in media iussit Libya, quia tardius irent
propter onus segnes. Vter est insanior horum?
Nil agit exemplum, litem quod lite resolvit.
Si quis emat citharas, emptas comportet in unum,
105 nec studio citharae nec musae deditus ulli,
si scalpra et formas non sutor, nautica vela
aversus mercaturis, delirus et amens
undique dicatur merito. Qui discrepat istis
qui nummos aurumque recondit, nescius uti
110 compositis, metuensque velut contingere sacrum?
Si quis ad ingentem frumenti semper acervum
porrectus vigilet cum longo fuste, neque illinc
audeat esuriens dominus contingere granum,
ac potius foliis parcus vescatur amaris;
115 si positis intus Chii veterisque Falerni
mille cadis—nihil est: tercentum milibus—acre
potet acetum; age, si et stramentis incubet, unde-
octoginta annos natus, cui stragula vestis,
blattarum ac tinearum epulae, putrescat in arca:
120 nimirum insanus paucis videatur, eo quod
maxima pars hominum morbo iactatur eodem.
Filius aut etiam haec libertus ut ebibat heres,
dis inimice senex, custodis? Ne tibi desit?
Quantulum enim summae curtabit quisque dierum,
125 unguere si caules oleo meliore caputque
coeperis impexa foedum porrigine? Quare,
si quidvis satis est, peiuras, surripis, aufers
undique? Tun’ sanus? Populum si caedere saxis
incipias servosve tuos quos aere pararis,
130 insanum te omnes pueri clamentque puellae:
cum laqueo uxorem interimis matremque veneno,
incolumi capite es? Quid enim? Neque tu hoc facis Argis,
nec ferro ut demens genetricem occidis Orestes.
An tu reris eum occisa insanisse parente,
135 ac non ante malis dementem actum Furiis quam
in matris iugulo ferrum tepefecit acutum?
Quin, ex quo est habitus male tutae mentis Orestes,
nil sane fecit quod tu reprehendere possis:
non Pyladen ferro violare aususve sororem
140 Electran, tantum maledicit utrique, vocando
hanc Furiam, hunc aliud, iussit quod splendida bilis.
Pauper Opimius argenti positi intus et auri,
qui Veientanum festis potare diebus
Campana solitus trulla vappamque profestis,
145 quondam lethargo grandi est oppressus, ut heres
iam circum loculos et claves laetus ovansque
curreret. Hunc medicus multum celer atque fidelis
excitat hoc pacto: mensam poni iubet atque
effundi saccos nummorum, accedere plures
150 ad numerandum; hominem sic erigit. Addit et illud,
‘Ni tua custodis, avidus iam haec auferet heres.’
‘Men’ vivo?’ ‘Vt vivas, igitur, vigila, hoc age.’ ‘Quid vis?’
‘Deficient inopem venae te, ni cibus atque
ingens accedit stomacho fultura ruenti.
155 Tu cessas? Agedum, sume hoc ptisanarium oryzae.’
‘Quanti emptae?’ ‘Parvo.’ ‘Quanti, ergo?’ ‘Octussibus.’ ‘Eheu!
Quid refert, morbo an furtis pereamque rapinis?’
Quisnam igitur sanus? Qui non stultus. Quid avarus?
Stultus et insanus. Quid, si quis non sit avarus,
160 continuo sanus? Minime. Cur, Stoice? Dicam.
Non est cardiacus (Craterum dixisse putato)
hic aeger. Recte est igitur surgetque? Negabit,
quod latus aut renes morbo temptentur acuto.
Non est periurus neque sordidus: immolet aequis
165 hic porcum Laribus; verum ambitiosus et audax:
naviget Anticyram. Quid enim differt, barathrone
dones quidquid habes, an numquam utare paratis?
Servius Oppidius Canusi duo praedia, dives
antiquo censu, gnatis divisse duobus
170 fertur, et hoc moriens pueris dixisse vocatis
ad lectum: ‘Postquam te talos, Aule, nucesque
ferre sinu laxo, donare et ludere vidi,
te, Tiberi, numerare, cavis abscondere tristem,
extimui, ne vos ageret vesania discors,
175 tu Nomentanum, tu ne sequerere Cicutam.
Quare per divos oratus uterque Penates
tu cave ne minuas, tu ne maius facias id
quod satis esse putat pater et natura coercet.
Praeterea ne vos titillet gloria, iure
180 iurando obstringam ambo: uter aedilis fueritve
vestrum praetor, is intestabilis et sacer esto.
In cicere atque faba bona tu perdasque lupinis,
latus ut in Circo spatiere et aeneus ut stes,
nudus agris, nudus nummis, insane, paternis?
185 Scilicet ut plausus, quos fert Agrippa, feras tu,
astuta ingenuum volpes imitata leonem!’
‘Ne quis humasse velit Aiacem, Atrida, vetas cur?’
‘Rex sum.’ ‘Nil ultra quaero plebeius.’ ‘Et aequam
rem imperito; ac si cui videor non iustus, inulto
190 dicere quod sentit permitto.’ ‘Maxime regum,
di tibi dent capta classem redducere Troia!
Ergo consulere et mox respondere licebit?’
‘Consule.’ ‘Cur Aiax, heros ab Achille secundus,
putescit, totiens servatis clarus Achivis?
195 Gaudeat ut populus Priami Priamusque inhumato,
per quem tot iuvenes patrio caruere sepulcro?’
‘Mille ovium insanus morti dedit, inclutum Vlixen
et Menelaum una mecum se occidere clamans.’
‘Tu, cum pro vitula statuis dulcem Aulide gnatam
200 ante aras spargisque mola caput, improbe, salsa,
叫奴隶扔掉黄金,因为太沉,碍了
他们的行程。两人谁更疯?想解决争议,
却制造了争议,这样的事例有何启示?
如果有人买齐塔拉琴,囤积了一大堆,
105 却既不弹奏它们,也对音乐没兴趣;
谁不是鞋匠,却买了修鞋刀和鞋楦;谁厌恶
出海,却买了帆船;大家理应称他为
不可理喻的疯子。可如果有人储藏
黄金白银,却不知如何享用,仿佛
110 圣器不敢碰,那和这些人有什么两样?
如果有人一直躺在如山的粮堆旁,
拿着长棍子守卫,虽然是它的主人,
却不敢动一粒来安慰自己的辘辘饥肠,
宁可嚼着野菜的苦叶子,如此节省;
115 如果酒窖里放了一千坛陈年佳酿,
何止这个数,简直有三十万坛,他却喝
刺舌的醋;甚至七十九岁还躺稻草床,
那些精美的被子、毯子全成了蟑螂、
飞蛾的盛宴,朽烂在柜子里;他当然发了疯,
120 但只在少数人眼里,所以多数人都患着
同样的病,辗转反侧。你要把这些
留给儿子或获释奴隶来挥霍一空,
与神做对的老家伙?还是担心自己
缺衣少食?每一天能花你多少钱,如果
125 你开始用更好的油抹卷心菜和积满头屑、
与梳子离婚的脑袋?如果某种东西
已经够用,为何你还要作伪证,还要
到处偷和抢?你正常吗?倘若你拿起石头
攻击众人或者你买来的奴隶,所有
130 男女都会大喊,你疯了!当你用绳套
勒死妻子,用毒药谋害母亲,难道
你的神智没问题?为什么?你既没在阿戈斯
干这事,也没用剑,像疯狂的俄瑞斯忒斯。
难道你以为,他从弑母时才开始癫狂,
135 而不是在母亲喉咙的暖血浸润剑锋
之前,已经被邪恶的复仇女神逼疯?
当我们觉得俄瑞斯忒斯的心智已失常,
他反而不再有任何你可以指责的行为:
他没敢刺伤皮拉得斯或者妹妹
140 厄勒克特拉,只是咒骂了两人,称这位
是恶神,送给那位怒火发明的称谓。
穷鬼奥皮缪家中藏满了金银,却习惯
在节日用坎帕尼亚的杓子品尝维埃酒,
平时则喝变味的酒。有一次他已然
145 得了严重的昏睡症,继承人兴奋过了头,
绕着柜子和钥匙狂跑,仿佛在庆祝
战场的大捷。忠诚的医生反应迅速,
这样唤醒了他:他吩咐摆一张桌子,
倒上许多包硬币,叫很多人近前来数。
150 这家伙立刻醒过来。医生还要他警惕:
“你不看好,就被猴急的继承人抢跑了。”
“我还没死呢。”“所以你得清醒,听我的。”
“你要我怎么做?”“你的血脉已经撑不住,
胃也快不行了,只有食物能够救你。
155 还犹豫什么?赶紧吃了这碗米糊。”
“多少钱买的?”“很便宜。”“到底多少?”“八阿斯。”
“神啊!被人偷了抢了死,还不如病死呢!”
到底谁正常?不蠢的人。贪婪的人呢?
又愚蠢又疯狂。那么,如果谁不贪婪,
160 就正常吗?非也。为什么?且听我的答案。
假设克拉特鲁说,某人没有得胃病,
他的身体就正常了,可以下床活动?
不是的,因为他的肺和肾疼痛难忍。
如果谁不狡诈,也不吝啬,请让他向家神
165 献上一头猪,可是他野心大,肆无忌惮,
也该去安提库拉。把拥有的一切扔进
深渊和从不享用财产有什么分别?
古代有位富翁叫奥皮丢,人们传说
临终时他让两个儿子平分了卡努修的
170 两处地产,并如此嘱咐病榻前的孩子:
“你们小时候玩抛石和弹珠,奥卢,你总是
随意放胸前,不介意送人或跟别人赌,
提比略,你却老在数,还焦虑地藏进洞里,
我见了就很害怕你们误入歧途,
175 你学诺门坦,你学契库塔,都会疯掉。
所以看在家神份上,请听我忠告:
父亲认为足够、自然也认定合理的
这份财产,你别去减少,你别去增添。
还有,为避免权势的诱惑,我要用誓言
180 捆绑住你们:你们中任何一位如果
当了营造官或司法官,就要被驱逐和诅咒。
难道你愿意向民众扔鹰嘴豆、扁豆、羽扇豆,
就为了受民众瞻仰,就为了变成青铜像,
失去田地,失去金钱,跟疯子一样?
185 当然,你想学阿格里帕,收获掌声,
一只狡猾的狐狸想模仿高贵的狮子!”
“阿伽门农,你为何不许埋葬埃阿斯?”
“我是王。”“我是平民,就不再往下问了。”
“我的命令是正当的,谁若不服,尽管说,
190 不会受到惩罚。”“诸王的统领,愿神灵
保佑你攻下特洛伊,带舰队平安返家!
现在我可以提问,也可以答话了吗?”
“请吧。”“为什么仅次于阿喀琉斯的英雄,
希腊人的伟大救星,要任其尸骨腐烂?
195 难道为普里阿摩斯和他的子民如愿?
因为埃阿斯让多少年轻人在故土夭亡,
却不得安葬!”“他疯了,杀死了一千只绵羊,
还嚷着要杀死尤利西斯、墨涅拉俄斯
还有我。”“无耻啊,你在奥利斯决定用可爱的
200 女儿替母牛作祭品,在她头上撒盐食,
第101行 in media Libya,“在利比亚(沙漠)中间”。quia(因为)后面的虚拟式表明这是阿里斯提波给出的理由。tardius irent(走得太慢)的主语是segnes(迟缓的人),指他和随从的奴隶。propter onus,“因为重负”。这个故事见于第欧根尼的《名哲言行录》(2.77)。
第102行 Vter est insanior horum,“这两人中哪个更疯”。
第103行 Nil agit exemplum,“(阿里斯提波这样)的例子没有任何作用”,exemplum是quod从句的先行词。litem lite resolvit(用诉讼解决诉讼)意为“在解决争议时制造另一个争议”。
第104行 Si quis emat citharas,“如果有人买齐塔拉琴”。emptas comportet in unum,“(然后)把买来的齐塔拉琴放到一起”。
第105行 nec studio citharae nec musae deditus ulli仍属于条件从句部分,deditus(致力于、喜欢)修饰emat和comportet的主语。与格studio ulli(任何热情)和deditus搭配,同时管辖属格citharae(齐塔拉琴)和musae(音乐),意为他既不会弹奏齐塔拉琴,也对任何音乐不感兴趣。
第106行 non sutor scalpra et formas,“不是鞋匠的人(买了)修鞋刀和鞋楦”。aversus和与格mercaturis搭配,意为“厌恶海上贸易的人”。nautica vela,“(买了)航海的帆(船)”。
第107行 delirus et amens,“疯狂、无理智”。
第108行 undique dicatur merito,“他会被所有人恰当地称为”。undique(从各个方向)指大家,merito(正当地)是副词。Qui(怎样)是疑问副词。discrepat istis,“他和那些人不一样”,istis是与格。
第109行 qui的先行词是discrepat的主语。nummos aurumque recondit,“储藏银币和黄金”。nescius uti compositis修饰qui,“不知道(如何)用积攒起来的(这些东西)”,异相动词不定式uti和夺格compositis搭配。
第110行 metuens velut contingere sacrum,“害怕触摸(它们),仿佛(害怕触摸)一件圣物”。
第111行 Si quis,“如果有人”。ad ingentem frumenti semper acervum porrectus,“一直躺在巨大的粮食堆旁边”,部分属格frumenti(粮食)修饰ingentem acervum。
第112行 vigilet cum longo fuste,“拿着长棍子一直守卫”。neque分句仍属于条件从句部分,illinc,“从那里(指粮食堆)”。
第113行 audeat esuriens dominus contingere granum,“(他虽然是)主人却不敢碰一粒粮食来缓解自己的饥饿”。esuriens(饿)修饰dominus(粮食的拥有者,指前面的守卫者)。
第114行 ac potius foliis parcus vescatur amaris,“而且宁可节俭地靠吃苦野菜充饥”。夺格foliis amaris(苦叶子,指野菜)与异相动词vescatur(吃)搭配。
第115行 si引出另一个假设的例子。positis intus Chii veterisque Falerni mille cadis是独立夺格,“酒窖里放了一千坛希腊和罗马的陈年美酒”。intus(在里面)指酒窖。Chii(奇乌酒)和Falerni(法雷努酒)分别是希腊和意大利的好酒。
第116行 破折号间是插入成分。nihil est,“(这)不算什么”,tercentum milibus,“(应该说有)三十万坛”。
第117行 acre potet acetum,“他(却)喝着刺舌的醋”。age是语气词。si引出新的例子。et stramentis incubet,“他甚至躺在稻草(床)上”,与格stramentis和incubet搭配。unde-octoginta annos natus,“已出生(活了)七十九岁”。
第118行 与格cui引导定语从句,和putrescat(腐烂)搭配,表示他遭受的损失。stragula vestis,“豪华的覆盖物(被子、地毯之类)”。
第119行 blattarum ac tinearum epulae(蟑螂蛾子的盛宴)是vestis的同位语。arca,“柜子”。
第120行 nimirum insanus paucis videatur,“他当然疯了,但只在少数人眼里”。eo,“因为这个原因(内容见quod从句)”.
第121行 maxima pars hominum morbo iactatur eodem,“大部分人都因为同样的病而辗转反侧”。夺格morbo eodem(相同的病)与被动式iactatur(扔来扔去)搭配,表示动作的发出者。iactatur让人联想起人在热病中反复翻身、不得安宁的样子。
第122行 ut引导目的状语从句,Filius(儿子)和libertus heres(作为继承人的获释奴隶)作从句主语,aut etiam(或者甚至)连接两个主语。获释奴隶当继承人,意味着他已经和儿子们闹翻。haec ebibat,“把这些耗光”,ebibat字面义是“喝光”。
第123行 dis inimice senex,“与神做对的(被神憎恶的)老家伙”。inimice senex是呼格,与格dis(神)和inimice搭配。custodis,“你守护(这些)”。Ne引导另一个目的状语从句,ne tibi desit,“你担心自己陷入贫乏”。
第124行 enim带感慨意味,无实义。quantulum summae(你财产总额多小的一部分)作curtabit(砍掉、减少)的宾语,主语是quisque dierum,“(剩下时日)的每一天”。
第125行 unguere si coeperis ,“如果你开始抹油”,夺格oleo meliore(更好的油)与unguere配合,宾语是caules(卷心菜)和caput(脑袋)。
第126行 impexa foedum porrigine修饰caput,“因为没有梳掉的头屑而肮脏”。impexa porrigine是表示原因的夺格。
第127行 si quidvis satis est,“如果任何东西(对你而言)已经足够”。Quare peiuras, surripis, aufers undique,“为何你还要作伪证,到处去偷和抢?”
第128行 Tun’ sanus(es),“你正常吗?”n’(=ne)是疑问语气词。Populum si caedere saxis incipias,“如果你开始用石头攻击大众”。
第129行 servosve tuos quos aere pararis,“或者你用钱买来的奴隶”。
第130行 insanum te(你疯了)是clament(大喊)的宾语,que连接pueri(男孩们)和puellae(女孩们)这两个主语。
第131行 cum laqueo uxorem interimis,“当你用绳子杀死妻子时”。matrem veneno,“用毒药(杀死)母亲”。
第132行 incolumi capite es,“你的脑袋没问题吗”,incolumi capite是表示特征的夺格。Quid enim,“为什么(算疯)呢?”斯泰提纽假装为这样的人辩护。Neque tu hoc facis Argis,“你没在阿戈斯干这事(指弑母)”。
第133行 nec ut demens Orestes,“也没像疯狂的俄瑞斯忒斯那样”。俄瑞斯忒斯是阿伽门农的儿子,因为母亲与人通奸并害死了父亲,所以为父报仇杀死了她。ferro genetricem occidis,“用剑杀死了母亲”,genetricem意为“生育者”。这里的潜台词是,那种冲动的弑母才是疯狂,冷静的谋杀不算。
第134行 134-141行是斯泰提纽对上述观点的反驳。An tu reris,“难道你以为”。eum occisa insanisse parente,“从杀死母亲时他才开始发疯”,独立夺格occisa parente表示insanisse(发疯)的情境。从语法上说,occisa的动作应稍微先于insanisse,但这里可以把弑母的时间也算进去,因为斯泰提纽反驳的重心是,俄瑞斯忒斯的疯狂并不是从弑母时才开始的。
第135行 ac non ante…quam,“而不是在……之前”,ante…quam(=antequam)引导时间状语从句。malis dementem actum Furiis(fuisse),“他已经被邪恶的复仇女神逼疯”,和上一个不定式结构的观点相对立。
第136行 in matris iugulo ferrum tepefecit acutum,“在母亲的喉咙里让锋利的剑刃变暖”。
第137行 Quin,“相反”。ex quo(tempore)est habitus male tutae mentis Orestes,“从俄瑞斯忒斯被认为心智失常的时候开始”。属格结构male tutae mentis(心智很不稳定)修饰Orestes,表示特征。
第138行 副词sane加强nil的语气。nil sane fecit,“他绝对没有做任何事”,nil是quod从句的先行词。quod tu reprehendere possis,“你能够指责的事”。
第139行 non Pyladen ferro violare aususve sororem Electran,“他没敢用剑伤害皮拉得斯,也没伤害妹妹厄勒克特拉”。好友皮拉得斯(Pylades)和妹妹(厄勒克特拉)在他杀死母亲的过程中都帮了忙。
第140行 tantum maledicit utrique,“只是咒骂了他们俩”。vocando hanc Furiam,“称这位(指厄勒克特拉)为复仇女神”。
第141行 hunc aliud,“称他(指皮拉得斯)为别的东西”。aliud是quod从句的先行词,iussit quod splendida bilis(发光的胆汁所提示的话)指盛怒之下不由自主说出的话,胆汁(bilis)代表怒气,splendida形容程度。
第142行 Pauper(贫穷的)修饰Opimius(奥皮缪),这个名字可能是根据opimus(富有)杜撰的。属格结构argenti positi intus et auri(金银都藏家里)和Pauper搭配,表示方面,意思是他家财万贯,但仍是穷人(因为不花)。
第143行 qui Veientanum festis potare diebus solitus(est),“他习惯在节日喝维埃酒”,产于维埃(Veii)的葡萄酒质量很差。
第144行 Campana trulla,“坎帕尼亚的杓子”,坎帕尼亚的器皿比较便宜。vappam profestis,“在平常(的日子)喝变味的酒”。profestis(与节日无关的)和diebus搭配。
第145行 quondam lethargo grandi est oppressus,“曾有一次得了严重的昏睡症”。ut引导结果状语从句,heres iam laetus ovansque curreret,“继承人已经开始兴奋地跑,庆祝胜利”,ovans不仅有“高兴”的意思,而且是一个术语,指举办档次低于凯旋(triumphans)的庆祝军事胜利的游行。
第146行 circum loculos et claves,“绕着(藏宝的)柜子和钥匙”。
第147行 Hunc(这位,指奥皮缪)作excitat(唤醒)的宾语,主语是medicus multum celer atque fidelis,“动作非常迅速、对他又忠诚的医生”。
第148行 hoc pacto,“以这种方式”。148-150行的三个不定式结构都作iubet(他吩咐)的宾语。mensam poni,“摆一张桌子”。
第149行 effundi saccos nummorum,“倒上许多包硬币”。accedere plures ad numerandum,“很多人近前来数”。
第150行 hominem sic erigit,“他就这样让(这个)人醒过来了”。Addit et illud,“他还说了这话”。第151-157行是医生和奥皮缪的对话。
第151行 Ni tua custodis,“如果你不看管好你的东西”。avidus iam haec auferet heres,“急切的继承人马上就要把这些抢走”。
第152行 Men’ vivo是独立夺格,“在我活着的时候?”n’(=ne)是疑问语气词,vivo不是动词,而是形容词vivus的夺格。Vt vivas, igitur, vigila, hoc age,“(是的),所以,为了继续活下去,你要保持清醒,这样做。”Quid vis,“你要(我)怎么做”。
第153行 Deficient inopem venae te,“血脉无法支撑虚弱的你”。inopem这里的意思是缺乏营养。ni cibus,“除非有食物”。
第154行 ingens accedit stomacho fultura ruenti,“强力的支撑来帮助你坍塌的胃”,语法上ingens fultura是cibus的并列主语,意义上相当于同位语。这样的表达方式强调了食物对奥皮缪的重要性。stomacho ruenti是与格。
第155行 Tu cessas,“你犹豫什么?”Agedum(赶紧)表示催促。sume hoc ptisanarium oryzae,“吃了这碗米粥”。ptisanarium(糊状物)受属格oryzae(大米)修饰。
第156行 Quanti emptae,“多少钱买来的?”emptae(买)修饰oryzae,Quanti是表示价格的属格。Parvo(没多少钱)是表示价格的夺格。Quanti, ergo,“那到底是多少?”Octussibus(八阿斯)也是夺格。Eheu,哀叹词。
第157行 quid refert,“有什么区别?”morbo an furtis pereamque rapinis,“我是死于疾病还是偷盗和抢劫”。an表示选择,que连接夺格furtis和rapinis。
第158行 158-160行总结82-157行,并过渡到下一部分。Quisnam igitur sanus,“到底谁是正常的?”Qui non stultus,“不愚蠢的人”。Quid avarus,“贪婪者怎么样”。
第159行 Stultus et insanus,“愚蠢又疯狂”。Quid本来要延续与刚才两个问题相似的结构,但插入si从句之后,句子结构有所改变,它的功能也类似语气词了。si quis non sit avarus,“如果有谁不贪婪”。
第160行 continuo sanus,“他立刻就成为正常人了吗?”Minime,“绝对不是”。Cur, Stoice,“为什么,斯多葛主义者?”呼格Stoice经常带有轻蔑口气,但这里斯泰提纽是从旁观者的角度设问的。Dicam,“我马上讲”。
第161行 Non est cardiacus,“不是胃病患者”,cardiacus从词源看应与心脏有关,但它实际指胃痛的人,这里作表语,主语是hic aeger(这个病人)。宾格不定式Craterum dixisse(克拉特鲁说过)作将来时命令式putato(假设、考虑)的宾语。Wickham说,克拉特鲁是西塞罗数次提到的一位医生,这里作为医生的代表。
第162行 Recte est igitur surget,“(我们就据此认为)他身体健康,可以下床吗?”Negabit,“他会否定”。
第163行 quod(因为)后面是病人给出的理由。latus aut renes morbo temptentur acuto,“他的肺和肾被剧烈的病痛折磨”。
第164行 比喻结束,进入正题。斯泰提纽开始讨论第二类疯狂——野心。Non est periurus neque sordidus,“他(指下文的hic)既不做伪证,也不吝啬”。immolet aequis hic porcum Laribus,“让他向庇佑他的家神献上一头猪(感谢神让他没有这些缺点)”,与格aequis Laribus(慈悲的家神)和immolet(献祭)搭配。
第165行 verum ambitiosus et audax,“可是他野心太大,无所顾忌”。
第166行 naviget Anticyram,“让他航行到安提库拉(去治疯病)”。Quid enim differt,“因为这有何分别”。ne和an表示选择疑问句,barathro dones quidquid habes,“把你拥有的一切送给深渊”。与格barathro(深渊)指民众,有政治野心的人需要用大量金钱笼络民心,如同扔进一个填不满的深渊。
第167行 numquam utare(=utaris)paratis,“从来不享用你得到的东西”。utare是异相动词,夺格paratis是中性复数名词。
第168行 Servius Oppidius(塞维乌·奥皮丢)所指不详,Servius或许影射罗马的第六任国王Servius Tullius,Oppidius或许意为“城里人”。Canusi duo praedia(在卡努修的两处地产)作divisse(=divisisse,分)的宾语,Canusi是地格。
第169行 dives antiquo censu,“根据很久以前的财产统计(他)很富有”。与格gnatis duobus(两个儿子)和divisse搭配。
第170行 fertur,“据说”。hoc moriens dixisse,“他临死的时候说了这话”,divisse和dixisse两个不定式都与fertur搭配。pueris vocatis ad lectum是独立夺格,“把孩子们叫到床前”。
第171行 Postquam vidi,“在我看见……之后”。te指奥卢。talos(形如骰子的东西)和nuces(形如坚果的东西)都是儿童的玩具,具体所指不详,可近似译成“抛石”和“弹珠”,这两个名词被两个te主语(分别指两兄弟)共用。
第172行 ferre sinu laxo,“随意装在胸口”,sinu指托加袍的褶在胸前形成的口袋形状,laxo形容它很松,容易漏,奥卢的这个习惯表明他不在意“钱财”,后面两个动词更印证了这一点。donare,“送给别人”,ludere,“和别人赌”。vidi同样管辖下一行。
第173行 te指提比略。numerare,“清点”。cavis abscondere tristem,“焦虑地把它们藏进洞里”。夺格cavis(洞)与abscondere(隐藏)搭配,tristem修饰te,但有副词意味。
第174行 extimui(我就很害怕)的内容是ne从句,vos ageret vesania discors,“(两种)不同的疯狂会控制你们”。
第175行 这行的ne从句解释了“不同的疯狂”,tu Nomentanum,“(怕)你(指奥卢)追随诺门坦”,关于诺门坦,见《闲谈集》第1部第1首第101行注释。tu ne sequerere Cicutam,“(怕)你追随契库塔”,关于契库塔,见本诗第70行的注释。
第176行 Quare,“因此”。per divos oratus Penates,“(我)通过家神祈求”,divos Penates(家神)最初是家里储藏室和各种物资的守护神,其神位在家最中心的壁炉附近。从语法上说过去分词oratus修饰uterque(你们俩),但它隐含的逻辑主语是“我”。
第177行 这行的两个ne都和命令式cave(小心)搭配,两个从句共享一个宾语id(quod从句的先行词)。tu ne minuas,“你(指奥卢)不要减少”。tu ne maius facias,“你(指提比略)不要增加”。
第178行 satis esse putat pater,“父亲认为足够”。et natura coercet,“自然也设定为界限”。塞维乌·奥皮丢要求儿子们谨守中道,不要走极端。
第179行 Praeterea,“此外”。ne引导否定性的目的状语从句。ne vos titillet gloria,“为避免权势诱惑你们”,titillet原义是“挠痒、刺激”。iure iurando obstringam ambo,“我要用誓言捆缚住你们俩”,iure iurando(主格ius iurandum)是固定说法,意为“誓言”。ambo,“两边都”。
第180行 uter vestrum,“你们俩中的任一位”。aedilis fueritve praetor,ve连接aedilis和praetor,“若当营造官或司法官”。
第181行 is intestabilis et sacer esto,“就让他受到驱逐和诅咒”。奥皮丢用了两个法律术语,intestabilis是指被剥夺出庭作证和继承遗产的权利,sacer是指违反了宗教禁忌,应当被剥夺生命权和财产权。esto这里是第三人称单数的将来命令式。
第182行 In cicere atque faba…que lupinis,“在(向民众扔)鹰嘴豆、扁豆和羽扇豆(的过程)中”。bona tu perdas,“你会毁掉财产”。这是以幽默的口吻描绘罗马官员或候选人向民众免费发放食物的行为。
第183行 此行的两个ut都引导目的状语从句,latus ut in Circo spatiere,“在大赛车场来回阔步(指成为显贵受人瞻仰)”。Circo指Circus Maximus(战神广场),spatiere指游行式地走路。aeneus ut stes,“成为铜(造的东西)站着”,意为“变成青铜雕像,被人永久纪念”。
第184行 nudus agris, nudus nummis paternis,“失去了田地,失去了父亲留下的钱财”,nudus原义是“赤裸”,这里意为“失去”。insane(疯子)是呼格。182-184行的大意:难道你愿意倾家荡产来换取政治的声名吗?
第185行 Scilicet,“当然”。ut plausus, quos fert Agrippa, feras tu,“你想收获阿格里帕收获的掌声与欢呼”。阿格里帕担任营造官时,举办了盛大的竞技表演,受到了民众的欢迎。
第186行 astuta ingenuum volpes imitata leonem(一只狡猾的狐狸模仿高贵的狮子)作tu(你)的同位语,imitata是异相动词过去分词,leonem作其宾语。
第187行 在没有任何过渡的情况下,场景突然切换到了特洛伊战争,并融入了不少“现代”(相对于贺拉斯的读者而言)的罗马元素,这部分一直持续到第207行。斯泰提纽想象自己化身为某个希腊人和阿伽门农对话。Aiax(希腊语Aias,埃阿斯)在争夺阿喀琉斯武器的竞赛中因为尤利西斯使用诡计而失败,他因此发疯,攻击周围的羊群,以为它们都是对手,最后他杀死了自己。在贺拉斯设计的情节里,阿伽门农禁止手下埋葬埃阿斯,斯泰提纽前来与他理论。这个情节可能受到了索福克勒斯剧作《埃阿斯》的影响,剧中是阿伽门农的弟弟墨涅拉俄斯(Menelaus)禁止埃阿斯的弟弟透克罗斯(Teucer)安葬埃阿斯。Atrida(阿特柔斯之子)指阿伽门农。vetas cur,“你为何禁止”,Ne从句是禁止的内容。Ne quis humasse velit Aiacem(任何人都不可以埋葬埃阿斯)是一种旧式的法律表述,用完成体不定式,humasse=humavisse(埋葬)。
第188行 Rex sum,“我是国王”。阿伽门农的回答几乎不算回答。Nil ultra quaero plebeius,“我,一介平民,不再往下问了。”plebeius(平民)是一个典型的罗马词汇,在这里很有时代错位的喜剧感,质问者其实是以谦卑的方式挑战阿伽门农,让他继续给出合理的解释。aequam rem imperito,“我命令的是一件合理的事”。
第189行 si cui videor non iustus,“如果在谁看来我缺乏正义”。
第190行 inulto dicere quod sentit permitto,“我允许(他)不受惩罚地说出他心里所想”。Maxime regum(国王中最伟大者)是呼格,希腊联军中有很多国王,阿伽门农是总统帅,所以如此说。
第191行 di tibi dent capta classem redducere Troia,“愿神保佑你在攻下特洛伊后将舰队带回家”。dent(给)是表示祈愿的虚拟式,和与格tibi搭配,宾语是不定式classem redducere(带回舰队),capta Troia是独立夺格。此行大致翻译了《伊利亚特》(1.18ff)中的话。
第192行 Ergo consulere et mox respondere licebit,“现在我可以向你提问并回答了吗?”Ergo表明了一种交换关系,前面他说了吉利的祝语,以获得继续对话的许可。licebit(可以)是无人称动词。mox,“不久、然后”。
第193行 Consule(问吧)是命令式。Cur Aiax, heros ab Achille secundus,putescit,“为什么埃阿斯,仅次于阿喀琉斯的英雄,(要任其)腐烂”。
第194行 totiens servatis clarus Achivis,“(他)因为这么多次救了希腊人而著名”。totiens,“经常”。夺格servatis Achivis(希腊人被救)表示clarus(著名)的原因。
第195行 ut引导目的状语从句,Gaudeat ut populus Priami Priamusque inhumato,“让普里阿摩斯和他的人民因为(埃阿斯)未埋葬而高兴”。普里阿摩斯是特洛伊国王。夺格inhumato(未被埋葬的人)与Gaudeat(高兴)搭配。
第196行 quem的先行词是inhumato,per quem,“通过他、因为他”。tot iuvenes patrio caruere sepulcro,“这么多年轻人在自己的国土上却得不到安葬”。caruere(=caruerunt)意为“缺乏、被剥夺”,patrio sepulcro意为“故土上的坟墓”。斯泰提纽的意思是,阿伽门农这么做是帮敌人报仇。
第197行 Mille ovium insanus morti dedit(他在疯狂中杀死了一千只绵羊)是阿伽门农给出的理由。数词Mille和部分属格ovium搭配,作dedit的宾语,与格morti(死)和dedit配合。
第198行 inclutum Vlixen et Menelaum una mecum se occidere clamans,“(他)嚷着要杀死著名的尤利西斯、墨涅拉俄斯还有我”。inclutum(著名的)修饰Vlixen(尤利西斯,即奥德修斯),una mecum,“和我一起”。整个宾格不定式结构作clamans(喊)的宾语。
第199行 下面是斯泰提纽的反驳。cum引导时间状语从句。pro vitula statuis dulcem Aulide gnatam ante aras,“你在奥利斯决定用可爱的女儿代替母牛(作祭坛的牺牲)”。dulcem gnatam(甜美的女儿)指伊菲革涅亚(Iphigenia)。阿伽门农曾杀死了月神阿尔忒弥斯的一只圣鹿而冒犯了她,在舰队准备出海的时候,海面却一丝风也没有。阿伽门农只好按照祭司的命令,杀死自己的女儿伊菲革涅亚来平息女神阿尔忒弥斯的怒火。最后,阿尔忒弥斯拯救了伊菲革涅亚,舰队才得以顺利起航。pro vitula的说法含有本可用母牛却不用的意思,埃阿斯在疯狂中将羊当作人,阿伽门农在“正常”状态下把人当作牛,谁更疯狂,不言而喻。
第200行 spargisque mola caput salsa,“你在她的头上撒盐食”,caput是宾语,夺格mola salsa(用盐处理过的小麦颗粒,撒在牺牲身上)和spargis(撒)配合。improbe(无耻的人)是呼格。