭配表示禁止的例子。
第17行 comes exterior(外侧的同伴)是tu(你)的同位语。古罗马两人并排走时,左侧被称为外侧(exterior),是一个缺乏保护的位置,因而是地位较低的人占的位置。si postulet,“如果他要求(你和他一起出门)”。
第18行 Vtne表示愤慨。Vtne tegam spurco Damae latus,“难道要我跟在一个肮脏的奴隶身边?”tegam latus(遮住侧面)通常的说法是latus claudere(挡住侧面),在古罗马指走在别人的左侧。Dama(达玛)是古罗马常见的奴隶名字,spurco Damae是与格。
第19行 Haud ita Troiae me gessi,“我在特洛伊的行事方式不是这样”,Troiae是地格。certans semper melioribus修饰gessi的主语“我”,“只和比我好的人争斗”,夺格melioribus用作阳性复数名词。
第20行 Ergo pauper eris,“那你就只能做个穷人了”。Fortem hoc animum tolerare iubebo,“我要命令我勇敢的灵魂忍受这一点”。
第21行 et quondam maiora tuli,“我以前忍受过更难忍受的事情”。maiora作中性复数名词,指比这更大的困难。Tu protinus dic(你接着说)是命令式,宾语是unde引导的间接问句。protinus(向前)是副词。
第22行 unde divitias aerisque ruam acervos,“我怎样才能积攒财富和钱堆”。unde(从哪里)常表示“怎样”,属格aeris(钱)修饰acervos,ruam原义是“抛起”,挖矿人将矿石抛出地面积成堆,由此衍生出“集聚”的意思。augur(占卜师)是呼格,这里意为“先知”。
第23行 Dixi equidem et dico,“我已经说了,我再说一遍”。captes astutus ubique testamenta senum(sunt),“在任何有老人留遗嘱的地方精明地追逐遗产”。astutus(精明)修饰captes的主语“你”,属格senum(老人)修饰testamenta(遗产)。
第24行 neu否定第26行的内容。vafer unus et alter,“一两位狡猾的(老富翁)”。
第25行 praeroso hamo是独立夺格,“咬了诱饵(之后)”。insidiatorem fugerit(逃脱了埋伏的人)意为“没有中你的计”。
第26行 neu aut spem deponas aut artem illusus omittas,“既不要失去希望,也不要因为被愚弄而丢弃这门技艺”。过去分词illusus(嘲笑、欺骗)修饰omittas(丢弃)的主语“你”。
第27行 Magna minorve foro si res certabitur olim,“如果将来某天一件或大或小的案子在法庭审理”。地点夺格foro这里的意思不是“广场”,而是“法庭”。certabitur,“被争夺”。
第28行 vivet uter locuples sine gnatis,“无论哪一方富有而且没有孩子”。improbus,“(即使他)很卑鄙”。qui从句修饰vivet的主语“他”。
第29行 ultro qui meliorem audax vocet in ius,“他(卑鄙)到这个地步,竟敢将更好的那方告上法庭”。vocet in ius是固定说法,meliorem用作阳性名词,指被告的那人。
第30行 illius esto defensor是命令式,“做他(指富翁)的律师”。fama civem causaque priorem sperne也是命令式,“鄙视那位名声和理由都比他好的公民”,fama和causa都是夺格。
第31行 domi si gnatus erit fecundave coniux,“如果他家里有儿子,或者妻子还能生育”,domi是地格。
第32行 puta(想)是命令式,这里指随便想象一个名字。32-37行是想象中对富翁所说的话。Quinte(昆图斯)和Publi(普布留)都是呼格。gaudent praenomine molles auriculae(敏感的耳朵喜欢人的本名)是插入语,表示解释。夺格praenomine和gaudent(喜欢)配合。古罗马名字一般包括praenomen(本名)、nomen(氏族名)和cognomen(家族名或者绰号)。
第33行 tibi me virtus tua fecit amicum,“你的美德让我成为你的朋友”,amicum是宾补,tibi和amicum配合。
第34行 ius anceps novi,“我熟谙模棱两可的法律”。causas defendere possum,“我能为案子辩护”。
第35行 citius(更快地)和quam呼应,表达不允许quam从句的内容发生的决心。eripiet quivis oculos citius mihi,“我宁可让任何人挖走我的眼睛”。
第36行 quam te contemptum cassa nuce pauperet,“也不愿让他鄙视你,让你变穷,哪怕是抢走一个空坚果”,过去分词contemptum修饰te。cassa nuce是夺格,表示变穷的程度。haec mea cura est,“我关心的是这个”。
第37行 ne quid tu perdas neu sis iocus,“你不会失去任何东西,也不会成为笑料”。
第38行 Ire domum atque pelliculam curare iube是命令式,“叫(他)回家,照顾好他自己”。pelliculam(皮)代指他自己。fi cognitor ipse也是命令式,“你自己做他的律师”。
第39行 Persta atque obdura(坚持、忍耐)是命令式。seu…seu,“无论……还是”。rubra Canicula findet infantes statuas(赤色的小犬星熔裂了沉默的雕像)代指夏天,贺拉斯此处和下面都引用了同时代蹩脚诗人M. Furius Bibaculus的诗句。
第40行 pingui tentus omaso Furius,“吃饱了肥牛肚的弗里乌”。Furius即Bibaculus,tentus的原义是“撑开”,夺格pingui omaso(肥牛肚)与之配合。
第41行 hibernas cana nive conspuet Alpes(用白雪覆满了冬天的阿尔卑斯山)代指冬天。conspuet,“吐出”。
第42行 Nonne vides,“难道你没看见?”aliquis cubito stantem prope tangens inquiet,“某人会用胳膊轻推站在旁边的人说”。aliquis同时作现在分词tangens和谓语动词inquiet的主语,stantem是阳性名词,作tangens的宾语,夺格cubito和tangens配合。
第43行 ut patiens,“他(指律师)多么坚定”。ut amicis aptus,“对朋友多么有用”。ut acer,“多么热切”。
第44行 plures adnabunt thynni et cetaria crescent,“(这意味着)更多的金枪鱼将游来,你的鱼池将越装越满”。
第45行 praeterea,“此外”,忒瑞西阿斯谈到另外一种情况。Si cui validus male filius in re praeclara sublatus aletur,“如果谁有一大笔财富,却养着一个身体很差的儿子”。validus male(=invalidus)意为“身体虚弱的”。sublatus(举起)指古罗马的一种习惯,如果父亲认可自己的新生儿,就会用双手将他举起来。
第46行 ne引导否定性的目的状语从句。ne manifestum caelibis obsequium nudet te,“为避免对单身(老富翁)赤裸裸的恭顺暴露了你(的用意)”。属格caelibis(单身汉)修饰obsequium(讨好),表示动宾关系。
第47行 leniter in spem adrepe officiosus是命令式,“通过照料他慢慢地爬进(继承财产的)希望里”。officiosus(尽职尽责)修饰adrepe的主语“你”。
第48行 ut引导目的状语从句。ut scribare(= scribaris)secundus heres,“以便(在遗嘱里)你被写成第二位的继承人”。
第49行 si quis casus puerum egerit Orco,“如果有什么意外将男孩赶进了地府”,Orco是与格。
第50行 in vacuum venias,“你就能占据空位”。perraro haec alea fallit,“这种赌局极少失败”,perraro(极其少有地)是副词。
第51行 Qui和cumque是插词法(tmesis),就是Quicumque。Qui testamentum tradet tibi cumque legendum,“无论谁将遗嘱交给你念”,将来被动分词legendum修饰testamentum,表示目的。
第52行 abnuere et tabulas a te removere memento是命令式,“记住要拒绝,并将蜡板从你身边推开”。
第53行 tamen,“然而”。sic和ut呼应,“以这样一种方式”。limis rapias,“通过斜瞟迅速获取(信息)”,limis(倾斜的)修饰省略的夺格oculis(眼睛),rapias的宾语是quid引导的从句。quid prima secundo cera velit versu,“第一页的第二行写的是什么”。古罗马的遗嘱一般都写在几块蜡板上,然后用绳子串起来封好,第一块蜡板的内面是遗嘱的第一页(prima cera),第一行一般是公证人的名字,第二行(secundo versu)是继承人的名字。velit(想、希望)这里指文字表达的内容。
第54行 solus multisne coheres,后缀-ne使这部分成为间接问句和velit的宾语从句(省略了动词),“(你是)唯一继承人还是共同继承人中的一位”。multis(多人)是与格,和coheres的前缀co-搭配。
第55行 veloci percurre oculo是命令式,“用迅速的目光扫一遍”。Plerumque,“很常见的情况”。
第56行 recoctus scriba ex quinqueviro corvum deludet hiantem,“一位摇身变成文书的差役会欺骗张大嘴的乌鸦”。recoctus(重新煮)影射美狄亚让伊阿宋父亲埃宋(Aeson)恢复青春的办法。scriba(文书)常担任遗嘱的公证人。quinqueviro(五人团成员)是古罗马的下等差役。corvum hiantem(张大嘴的乌鸦)影射狐狸从乌鸦嘴里骗走奶酪的伊索寓言(拉丁文版见Phaedrus 1.13)。
第57行 captator dabit risus Nasica Corano,“遗产猎人纳西卡会成为科拉努的笑料”。这暗示科拉努(Coranus)就是上文的scriba,而纳西卡就是那只傻乌鸦。
第58行 Num furis,“难道你疯了?”an prudens ludis me obscura canendo,“还是故意用这些晦涩难懂的话来捉弄我?”prudens修饰ludis的主语“你”,obscura(难懂的)是中性复数名词,作动名词夺格canendo(吟唱)的宾语。尤利西斯指责忒瑞西阿斯。在这个戏剧情境中,忒瑞西阿斯一直用的是将来时,也就是他是把这一切作为预言来讲述的。先知可以理解未来,但生活在公元前11世纪的尤利西斯既不理解复杂的罗马法律实践和各种术语,也没听过伊索寓言,这番话无疑让他如堕云里雾里。
第59行 Laertiade(莱耳忒斯之子)是呼格,指尤利西斯。quidquid dicam aut erit aut non,“无论我预言什么,它要么会发生,要么不会发生”。这句话本身就是模棱两可的,或者指预言很准,一定会发生,或者意思正好相反,他也不知道会不会发生。
第60行 etenim,“因为”。divinare magnus mihi donat Apollo,“预言是伟大的阿波罗赐给我的礼物”,不定式divinare是donat的宾语。
第61行 tamen,“然而”。Quid ista velit sibi fabula是命令式ede(告诉我)的宾语从句,“那个故事到底是什么意思?”si licet,“如果可以的话”。
第62行 夺格Tempore(在……的时候)受quo从句修饰,quo在从句中作时间状语。iuvenis Parthis horrendus(一位让帕提亚人害怕的青年)指屋大维,Parthis是表示施动者的与格。genus(后裔)是iuvenis的同位语。
第63行 过去分词短语ab alto demissum Aenea(从高贵的埃涅阿斯繁衍而来的)修饰genus。tellure marique magnus erit,“在陆上和海上都将很伟大”。quo从句到此结束。
第64行 forti nubet procera Corano filia Nasicae,“纳西卡身材高挑的女儿将嫁给健壮的科拉努”。
第65行 现在分词短语metuentis reddere soldum(=solidum)修饰属格Nasicae,“不愿偿还全部(债务)”。一些注者猜测纳西卡是欠科拉努的债,希望这桩婚姻能让对方免除债务。另一些注者认为纳西卡是欠别人的债,希望借女儿的婚事获得一笔遗产来还债
第66行 Tum gener hoc faciet,“然后女婿将做这件事”。tabulas socero dabit,“他将把(自己遗嘱的)蜡板交给岳父”。这行暗示女婿的年龄比岳父大,所以纳西卡才盼着对方早死,留给自己一份遗产。
第67行 ut legat orabit,“请求他念”。multum negatas(拒绝了很多次)修饰tabulas(遗嘱),后者是accipiet和leget的宾语,主语是Nasica(纳西卡)。
第68行 accipiet tandem et tacitus leget,“终于拿起蜡板,开始默念”。inveniet(他将发现)的宾语是后面的不定式结构。
第69行 nil sibi legatum praeter plorare suisque,省略了esse,“留给他和家人的什么也没有,只有哀哭”。sibi(他自己)和suis(他的家人)都是与格,和legatum(通过遗嘱赠予)配合。
第70行 Illud ad haec iubeo,“对于这些(讲过的要点)我再增加一点”。Illud指冒号后的内容。mulier si forte dolosa libertusve,“如果碰巧有某位诡计多端的女人或者获释奴隶”。
第71行 senem delirum temperet,“试图控制一位昏聩的老人”。
第72行 illis accedas socius(你要成为他们的同伙)的虚拟式表示劝告,socius(同伴)是accedas(靠近)主语“你”的同位语,illis是与格。laudes,“称赞(他们)”。ut引导目的状语从句。lauderis ut absens,“好让他们在你不在场的时候称赞你”,absens修饰被动式lauderis的主语“你”。
第73行 adiuvat hoc quoque,“这一点也会有帮助”。sed vincit longe prius,“但好得多的办法是”,vinct(战胜)的主语是后面的不定式结构。
第74行 ipsum expugnare caput,“猛攻他本人”。Scribet mala carmina vecors,“那个疯老头会写歪诗吗?”
第75行 laudato是命令式,“赞美(他)”。Scortator erit,“(如果)他是个淫棍”。cave te roget也是命令式,“不要让他来求你”。te roget是cave(避免)的宾语从句。
第76行 ultro Penelopam facilis potiori trade是命令式,“主动爽快地把(你的)珀涅罗珀交给(比你)更合适的他”。potiori(更值得选择的)作与格阳性名词,和trade(交给)配合。
第77行 Putasne(难道你认为)的后面是宾语从句,不用宾格不定式结构而用直陈式的从句作宾语,在拉丁语口语中较常见。perduci poterit tam frugi tamque pudica,“如此诚实、如此纯洁的(女人)能够被勾引”。frugi(诚实、正直)是不变形容词。
第78行 quam从句的先行词是poterit的主语“她”,在从句中作宾语。quam nequiere(= nequierunt)proci recto depellere cursu,“那些求婚者都没能让她偏离正道”。recto cursu(正道)是表示分离的夺格,与depellere(推开)配合。
第79行 enim表示解释。Venit magnum donandi parca iuventus,“来的年轻人都不愿给贵重的礼物”,属格动名词donandi(给)与形容词parca(节省)配合,magnum(贵重的)作名词和donandi的宾语。
第80行 nec tantum Veneris, quantum studiosa culinae,“他们感兴趣的也不是性爱,而是食物”。tantum和quantum呼应,表示比较。属格Veneris和culinae都与形容词studiosa(急切的)配合。
第81行 Sic tibi Penelope frugi est,“在这种情况下,珀涅罗珀才对你忠诚”。quae回指Penelope。quae si semel uno de sene gustarit(= gustaverit)lucellum,“一旦她有一次从一位老人那里尝到了一小点甜头”。lucellum,“很小的好处”。
第82行 tecum partita(和你一起分享)修饰主语quae,partita是异相动词过去分词。
第83行 ut canis a corio numquam absterrebitur uncto,“她就会像一只猎狗,将永远无法从滴着脂肪的猎物皮旁边吓走”。“滴着脂肪”是因为猎物刚刚被杀。
第84行 quod从句修饰省略的先行词id,后者是dicam(我要讲)的宾语。Me sene是独立夺格,“我是老年人(的时候)”。quod factum est(发生的事情)用现在完成时是因为忒瑞西阿斯早已死了,现在是个鬼魂。Thebis(忒拜)是地格。
第85行 anus improba ex testamento sic est elata,“一位邪恶的女人根据她自己的遗嘱是这样下葬的”。过去分词elata意为“抬出去(埋)”。cadaver(尸体)受过去分词短语unctum oleo largo(抹了很多油的)修饰,作tulit的宾语。
第86行 nudis umeris tulit heres,“继承人用赤裸的双肩扛着”。
第87行 scilicet elabi si posset mortua,“显然是(为了看)她死了能否溜走”。scilicet, “显然”。异相动词不定式elabi(溜走)和posset连用。si这里有“是否”的意思。mortua(死的)修饰posset的主语“她”。credo(我相信)是插入语。
第88行 quod nimium institerat viventi,“因为她活着的时候他压迫得太狠”。与格阴性名词viventi(活着的人,指这位女人)和institerat(威胁、压迫)配合。Cautus adito是命令式,“在接近(对方)时要谨慎”,形容词cautus有副词味道。
第89行 neu desis operae,“你既不要花太少功夫”。operae(努力)是与格,和desis(缺乏)配合。neve immoderatus abundes,“也不要毫无限制,过于殷勤”。abundes,“做过头”。
第90行 Difficilem et morosum offendet garrulus,“多嘴的人会触怒暴躁和挑剔的人”,三个形容词都用作阳性单数名词。
第91行 ultra non etiam sileas,“但你也不要过分寡言少语”。副词ultra意为“超出合理限度”。Davus sis comicus,“你要做喜剧里的达乌斯”,达乌斯是古罗马喜剧中心腹奴隶的名字。
第92行 stes capite obstipo,“你要低头站立”,capite obstipo也可以是“侧着头”,但从下文看,理解为“低头”更合适。multum similis metuenti,“好像一个很害怕(对方)的人”,multum修饰与格名词metuenti(害怕的人),后者和similis(相似的)配合。
第93行 Obsequio grassare,“以恭顺的态度接近他”,grassare(往前走)是异相动词命令式。si increbruit aura,“如果风变大了”。
第94行 mone cautus是命令式,“谨慎地劝他”。uti(=ut)velet carum caput,“盖住他的宝贝脑袋”。extrahe turba oppositis umeris也是命令式,“用对抗的肩膀将他从人群中救出来”,turba(人群)是表示分离的夺格。
第95行 aurem substringe loquaci是命令式,“他话多时贴近耳朵倾听”。loquaci(健谈的)是与格阳性名词,指对方。
第96行 Importunus amat laudari,“他令人生厌地喜欢别人称赞自己”。donec “Ohe iam!” dixerit,“直到他说‘哎呀够了!’”
第97行 ad caelum manibus sublatis(举手向天)是独立夺格。urge是命令式,“继续(恭维他)”。
第98行 crescentem tumidis infla sermonibus utrem也是命令式,“用夸张的话将皮囊越吹越大”。工具夺格tumidis sermonibus与infla(往里吹气)配合。
第99行 Cum te servitio longo curaque levarit(= levaverit),“当他将你从漫长的劳役和照料中解放出来”,servitio和cura都是表示分离的夺格。
第100行 et certum vigilans audieris(= audiveris),“你全然清醒地听见”,certum(肯定地)作副词修饰现在分词vigilans(醒着)。Quartae sit partis Ulixes heres,“让尤利西斯作四分之一(财产)的继承人”。
第101行 Ergo nunc Dama sodalis nusquam est,“这么说来,现在(我的)伙伴达玛已经不在了?”nusquam,“没有任何地方”。
第102行 Vnde mihi tam fortem tamque fidelem,省略了动词,“哪里(才能)为我(找到)这样勇敢、这样忠诚的(朋友)?”两个宾格形容词都用作阳性名词。
第103行 sparge subinde是命令式,“时不时地撒一些这样的句子”,宾语是101-102行的两个问句。si paulum potes,“如果你能做到一点点”。illacrimare是异相动词命令式,“(为他)洒泪”。est和不定式连用,意为“你应该”。
第104行 gaudia prodentem voltum celare,“隐藏你泄露快乐的表情”。gaudia(快乐)是现在分词prodentem(出卖)的宾语,后者修饰voltum。
第105行 Sepulcrum permissum arbitrio,“(如果他的)坟墓授权(你)来建”。与格arbitrio意为“(你的)决定、判断”,和permissum(允许、交给)配合。sine sordibus exstrue是命令式,“不要建得太寒酸”。
第106行 funus egregie factum laudet vicinia,“让邻里称赞办得出众的葬礼”。
第107行 Si quis forte coheredum senior male tussiet,“但如果共同继承人里碰巧有一位比你年纪大的人,而且咳得很厉害”,属格coheredum(共同继承人)修饰阳性名词senior(年长者)。huic tu dic是命令式,“你就对这位说”。
第108行 ex parte tua seu fundi sive domus sit emptor,“如果他想从你(继承)的份额里买一块地或一座房子”。属格fundi(农场)和domus(房子)都修饰emptor(买主)。
第109行 宾格不定式gaudentem nummo te addicere作dic的宾语,“你很高兴用一塞斯托的价格转给他”,夺格nummo表示“以极低的价格”。
第110行 Sed me imperiosa trahit Proserpina,“可是掌权的普洛塞庇娜在拉我回去”。vive valeque(保重)是拉丁语标准的告别用语。忒瑞西阿斯的离场有些喜剧色彩,和《奥德赛》里充满尊严的离场(11.150f)形成对比。