賀拉斯《閑談集》第2部第3首101-200行

in media iussit Libya, quia tardius irent
propter onus segnes. Vter est insanior horum?
Nil agit exemplum, litem quod lite resolvit.
Si quis emat citharas, emptas comportet in unum,
105 nec studio citharae nec musae deditus ulli,
si scalpra et formas non sutor, nautica vela
aversus mercaturis, delirus et amens
undique dicatur merito. Qui discrepat istis
qui nummos aurumque recondit, nescius uti
110 compositis, metuensque velut contingere sacrum?
Si quis ad ingentem frumenti semper acervum
porrectus vigilet cum longo fuste, neque illinc
audeat esuriens dominus contingere granum,
ac potius foliis parcus vescatur amaris;
115 si positis intus Chii veterisque Falerni
mille cadis—nihil est: tercentum milibus—acre
potet acetum; age, si et stramentis incubet, unde-
octoginta annos natus, cui stragula vestis,
blattarum ac tinearum epulae, putrescat in arca:
120 nimirum insanus paucis videatur, eo quod
maxima pars hominum morbo iactatur eodem.
Filius aut etiam haec libertus ut ebibat heres,
dis inimice senex, custodis? Ne tibi desit?
Quantulum enim summae curtabit quisque dierum,
125 unguere si caules oleo meliore caputque
coeperis impexa foedum porrigine? Quare,
si quidvis satis est, peiuras, surripis, aufers
undique? Tun’ sanus? Populum si caedere saxis
incipias servosve tuos quos aere pararis,
130 insanum te omnes pueri clamentque puellae:
cum laqueo uxorem interimis matremque veneno,
incolumi capite es? Quid enim? Neque tu hoc facis Argis,
nec ferro ut demens genetricem occidis Orestes.
An tu reris eum occisa insanisse parente,
135 ac non ante malis dementem actum Furiis quam
in matris iugulo ferrum tepefecit acutum?
Quin, ex quo est habitus male tutae mentis Orestes,
nil sane fecit quod tu reprehendere possis:
non Pyladen ferro violare aususve sororem
140 Electran, tantum maledicit utrique, vocando
hanc Furiam, hunc aliud, iussit quod splendida bilis.
Pauper Opimius argenti positi intus et auri,
qui Veientanum festis potare diebus
Campana solitus trulla vappamque profestis,
145 quondam lethargo grandi est oppressus, ut heres
iam circum loculos et claves laetus ovansque
curreret. Hunc medicus multum celer atque fidelis
excitat hoc pacto: mensam poni iubet atque
effundi saccos nummorum, accedere plures
150 ad numerandum; hominem sic erigit. Addit et illud,
‘Ni tua custodis, avidus iam haec auferet heres.’
‘Men’ vivo?’ ‘Vt vivas, igitur, vigila, hoc age.’ ‘Quid vis?’
‘Deficient inopem venae te, ni cibus atque
ingens accedit stomacho fultura ruenti.
155 Tu cessas? Agedum, sume hoc ptisanarium oryzae.’
‘Quanti emptae?’ ‘Parvo.’ ‘Quanti, ergo?’ ‘Octussibus.’ ‘Eheu!
Quid refert, morbo an furtis pereamque rapinis?’
Quisnam igitur sanus? Qui non stultus. Quid avarus?
Stultus et insanus. Quid, si quis non sit avarus,
160 continuo sanus? Minime. Cur, Stoice? Dicam.
Non est cardiacus (Craterum dixisse putato)
hic aeger. Recte est igitur surgetque? Negabit,
quod latus aut renes morbo temptentur acuto.
Non est periurus neque sordidus: immolet aequis
165 hic porcum Laribus; verum ambitiosus et audax:
naviget Anticyram. Quid enim differt, barathrone
dones quidquid habes, an numquam utare paratis?
Servius Oppidius Canusi duo praedia, dives
antiquo censu, gnatis divisse duobus
170 fertur, et hoc moriens pueris dixisse vocatis
ad lectum: ‘Postquam te talos, Aule, nucesque
ferre sinu laxo, donare et ludere vidi,
te, Tiberi, numerare, cavis abscondere tristem,
extimui, ne vos ageret vesania discors,
175 tu Nomentanum, tu ne sequerere Cicutam.
Quare per divos oratus uterque Penates
tu cave ne minuas, tu ne maius facias id
quod satis esse putat pater et natura coercet.
Praeterea ne vos titillet gloria, iure
180 iurando obstringam ambo: uter aedilis fueritve
vestrum praetor, is intestabilis et sacer esto.
In cicere atque faba bona tu perdasque lupinis,
latus ut in Circo spatiere et aeneus ut stes,
nudus agris, nudus nummis, insane, paternis?
185 Scilicet ut plausus, quos fert Agrippa, feras tu,
astuta ingenuum volpes imitata leonem!’
‘Ne quis humasse velit Aiacem, Atrida, vetas cur?’
‘Rex sum.’ ‘Nil ultra quaero plebeius.’ ‘Et aequam
rem imperito; ac si cui videor non iustus, inulto
190 dicere quod sentit permitto.’ ‘Maxime regum,
di tibi dent capta classem redducere Troia!
Ergo consulere et mox respondere licebit?’
‘Consule.’ ‘Cur Aiax, heros ab Achille secundus,
putescit, totiens servatis clarus Achivis?
195 Gaudeat ut populus Priami Priamusque inhumato,
per quem tot iuvenes patrio caruere sepulcro?’
‘Mille ovium insanus morti dedit, inclutum Vlixen
et Menelaum una mecum se occidere clamans.’
‘Tu, cum pro vitula statuis dulcem Aulide gnatam
200 ante aras spargisque mola caput, improbe, salsa,

叫奴隸扔掉黃金,因為太沉,礙了
他們的行程。兩人誰更瘋?想解決爭議,
卻製造了爭議,這樣的事例有何啟示?
如果有人買齊塔拉琴,囤積了一大堆,
105 卻既不彈奏它們,也對音樂沒興趣;
誰不是鞋匠,卻買了修鞋刀和鞋楦;誰厭惡
出海,卻買了帆船;大家理應稱他為
不可理喻的瘋子。可如果有人儲藏
黃金白銀,卻不知如何享用,彷彿
110 聖器不敢碰,那和這些人有什麼兩樣?
如果有人一直躺在如山的糧堆旁,
拿着長棍子守衛,雖然是它的主人,
卻不敢動一粒來安慰自己的轆轆飢腸,
寧可嚼着野菜的苦葉子,如此節省;
115 如果酒窖里放了一千壇陳年佳釀,
何止這個數,簡直有三十萬壇,他卻喝
刺舌的醋;甚至七十九歲還躺稻草床,
那些精美的被子、毯子全成了蟑螂、
飛蛾的盛宴,朽爛在柜子里;他當然發了瘋,
120 但只在少數人眼裡,所以多數人都患着
同樣的病,輾轉反側。你要把這些
留給兒子或獲釋奴隸來揮霍一空,
與神做對的老傢伙?還是擔心自己
缺衣少食?每一天能花你多少錢,如果
125 你開始用更好的油抹捲心菜和積滿頭屑、
與梳子離婚的腦袋?如果某種東西
已經夠用,為何你還要作偽證,還要
到處偷和搶?你正常嗎?倘若你拿起石頭
攻擊眾人或者你買來的奴隸,所有
130 男女都會大喊,你瘋了!當你用繩套
勒死妻子,用毒藥謀害母親,難道
你的神智沒問題?為什麼?你既沒在阿戈斯
干這事,也沒用劍,像瘋狂的俄瑞斯忒斯。
難道你以為,他從弒母時才開始癲狂,
135 而不是在母親喉嚨的暖血浸潤劍鋒
之前,已經被邪惡的復仇女神逼瘋?
當我們覺得俄瑞斯忒斯的心智已失常,
他反而不再有任何你可以指責的行為:
他沒敢刺傷皮拉得斯或者妹妹
140 厄勒克特拉,只是咒罵了兩人,稱這位
是惡神,送給那位怒火發明的稱謂。
窮鬼奧皮繆家中藏滿了金銀,卻習慣
在節日用坎帕尼亞的杓子品嘗維埃酒,
平時則喝變味的酒。有一次他已然
145 得了嚴重的昏睡症,繼承人興奮過了頭,
繞着柜子和鑰匙狂跑,彷彿在慶祝
戰場的大捷。忠誠的醫生反應迅速,
這樣喚醒了他:他吩咐擺一張桌子,
倒上許多包硬幣,叫很多人近前來數。
150 這傢伙立刻醒過來。醫生還要他警惕:
“你不看好,就被猴急的繼承人搶跑了。”
“我還沒死呢。”“所以你得清醒,聽我的。”
“你要我怎麼做?”“你的血脈已經撐不住,
胃也快不行了,只有食物能夠救你。
155 還猶豫什麼?趕緊吃了這碗米糊。”
“多少錢買的?”“很便宜。”“到底多少?”“八阿斯。”
“神啊!被人偷了搶了死,還不如病死呢!”
到底誰正常?不蠢的人。貪婪的人呢?
又愚蠢又瘋狂。那麼,如果誰不貪婪,
160 就正常嗎?非也。為什麼?且聽我的答案。
假設克拉特魯說,某人沒有得胃病,
他的身體就正常了,可以下床活動?
不是的,因為他的肺和腎疼痛難忍。
如果誰不狡詐,也不吝嗇,請讓他向家神
165 獻上一頭豬,可是他野心大,肆無忌憚,
也該去安提庫拉。把擁有的一切扔進
深淵和從不享用財產有什麼分別?
古代有位富翁叫奧皮丟,人們傳說
臨終時他讓兩個兒子平分了卡努修的
170 兩處地產,並如此囑咐病榻前的孩子:
“你們小時候玩拋石和彈珠,奧盧,你總是
隨意放胸前,不介意送人或跟別人賭,
提比略,你卻老在數,還焦慮地藏進洞里,
我見了就很害怕你們誤入歧途,
175 你學諾門坦,你學契庫塔,都會瘋掉。
所以看在家神份上,請聽我忠告:
父親認為足夠、自然也認定合理的
這份財產,你別去減少,你別去增添。
還有,為避免權勢的誘惑,我要用誓言
180 捆綁住你們:你們中任何一位如果
當了營造官或司法官,就要被驅逐和詛咒。
難道你願意向民眾扔鷹嘴豆、扁豆、羽扇豆,
就為了受民眾瞻仰,就為了變成青銅像,
失去田地,失去金錢,跟瘋子一樣?
185 當然,你想學阿格里帕,收穫掌聲,
一隻狡猾的狐狸想模仿高貴的獅子!”
“阿伽門農,你為何不許埋葬埃阿斯?”
“我是王。”“我是平民,就不再往下問了。”
“我的命令是正當的,誰若不服,儘管說,
190 不會受到懲罰。”“諸王的統領,願神靈
保佑你攻下特洛伊,帶艦隊平安返家!
現在我可以提問,也可以答話了嗎?”
“請吧。”“為什麼僅次於阿喀琉斯的英雄,
希臘人的偉大救星,要任其屍骨腐爛?
195 難道為普里阿摩斯和他的子民如願?
因為埃阿斯讓多少年輕人在故土夭亡,
卻不得安葬!”“他瘋了,殺死了一千隻綿羊,
還嚷着要殺死尤利西斯、墨涅拉俄斯
還有我。”“無恥啊,你在奧利斯決定用可愛的
200 女兒替母牛作祭品,在她頭上撒鹽食,

101 in media Libya,“在利比亞(沙漠)中間”。quia(因為)後面的虛擬式表明這是阿里斯提波給出的理由。tardius irent(走得太慢)的主語是segnes(遲緩的人),指他和隨從的奴隸。propter onus,“因為重負”。這個故事見於第歐根尼的《名哲言行錄》(2.77)。

102 Vter est insanior horum,“這兩人中哪個更瘋”。

103 Nil agit exemplum,“(阿里斯提波這樣)的例子沒有任何作用”,exemplum是quod從句的先行詞。litem lite resolvit(用訴訟解決訴訟)意為“在解決爭議時製造另一個爭議”。

104 Si quis emat citharas,“如果有人買齊塔拉琴”。emptas comportet in unum,“(然後)把買來的齊塔拉琴放到一起”。

105 nec studio citharae nec musae deditus ulli仍屬於條件從句部分,deditus(致力於、喜歡)修飾emat和comportet的主語。與格studio ulli(任何熱情)和deditus搭配,同時管轄屬格citharae(齊塔拉琴)和musae(音樂),意為他既不會彈奏齊塔拉琴,也對任何音樂不感興趣。

106 non sutor scalpra et formas,“不是鞋匠的人(買了)修鞋刀和鞋楦”。aversus和與格mercaturis搭配,意為“厭惡海上貿易的人”。nautica vela,“(買了)航海的帆(船)”。

107 delirus et amens,“瘋狂、無理智”。

108 undique dicatur merito,“他會被所有人恰當地稱為”。undique(從各個方向)指大家,merito(正當地)是副詞。Qui(怎樣)是疑問副詞。discrepat istis,“他和那些人不一樣”,istis是與格。

109 qui的先行詞是discrepat的主語。nummos aurumque recondit,“儲藏銀幣和黃金”。nescius uti compositis修飾qui,“不知道(如何)用積攢起來的(這些東西)”,異相動詞不定式uti和奪格compositis搭配。

110 metuens velut contingere sacrum,“害怕觸摸(它們),彷彿(害怕觸摸)一件聖物”。

111 Si quis,“如果有人”。ad ingentem frumenti semper acervum porrectus,“一直躺在巨大的糧食堆旁邊”,部分屬格frumenti(糧食)修飾ingentem acervum。

112 vigilet cum longo fuste,“拿着長棍子一直守衛”。neque分句仍屬於條件從句部分,illinc,“從那裡(指糧食堆)”。

113 audeat esuriens dominus contingere granum,“(他雖然是)主人卻不敢碰一粒糧食來緩解自己的飢餓”。esuriens(餓)修飾dominus(糧食的擁有者,指前面的守衛者)。

114 ac potius foliis parcus vescatur amaris,“而且寧可節儉地靠吃苦野菜充饑”。奪格foliis amaris(苦葉子,指野菜)與異相動詞vescatur(吃)搭配。

115 si引出另一個假設的例子。positis intus Chii veterisque Falerni mille cadis是獨立奪格,“酒窖里放了一千壇希臘和羅馬的陳年美酒”。intus(在裡面)指酒窖。Chii(奇烏酒)和Falerni(法雷努酒)分別是希臘和意大利的好酒。

116 破折號間是插入成分。nihil est,“(這)不算什麼”,tercentum milibus,“(應該說有)三十萬壇”。

117 acre potet acetum,“他(卻)喝着刺舌的醋”。age是語氣詞。si引出新的例子。et stramentis incubet,“他甚至躺在稻草(床)上”,與格stramentis和incubet搭配。unde-octoginta annos natus,“已出生(活了)七十九歲”。

118 與格cui引導定語從句,和putrescat(腐爛)搭配,表示他遭受的損失。stragula vestis,“豪華的覆蓋物(被子、地毯之類)”。

119 blattarum ac tinearum epulae(蟑螂蛾子的盛宴)是vestis的同位語。arca,“柜子”。

120 nimirum insanus paucis videatur,“他當然瘋了,但只在少數人眼裡”。eo,“因為這個原因(內容見quod從句)”.

121 maxima pars hominum morbo iactatur eodem,“大部分人都因為同樣的病而輾轉反側”。奪格morbo eodem(相同的病)與被動式iactatur(扔來扔去)搭配,表示動作的發出者。iactatur讓人聯想起人在熱病中反覆翻身、不得安寧的樣子。

122 ut引導目的狀語從句,Filius(兒子)和libertus heres(作為繼承人的獲釋奴隸)作從句主語,aut etiam(或者甚至)連接兩個主語。獲釋奴隸當繼承人,意味着他已經和兒子們鬧翻。haec ebibat,“把這些耗光”,ebibat字面義是“喝光”。

123 dis inimice senex,“與神做對的(被神憎惡的)老傢伙”。inimice senex是呼格,與格dis(神)和inimice搭配。custodis,“你守護(這些)”。Ne引導另一個目的狀語從句,ne tibi desit,“你擔心自己陷入貧乏”。

124 enim帶感慨意味,無實義。quantulum summae(你財產總額多小的一部分)作curtabit(砍掉、減少)的賓語,主語是quisque dierum,“(剩下時日)的每一天”。

125 unguere si coeperis ,“如果你開始抹油”,奪格oleo meliore(更好的油)與unguere配合,賓語是caules(捲心菜)和caput(腦袋)。

126 impexa foedum porrigine修飾caput,“因為沒有梳掉的頭屑而骯髒”。impexa porrigine是表示原因的奪格。

127 si quidvis satis est,“如果任何東西(對你而言)已經足夠”。Quare peiuras, surripis, aufers undique,“為何你還要作偽證,到處去偷和搶?”

128 Tun’ sanus(es),“你正常嗎?”n’(=ne)是疑問語氣詞。Populum si caedere saxis incipias,“如果你開始用石頭攻擊大眾”。

129 servosve tuos quos aere pararis,“或者你用錢買來的奴隸”。

130 insanum te(你瘋了)是clament(大喊)的賓語,que連接pueri(男孩們)和puellae(女孩們)這兩個主語。

131 cum laqueo uxorem interimis,“當你用繩子殺死妻子時”。matrem veneno,“用毒藥(殺死)母親”。

132 incolumi capite es,“你的腦袋沒問題嗎”,incolumi capite是表示特徵的奪格。Quid enim,“為什麼(算瘋)呢?”斯泰提紐假裝為這樣的人辯護。Neque tu hoc facis Argis,“你沒在阿戈斯干這事(指弒母)”。

133 nec ut demens Orestes,“也沒像瘋狂的俄瑞斯忒斯那樣”。俄瑞斯忒斯是阿伽門農的兒子,因為母親與人通姦並害死了父親,所以為父報仇殺死了她。ferro genetricem occidis,“用劍殺死了母親”,genetricem意為“生育者”。這裡的潛台詞是,那種衝動的弒母才是瘋狂,冷靜的謀殺不算。

134 134-141行是斯泰提紐對上述觀點的反駁。An tu reris,“難道你以為”。eum occisa insanisse parente,“從殺死母親時他才開始發瘋”,獨立奪格occisa parente表示insanisse(發瘋)的情境。從語法上說,occisa的動作應稍微先於insanisse,但這裡可以把弒母的時間也算進去,因為斯泰提紐反駁的重心是,俄瑞斯忒斯的瘋狂並不是從弒母時才開始的。

135 ac non ante…quam,“而不是在……之前”,ante…quam(=antequam)引導時間狀語從句。malis dementem actum Furiis(fuisse),“他已經被邪惡的復仇女神逼瘋”,和上一個不定式結構的觀點相對立。

136 in matris iugulo ferrum tepefecit acutum,“在母親的喉嚨里讓鋒利的劍刃變暖”。

137 Quin,“相反”。ex quo(tempore)est habitus male tutae mentis Orestes,“從俄瑞斯忒斯被認為心智失常的時候開始”。屬格結構male tutae mentis(心智很不穩定)修飾Orestes,表示特徵。

138 副詞sane加強nil的語氣。nil sane fecit,“他絕對沒有做任何事”,nil是quod從句的先行詞。quod tu reprehendere possis,“你能夠指責的事”。

139 non Pyladen ferro violare aususve sororem Electran,“他沒敢用劍傷害皮拉得斯,也沒傷害妹妹厄勒克特拉”。好友皮拉得斯(Pylades)和妹妹(厄勒克特拉)在他殺死母親的過程中都幫了忙。

140 tantum maledicit utrique,“只是咒罵了他們倆”。vocando hanc Furiam,“稱這位(指厄勒克特拉)為復仇女神”。

141 hunc aliud,“稱他(指皮拉得斯)為別的東西”。aliud是quod從句的先行詞,iussit quod splendida bilis(發光的膽汁所提示的話)指盛怒之下不由自主說出的話,膽汁(bilis)代表怒氣,splendida形容程度。

142 Pauper(貧窮的)修飾Opimius(奧皮繆),這個名字可能是根據opimus(富有)杜撰的。屬格結構argenti positi intus et auri(金銀都藏家裡)和Pauper搭配,表示方面,意思是他家財萬貫,但仍是窮人(因為不花)。

143 qui Veientanum festis potare diebus solitus(est),“他習慣在節日喝維埃酒”,產於維埃(Veii)的葡萄酒質量很差。

144 Campana trulla,“坎帕尼亞的杓子”,坎帕尼亞的器皿比較便宜。vappam profestis,“在平常(的日子)喝變味的酒”。profestis(與節日無關的)和diebus搭配。

145 quondam lethargo grandi est oppressus,“曾有一次得了嚴重的昏睡症”。ut引導結果狀語從句,heres iam laetus ovansque curreret,“繼承人已經開始興奮地跑,慶祝勝利”,ovans不僅有“高興”的意思,而且是一個術語,指舉辦檔次低於凱旋(triumphans)的慶祝軍事勝利的遊行。

146 circum loculos et claves,“繞着(藏寶的)柜子和鑰匙”。

147 Hunc(這位,指奧皮繆)作excitat(喚醒)的賓語,主語是medicus multum celer atque fidelis,“動作非常迅速、對他又忠誠的醫生”。

148 hoc pacto,“以這種方式”。148-150行的三個不定式結構都作iubet(他吩咐)的賓語。mensam poni,“擺一張桌子”。

149 effundi saccos nummorum,“倒上許多包硬幣”。accedere plures ad numerandum,“很多人近前來數”。

150 hominem sic erigit,“他就這樣讓(這個)人醒過來了”。Addit et illud,“他還說了這話”。第151-157行是醫生和奧皮繆的對話。

151 Ni tua custodis,“如果你不看管好你的東西”。avidus iam haec auferet heres,“急切的繼承人馬上就要把這些搶走”。

152 Men’ vivo是獨立奪格,“在我活着的時候?”n’(=ne)是疑問語氣詞,vivo不是動詞,而是形容詞vivus的奪格。Vt vivas, igitur, vigila, hoc age,“(是的),所以,為了繼續活下去,你要保持清醒,這樣做。”Quid vis,“你要(我)怎麼做”。

153 Deficient inopem venae te,“血脈無法支撐虛弱的你”。inopem這裡的意思是缺乏營養。ni cibus,“除非有食物”。

154 ingens accedit stomacho fultura ruenti,“強力的支撐來幫助你坍塌的胃”,語法上ingens fultura是cibus的並列主語,意義上相當於同位語。這樣的表達方式強調了食物對奧皮繆的重要性。stomacho ruenti是與格。

155 Tu cessas,“你猶豫什麼?”Agedum(趕緊)表示催促。sume hoc ptisanarium oryzae,“吃了這碗米粥”。ptisanarium(糊狀物)受屬格oryzae(大米)修飾。

156 Quanti emptae,“多少錢買來的?”emptae(買)修飾oryzae,Quanti是表示價格的屬格。Parvo(沒多少錢)是表示價格的奪格。Quanti, ergo,“那到底是多少?”Octussibus(八阿斯)也是奪格。Eheu,哀嘆詞。

157 quid refert,“有什麼區別?”morbo an furtis pereamque rapinis,“我是死於疾病還是偷盜和搶劫”。an表示選擇,que連接奪格furtis和rapinis。

158 158-160行總結82-157行,並過渡到下一部分。Quisnam igitur sanus,“到底誰是正常的?”Qui non stultus,“不愚蠢的人”。Quid avarus,“貪婪者怎麼樣”。

159 Stultus et insanus,“愚蠢又瘋狂”。Quid本來要延續與剛才兩個問題相似的結構,但插入si從句之後,句子結構有所改變,它的功能也類似語氣詞了。si quis non sit avarus,“如果有誰不貪婪”。

160 continuo sanus,“他立刻就成為正常人了嗎?”Minime,“絕對不是”。Cur, Stoice,“為什麼,斯多葛主義者?”呼格Stoice經常帶有輕蔑口氣,但這裡斯泰提紐是從旁觀者的角度設問的。Dicam,“我馬上講”。

161 Non est cardiacus,“不是胃病患者”,cardiacus從詞源看應與心臟有關,但它實際指胃痛的人,這裡作表語,主語是hic aeger(這個病人)。賓格不定式Craterum dixisse(克拉特魯說過)作將來時命令式putato(假設、考慮)的賓語。Wickham說,克拉特魯是西塞羅數次提到的一位醫生,這裡作為醫生的代表。

162 Recte est igitur surget,“(我們就據此認為)他身體健康,可以下床嗎?”Negabit,“他會否定”。

163 quod(因為)後面是病人給出的理由。latus aut renes morbo temptentur acuto,“他的肺和腎被劇烈的病痛折磨”。

164 比喻結束,進入正題。斯泰提紐開始討論第二類瘋狂——野心。Non est periurus neque sordidus,“他(指下文的hic)既不做偽證,也不吝嗇”。immolet aequis hic porcum Laribus,“讓他向庇佑他的家神獻上一頭豬(感謝神讓他沒有這些缺點)”,與格aequis Laribus(慈悲的家神)和immolet(獻祭)搭配。

165 verum ambitiosus et audax,“可是他野心太大,無所顧忌”。

166 naviget Anticyram,“讓他航行到安提庫拉(去治瘋病)”。Quid enim differt,“因為這有何分別”。ne和an表示選擇疑問句,barathro dones quidquid habes,“把你擁有的一切送給深淵”。與格barathro(深淵)指民眾,有政治野心的人需要用大量金錢籠絡民心,如同扔進一個填不滿的深淵。

167 numquam utare(=utaris)paratis,“從來不享用你得到的東西”。utare是異相動詞,奪格paratis是中性複數名詞。

168 Servius Oppidius(塞維烏·奧皮丟)所指不詳,Servius或許影射羅馬的第六任國王Servius Tullius,Oppidius或許意為“城裡人”。Canusi duo praedia(在卡努修的兩處地產)作divisse(=divisisse,分)的賓語,Canusi是地格。

169 dives antiquo censu,“根據很久以前的財產統計(他)很富有”。與格gnatis duobus(兩個兒子)和divisse搭配。

170 fertur,“據說”。hoc moriens dixisse,“他臨死的時候說了這話”,divisse和dixisse兩個不定式都與fertur搭配。pueris vocatis ad lectum是獨立奪格,“把孩子們叫到床前”。

171 Postquam vidi,“在我看見……之後”。te指奧盧。talos(形如骰子的東西)和nuces(形如堅果的東西)都是兒童的玩具,具體所指不詳,可近似譯成“拋石”和“彈珠”,這兩個名詞被兩個te主語(分別指兩兄弟)共用。

172 ferre sinu laxo,“隨意裝在胸口”,sinu指托加袍的褶在胸前形成的口袋形狀,laxo形容它很松,容易漏,奧盧的這個習慣表明他不在意“錢財”,後面兩個動詞更印證了這一點。donare,“送給別人”,ludere,“和別人賭”。vidi同樣管轄下一行。

173 te指提比略。numerare,“清點”。cavis abscondere tristem,“焦慮地把它們藏進洞里”。奪格cavis(洞)與abscondere(隱藏)搭配,tristem修飾te,但有副詞意味。

174 extimui(我就很害怕)的內容是ne從句,vos ageret vesania discors,“(兩種)不同的瘋狂會控制你們”。

175 這行的ne從句解釋了“不同的瘋狂”,tu Nomentanum,“(怕)你(指奧盧)追隨諾門坦”,關於諾門坦,見《閑談集》第1部第1首第101行注釋。tu ne sequerere Cicutam,“(怕)你追隨契庫塔”,關於契庫塔,見本詩第70行的注釋。

176 Quare,“因此”。per divos oratus Penates,“(我)通過家神祈求”,divos Penates(家神)最初是家裡儲藏室和各種物資的守護神,其神位在家最中心的壁爐附近。從語法上說過去分詞oratus修飾uterque(你們倆),但它隱含的邏輯主語是“我”。

177 這行的兩個ne都和命令式cave(小心)搭配,兩個從句共享一個賓語id(quod從句的先行詞)。tu ne minuas,“你(指奧盧)不要減少”。tu ne maius facias,“你(指提比略)不要增加”。

178 satis esse putat pater,“父親認為足夠”。et natura coercet,“自然也設定為界限”。塞維烏·奧皮丟要求兒子們謹守中道,不要走極端。

179 Praeterea,“此外”。ne引導否定性的目的狀語從句。ne vos titillet gloria,“為避免權勢誘惑你們”,titillet原義是“撓癢、刺激”。iure iurando obstringam ambo,“我要用誓言捆縛住你們倆”,iure iurando(主格ius iurandum)是固定說法,意為“誓言”。ambo,“兩邊都”。

180 uter vestrum,“你們倆中的任一位”。aedilis fueritve praetor,ve連接aedilis和praetor,“若當營造官或司法官”。

181 is intestabilis et sacer esto,“就讓他受到驅逐和詛咒”。奧皮丟用了兩個法律術語,intestabilis是指被剝奪出庭作證和繼承遺產的權利,sacer是指違反了宗教禁忌,應當被剝奪生命權和財產權。esto這裡是第三人稱單數的將來命令式。

182 In cicere atque faba…que lupinis,“在(向民眾扔)鷹嘴豆、扁豆和羽扇豆(的過程)中”。bona tu perdas,“你會毀掉財產”。這是以幽默的口吻描繪羅馬官員或候選人向民眾免費發放食物的行為。

183 此行的兩個ut都引導目的狀語從句,latus ut in Circo spatiere,“在大賽車場來回闊步(指成為顯貴受人瞻仰)”。Circo指Circus Maximus(戰神廣場),spatiere指遊行式地走路。aeneus ut stes,“成為銅(造的東西)站着”,意為“變成青銅雕像,被人永久紀念”。

184 nudus agris, nudus nummis paternis,“失去了田地,失去了父親留下的錢財”,nudus原義是“赤裸”,這裡意為“失去”。insane(瘋子)是呼格。182-184行的大意:難道你願意傾家蕩產來換取政治的聲名嗎?

185 Scilicet,“當然”。ut plausus, quos fert Agrippa, feras tu,“你想收穫阿格里帕收穫的掌聲與歡呼”。阿格里帕擔任營造官時,舉辦了盛大的競技表演,受到了民眾的歡迎。

186 astuta ingenuum volpes imitata leonem(一隻狡猾的狐狸模仿高貴的獅子)作tu(你)的同位語,imitata是異相動詞過去分詞,leonem作其賓語。

187 在沒有任何過渡的情況下,場景突然切換到了特洛伊戰爭,並融入了不少“現代”(相對於賀拉斯的讀者而言)的羅馬元素,這部分一直持續到第207行。斯泰提紐想象自己化身為某個希臘人和阿伽門農對話。Aiax(希臘語Aias,埃阿斯)在爭奪阿喀琉斯武器的競賽中因為尤利西斯使用詭計而失敗,他因此發瘋,攻擊周圍的羊群,以為它們都是對手,最後他殺死了自己。在賀拉斯設計的情節里,阿伽門農禁止手下埋葬埃阿斯,斯泰提紐前來與他理論。這個情節可能受到了索福克勒斯劇作《埃阿斯》的影響,劇中是阿伽門農的弟弟墨涅拉俄斯(Menelaus)禁止埃阿斯的弟弟透克羅斯(Teucer)安葬埃阿斯。Atrida(阿特柔斯之子)指阿伽門農。vetas cur,“你為何禁止”,Ne從句是禁止的內容。Ne quis humasse velit Aiacem(任何人都不可以埋葬埃阿斯)是一種舊式的法律表述,用完成體不定式,humasse=humavisse(埋葬)。

188 Rex sum,“我是國王”。阿伽門農的回答幾乎不算回答。Nil ultra quaero plebeius,“我,一介平民,不再往下問了。”plebeius(平民)是一個典型的羅馬詞彙,在這裡很有時代錯位的喜劇感,質問者其實是以謙卑的方式挑戰阿伽門農,讓他繼續給出合理的解釋。aequam rem imperito,“我命令的是一件合理的事”。

189 si cui videor non iustus,“如果在誰看來我缺乏正義”。

190 inulto dicere quod sentit permitto,“我允許(他)不受懲罰地說出他心裡所想”。Maxime regum(國王中最偉大者)是呼格,希臘聯軍中有很多國王,阿伽門農是總統帥,所以如此說。

191 di tibi dent capta classem redducere Troia,“願神保佑你在攻下特洛伊後將艦隊帶回家”。dent(給)是表示祈願的虛擬式,和與格tibi搭配,賓語是不定式classem redducere(帶回艦隊),capta Troia是獨立奪格。此行大致翻譯了《伊利亞特》(1.18ff)中的話。

192 Ergo consulere et mox respondere licebit,“現在我可以向你提問並回答了嗎?”Ergo表明了一種交換關係,前面他說了吉利的祝語,以獲得繼續對話的許可。licebit(可以)是無人稱動詞。mox,“不久、然後”。

193 Consule(問吧)是命令式。Cur Aiax, heros ab Achille secundus,putescit,“為什麼埃阿斯,僅次於阿喀琉斯的英雄,(要任其)腐爛”。

194 totiens servatis clarus Achivis,“(他)因為這麼多次救了希臘人而著名”。totiens,“經常”。奪格servatis Achivis(希臘人被救)表示clarus(著名)的原因。

195 ut引導目的狀語從句,Gaudeat ut populus Priami Priamusque inhumato,“讓普里阿摩斯和他的人民因為(埃阿斯)未埋葬而高興”。普里阿摩斯是特洛伊國王。奪格inhumato(未被埋葬的人)與Gaudeat(高興)搭配。

196 quem的先行詞是inhumato,per quem,“通過他、因為他”。tot iuvenes patrio caruere sepulcro,“這麼多年輕人在自己的國土上卻得不到安葬”。caruere(=caruerunt)意為“缺乏、被剝奪”,patrio sepulcro意為“故土上的墳墓”。斯泰提紐的意思是,阿伽門農這麼做是幫敵人報仇。

197 Mille ovium insanus morti dedit(他在瘋狂中殺死了一千隻綿羊)是阿伽門農給出的理由。數詞Mille和部分屬格ovium搭配,作dedit的賓語,與格morti(死)和dedit配合。

198 inclutum Vlixen et Menelaum una mecum se occidere clamans,“(他)嚷着要殺死著名的尤利西斯、墨涅拉俄斯還有我”。inclutum(著名的)修飾Vlixen(尤利西斯,即奧德修斯),una mecum,“和我一起”。整個賓格不定式結構作clamans(喊)的賓語。

199 下面是斯泰提紐的反駁。cum引導時間狀語從句。pro vitula statuis dulcem Aulide gnatam ante aras,“你在奧利斯決定用可愛的女兒代替母牛(作祭壇的犧牲)”。dulcem gnatam(甜美的女兒)指伊菲革涅亞(Iphigenia)。阿伽門農曾殺死了月神阿爾忒彌斯的一隻聖鹿而冒犯了她,在艦隊準備出海的時候,海面卻一絲風也沒有。阿伽門農只好按照祭司的命令,殺死自己的女兒伊菲革涅亞來平息女神阿爾忒彌斯的怒火。最後,阿爾忒彌斯拯救了伊菲革涅亞,艦隊才得以順利起航。pro vitula的說法含有本可用母牛卻不用的意思,埃阿斯在瘋狂中將羊當作人,阿伽門農在“正常”狀態下把人當作牛,誰更瘋狂,不言而喻。

第200行 spargisque mola caput salsa,“你在她的頭上撒鹽食”,caput是賓語,奪格mola salsa(用鹽處理過的小麥顆粒,撒在犧牲身上)和spargis(撒)配合。improbe(無恥的人)是呼格。