Quae virtus et quanta, boni, sit vivere parvo
(nec meus hic sermo est, sed quae praecepit Ofellus
rusticus, abnormis sapiens crassaque Minerva),
discite, non inter lances mensasque nitentes,
5 cum stupet insanis acies fulgoribus et cum
acclinis falsis animus meliora recusat,
verum hic impransi mecum disquirite. ‘Cur hoc?’
Dicam, si potero. Male verum examinat omnis
corruptus iudex. Leporem sectatus equove
10 lassus ab indomito, vel, si Romana fatigat
militia adsuetum graecari, seu pila velox,
molliter austerum studio fallente laborem,
seu te discus agit, pete cedentem aera disco;
cum labor extuderit fastidia, siccus, inanis
15 sperne cibum vilem; nisi Hymettia mella Falerno
ne biberis diluta. Foris est promus, et atrum
defendens pisces hiemat mare: cum sale panis
latrantem stomachum bene leniet. Unde putas aut
qui partum? Non in caro nidore voluptas
20 summa, sed in te ipso est. Tu pulmentaria quaere
sudando; pinguem vitiis albumque neque ostrea
nec scarus aut poterit peregrina iuvare lagois.
Vix tamen eripiam, posito pavone, velis quin
hoc potius quam gallina tergere palatum,
25 corruptus vanis rerum, quia veneat auro
rara avis, et picta pandat spectacula cauda;
tamquam ad rem attineat quidquam. Num vesceris ista
quam laudas pluma? Cocto num adest honor idem?
carne tamen quamvis distat nil, hac magis illam
30 imparibus formis deceptum te petere esto,
unde datum sentis, lupus hic Tiberinus an alto
captus hiet, pontesne inter iactatus an amnis
ostia sub Tusci? Laudas, insane, trilibrem
mullum, in singula quem minuas pulmenta necesse est.
35 Ducit te species, video: quo pertinet ergo
proceros odisse lupos? Quia scilicet illis
maiorem natura modum dedit, his breve pondus.
Ieiunus raro stomachus volgaria temnit.
‘Porrectum magno magnum spectare catino
40 vellem,’ ait Harpyiis gula digna rapacibus. At vos
praesentes Austri, coquite horum obsonia! Quamquam
putet aper rhombusque recens, mala copia quando
aegrum sollicitat stomachum, cum rapula plenus
atque acidas mavolt inulas. Necdum omnis abacta
45 pauperies epulis regum; nam vilibus ovis
nigrisque est oleis hodie locus. Haud ita pridem
Galloni praeconis erat acipensere mensa
infamis. Quid? tum rhombos minus aequor alebat?
Tutus erat rhombus, tutoque ciconia nido,
50 donec vos auctor docuit praetorius. Ergo
si quis nunc mergos suaves edixerit assos,
parebit pravi docilis Romana iuventus.
Sordidus a tenui victu distabit, Ofello
iudice; nam frustra vitium vitaveris illud,
55 si te alio pravum detorseris. Avidienus
cui Canis ex vero ductum cognomen adhaeret,
quinquennes oleas est et silvestria corna,
ac nisi mutatum parcit defundere vinum, et
cuius odorem olei nequeas perferre, licebit
60 ille repotia, natales, aliosve dierum
festos albatus celebret, cornu ipse bilibri
caulibus instillat, veteris non parcus aceti.
Quali igitur victu sapiens utetur, et horum
utrum imitabitur? Hac urget lupus, hac canis, aiunt.
65 Mundus erit, qua non offendat sordibus, atque
in neutram partem cultus miser. Hic neque servis,
Albuci senis exemplo, dum munia didit,
saevus erit, nec sic ut simplex Naevius unctam
convivis praebebit aquam; vitium hoc quoque magnum.
70 Accipe nunc, victus tenuis quae quantaque secum
adferat. In primis valeas bene; nam variae res
ut noceant homini credas, memor illius escae
quae simplex olim tibi sederit; at simul assis
miscueris elixa, simul conchylia turdis,
75 dulcia se in bilem vertent, stomachoque tumultum
lenta feret pituita. Vides ut pallidus omnis
cena desurgat dubia? Quin corpus onustum
hesternis vitiis animum quoque praegravat una,
atque affigit humo divinae particulam aurae.
80 Alter, ubi dicto citius curata sopori
membra dedit, vegetus praescripta ad munia surgit.
Hic tamen ad melius poterit transcurrere quondam,
sive diem festum rediens advexerit annus,
seu recreare volet tenuatum corpus, ubique
85 accedent anni et tractari mollius aetas
imbecilla volet; tibi quidnam accedet ad istam
quam puer et validus praesumis mollitiem, seu
dura valetudo inciderit seu tarda senectus?
Rancidum aprum antiqui laudabant, non quia nasus
90 illis nullus erat, sed, credo, hac mente, quod hospes
tardius adveniens vitiatum commodius quam
integrum edax dominus consumeret. Hos utinam inter
heroas natum tellus me prima tulisset!
Das aliquid famae, quae carmine gratior aurem
95 occupet humanam? Grandes rhombi patinaeque
grande ferunt una cum damno dedecus; adde
iratum patruum, vicinos, te tibi iniquum
et frustra mortis cupidum, cum deerit egenti
as, laquei pretium. ‘Iure,’ inquit, ‘Trausius istis
100 iurgatur verbis; ego vectigalia magna
divitiasque habeo tribus amplas regibus.’ Ergo,
quod superat non est melius quo insumere possis?
Cur eget indignus quisquam te divite? Quare
templa ruunt antiqua deum? Cur, improbe, carae
105 non aliquid patriae tanto emetiris acervo?
Vni nimirum recte tibi semper erunt res,
o magnus posthac inimicis risus! Vterne
ad casus dubios fidet sibi certius, hic qui
pluribus adsuerit mentem corpusque superbum,
110 an qui contentus parvo metuensque futuri
in pace, ut sapiens, aptarit idonea bello?
Quo magis his credas, puer hunc ego parvus Ofellum
integris opibus novi non latius usum
quam nunc accisis. Videas metato in agello
115 cum pecore et gnatis fortem mercede colonum
‘Non ego,’ narrantem, ‘temere edi luce profesta
quicquam praeter holus fumosae cum pede pernae.
Ac mihi seu longum post tempus venerat hospes,
sive operum vacuo gratus conviva per imbrem
120 vicinus, bene erat non piscibus urbe petitis,
sed pullo atque haedo; tum pensilis uva secundas
et nux ornabat mensas cum duplice ficu.
Post hoc ludus erat culpa potare magistra,
ac venerata Ceres, ita culmo surgeret alto,
125 explicuit vino contractae seria frontis.
Saeviat atque novos moveat Fortuna tumultus,
quantum hinc imminuet? Quanto aut ego parcius aut vos,
o pueri, nituistis, ut huc novus incola venit?
Nam propriae telluris erum natura nec illum
130 nec me nec quemquam statuit: nos expulit ille,
illum aut nequities aut vafri inscitia iuris,
postremum expellet certe vivacior heres.
Nunc ager Umbreni sub nomine, nuper Ofelli
dictus, erit nulli proprius, sed cedet in usum
135 nunc mihi, nunc alii. Quocirca vivite fortes
fortiaque adversis opponite pectora rebus.’
朋友們,簡樸生活是怎樣的美德,多重要
(這不是我自己的想法,而是農夫奧菲洛
教我的,他無門無派,思想難免粗糙),
請聽我細說,但別在璀璨的杯盤和餐桌間,
5 當你們的眼神因為瘋狂的亮光而渾濁,
當心靈依偎着浮華而拒絕真實,而要
在這裡空着肚子和我探討。“為什麼?”
我儘力解釋吧。若考察真相,受賄的法官
無人能勝任。在反覆追逐兔子或者
10 被烈馬累壞後(如果你厭倦了羅馬的軍訓,
習慣模仿希臘人),你喜歡飛翔的皮球
(興趣溫柔地隱藏了運動的勞累)或者
鐵餅(盡情用鐵餅襲擊撤退的空氣吧),
當疲憊敲掉了挑剔,用你的饑渴之身
15 鄙視便宜的食物吧,只喝專門用法雷努酒
調製的許梅托斯蜂蜜!總管不在家,
冬天的大海風暴肆虐,沒法捕魚,麵包
和鹽就足以安撫你亂叫的肚子。這能力
是怎樣獲得的?最大的快樂不在於珍饈的
20 氣味,而在於你自己。通過流汗來尋找
調料吧。牡蠣、鸚嘴魚或者進口的松雞
都無法取悅已經肥胖蒼白的貪食者。
然而,孔雀一旦擺上桌,我很難阻止你
用它而不是母雞來滿足你的味覺,
25 你迷信空洞的外表,因為這稀有的鳥
用黃金買來,彩色的尾巴展開了美景,
彷彿與味道有任何關係。難道你會吃
你讚美的羽毛?它煮了仍有當初的榮耀?
雖然兩種肉並沒有差別,你卻厚此
30 薄彼,姑且算你被外觀的差異欺騙,
這感覺的天賦又何來?怎知這條梭魚
捕自台伯河或深海,它在雙橋間還是
在塔斯坎河口翻騰?瘋子,你稱讚三磅的
胭脂魚,最後還是要將它切成小片。
35 我知道你追隨表象,那你又為何討厭
長長的梭魚?無疑是因為自然賦予了
那些魚更大的尺寸,這些魚較輕的重量。
很少覺得餓的肚子才鄙視普通的食物。
“我就喜歡看一條大魚擺在大盤子里,”
40 有人說(鳥身女妖就是他的榜樣)。
你們南風快來,給他們備飯!——儘管
過剩的菜肴讓胃膩煩,連新鮮的野豬
和大菱鮃似乎都發臭,它寧願選擇小蘿蔔
和泡醋的土木香。貧窮的痕迹並未全然
45 從權貴的宴席上消失,便宜的雞蛋和黑橄欖
到今天都還有位置。拍賣師伽羅紐的餐桌
不久前落下了壞名聲,只因為擺了鱘魚。
什麼?難道那時海里的大菱鮃更少?
大菱鮃原本很安全,鸛的巢也無人侵擾,
50 直到一位司法官給你們做了示範。
所以,若有誰宣稱烤海鷗很香,善於
追求墮落的羅馬青年人就會仿效。
奧菲洛相信,吝嗇與簡樸相去甚遠,
你避開奢靡是徒勞的,如果你又任性地
55 轉到相反的方向。“狗”的綽號一直
跟隨阿維丹,恰如其分,他的食物是
放了五年的橄欖和森林裡長的山茱萸,
而且酒若不變味,他就永遠不肯喝,
你也無法忍受他的油的氣味(雖則
60 婚禮、生日和節日他會穿白色的喜慶服),
他會從兩磅的瓶里一滴滴把油倒在
捲心菜上,對放了很久的醋卻不吝嗇。
那麼,智者應該過怎樣的生活?模仿
哪一種?俗話說,一邊有狗攔,一邊有狼追。
65 他不應吝嗇,惹人憎惡,也不應焦慮,
選擇極端的活法。他不像埃布修那樣,
在分配任務時兇狠地呵斥奴隸,也不會
學痴傻的奈維烏,給客人端上油膩膩的水
(這也是嚴重的毛病)。現在,聽我講述,
70 簡樸的生活有哪些益處,多大的益處。
首先你的身體會很好,吃得太繁雜
有害健康,你會相信的,記得你一直
喜歡的那種簡單食物嗎?可是若把
燉菜和炸菜,或者貝殼和畫眉混合,
75 佳肴就立刻變成膽汁,凝滯的黏液
就會攪擾胃。你可見每位賓客離席時
臉色蒼白,表情迷茫?而且,昨天若
暴食,身體就昏沉,精神也跟着困頓,
一部分神聖的靈魂也被釘死在地面。
80 有人用完餐,把肢體交給酣暢的睡眠,
起床後便精神抖擻,投入分派的工作。
然而他可以時常抽身,放鬆自己,
無論是因為循環的流年送來節日,
還是他想恢復消瘦下來的身體,
85 還是漸老的年歲需要更溫和的呵護。
可是你,如果健康惡化,或者遲緩的
暮年來臨,還能給慵懶的享受添什麼,
既然你年輕、強壯時已經預先支取?
古人稱讚已變壞的豬肉,並非因為
90 他們沒鼻子,而是(我相信)這樣看問題:
客人來晚了,只吃到壞肉,總比主人
趁新鮮全吃了更合適。真希望最初的大地
已誕下了我,陪伴這樣的英雄前輩!
你對名聲在意嗎?它甜美勝過歌聲,
95 佔據人的耳朵。大菱鮃和大盤子給你
帶來大損失和大恥辱,還會引發叔叔
和鄰居的憤怒,你會憎惡自己,徒然
盼着自己死,當你連只賣一阿斯的上吊繩
都支付不起。“這番話,”他說,“應該拿去
100 數落特勞修,我卻有豐厚的收入和足夠
三個國王花的巨大財富。”既然這樣,
多出來的錢為何沒派上更好的用場?
為什麼好人缺衣少食,你卻很富有?
古代的神廟為何快倒塌?無恥的人啊,
105 為何不用這財堆來服務親愛的祖國?
毫無疑問,只有你會永遠如此發達,
可你將成為私敵的大笑料!面對危機,
誰對自己更有把握,是早讓傲慢的
心靈和身體習慣了巨富的這位,還是
110 那位,滿足於很少的物質,為將來籌劃,
像一位智者,和平時也準備戰爭之事?
請相信這些話,因為我從小就認識奧菲洛,
那時他家產遠比如今殷富,但用度也並不
更大。你能看見這位健壯的農夫在已屬
115 別人的土地上與牛和孩子一起幹活。
他回憶,“工作日我從不亂吃什麼東西,
伙食只是綠葉菜和一條熏火腿。如果
有久未見面的訪客來家裡,或者下雨時
我得閑,鄰居來看我,做我座上賓,就吃得
120 很好,不是吃從城裡弄來的魚,而是
自己養的小母雞和小山羊。飯後甜點
會擺上葡萄乾、堅果和切開的無花果乾。
然後就盡興喝酒,只要不過度就可以,
我們向穀物神奠酒,求莊稼能夠豐收,
125 刻瑞斯也用酒解開我們憂慮的額頭。
任時運女神瘋狂,攪起新動蕩,這樣的
快樂她能奪走多少?咱們生活的光澤
又減了多少,孩子們,自從新住戶搬來?
他、我、任何人都不是自然指定的
130 土地主人。他取代了咱們,邪惡的行為
或者對狡猾法律的無知又讓他走開,
至少最終他只能讓位於更長壽的繼承者。
現在昂萊努名下的土地不久前還是
奧菲洛的,它其實不屬誰,不過有時歸我,
135 有時歸別人使用。所以要勇敢地生活,
勇敢地挺起胸膛,不怕逆境的攻擊。”
這首詩大約作於公元前35-前30年。作品借奧菲洛(Ofellus)的觀點討論了簡樸生活的意義。
第1行 boni(好)是一種親切的稱呼,可譯成“我的好朋友”。Quae virtus et quanta sit vivere parvo,間接問句作第4行命令式discite(學習、了解)的賓語從句,“簡樸的生活是什麼樣的美德,是多大的美德?”不定式vivere(生活)是主語,中性名詞的奪格parvo(一小點東西)與vivere配合。
第2行 nec meus hic sermo est,“這篇談話並非是我的(思想)”。sed quae praecepit Ofellus rusticus,“而是農夫奧菲洛教的”。
第3行 abnormis sapiens crassaque Minerva,“一位無門無派、思維粗放的哲學家”。abnormis形容他的想法並非中規中矩,表示特徵的奪格crassa Minerva形容他沒受過訓練,思維粗糙。
第4行 non inter lances mensasque nitentes,“不是在明亮的杯盤和餐桌之間”。
第5行 cum stupet insanis acies fulgoribus,“當目光因為瘋狂的亮光而昏眩”,fulgoribus(亮光)是奪格。
第6行 cum acclinis falsis animus meliora recusat,“當心靈因為靠在虛假的東西上而拒絕更好的東西”,與格falsis是中性複數名詞,和形容詞acclinis(向……傾斜)配合。賓語meliora也是中性複數名詞。
第7行 verum(而是)和第4行的non呼應。hic,“在這裡”。impransi mecum disquirite是命令式,“不吃飯和我一起探討”。Cur hoc,“為什麼這樣(指不吃飯)?”
第8行 Dicam,“我會告訴(你們)”。si potero,“如果我能夠”。Male verum examinat omnis corruptus iudex,“每一位受賄的法官都錯誤地考察真相”。Male(糟糕地)是副詞,verum(真實)作中性名詞。
第9行 Leporem sectatus,“在反覆追逐兔子(指打獵)之後”,sectatus(跟隨)是異相動詞過去分詞。equo lassus ab indomito,“被難馴的馬累壞之後”。
第10行 si Romana fatigat militia,“如果羅馬的軍事訓練讓……厭倦”。過去分詞adsuetum用作名詞,作賓語,意思是“習慣於……(的人)”,暗指對方,和異相動詞不定式graecari(模仿希臘)連用。
第11行 seu…seu,“或者……或者”。pila velox,“飛快的球”。
第12行 molliter austerum studio fallente laborem是獨立奪格,“熱情溫柔地欺騙(你,讓你意識不到)運動的勞累”。在這個結構中,studio是主語,laborem是賓語。molliter(溫柔)和austerum(艱辛)的並置突出了欺騙的感覺。
第13行 te discus agit,“鐵餅驅使(即吸引)你”,agit表達了“你”身不由己沉迷其中的含義。上文的pila也是agit的主語。pete cedentem aera disco(用鐵餅攻擊屈服的空氣)是命令式,意為“投擲鐵餅,穿過空氣”,disco是工具奪格。這個命令式獨立句放在這裡很突兀,打亂了上文的附屬成分及從句與第15行主句(另一個命令式)的結構。
第14行 cum labor extuderit fastidia(當鍛煉敲出了你的挑剔)意為“鍛煉之後你就不再挑剔了”。siccus(渴)和inanis(餓)都修飾命令式sperne的主語“你”。
第15行 sperne cibum vilem,“鄙視便宜的食物吧”,含有“你試試”的意思。nisi Hymettia mella Falerno diluta,“除了用法雷努酒調製的許梅托斯蜂蜜”,奪格Falerno與diluta(添兌)配合。
第16行 ne biberis,“不要喝(任何東西)”,biberis是現在完成時虛擬式。Foris est promus,“(假設)你的管家不在家”。
第17行 atrum defendens pisces hiemat mare(風暴中的海在經歷冬天,保護着魚)意為“冬天的海風暴肆虐,人們無法捕魚”。cum sale panis,“麵包和鹽”。
第18行 latrantem stomachum bene leniet,“(那時)就足以安撫你咕咕亂叫的肚子了”,latrantem本義是“犬吠”。Unde putas aut qui partum,“你認為(這種能力)從哪裡來,或者是怎樣獲得的?”
第19行 Non in caro nidore voluptas summa(est),“最大的快樂不在於貴重(食物)的氣味”。
第20行 sed in te ipso est,“而在於你自己”。Tu pulmentaria quaere sudando是命令式,“通過流汗來追求你的調料吧”,sudando是動名詞奪格。
第21行 pinguem vitiis albumque,“因為飲食無度而變得肥胖蒼白(的人)”,作iuvare(使快樂)的賓語,奪格vitiis表示原因,本義是“過錯、缺點”,不定式iuvare和poterit(能夠)連用。
第22行 ostrea,“牡蠣”。scarus,“鸚嘴魚”。peregrina lagois,“國外(進口)的松雞”。這些都是羅馬人眼中的美食。
第23行 tamen,“然而”。Vix eripiam quin,“我很難阻止”,quin和表示否定的Vix(很難)呼應,引導後面的從句。posito pavone是獨立奪格,“(煮好的)孔雀擺上來”,孔雀是古羅馬人喜歡的美食。
第24行 velis hoc potius quam gallina tergere palatum,“你更願意用這個(指孔雀)而不是母雞來滿足你的味覺”,velis和不定式tergere(摩擦)連用,hoc和gallina(母雞)都是奪格,palatum(齶)代指味覺。
第25行 corruptus vanis rerum,“被食物空洞的(外表)誤導”,corruptus意為“被敗壞”,vanis是中性複數名詞的奪格。quia veneat auro rara avis,“因為(這種)稀有的鳥是用黃金買來的”。veneat是veneo(被出售)的現在時虛擬式,表示引述的理由。
第26行 picta pandat spectacula cauda,“它用彩色的尾巴展開了難得的景觀”,picta cauda是奪格,spectacula是賓格。
第27行 tamquam ad rem attineat quidquam,“好像這與事情本身(指食物的味道)有任何關係”。Num vesceris ista quam laudas pluma,“難道你會吃你讚美的羽毛嗎?”vesceris(吃)是異相動詞將來時。
第28行 Cocto num adest honor idem,“難道它煮了以後同樣的美還在嗎?”過去分詞Cocto(煮)作與格名詞,指孔雀,與adest(存在)配合。honor此處意為“美麗”。
第29行 tamen表示對上文的轉折。carne quamvis distat nil,“雖然(母雞和孔雀的)肉(在味道上)並沒有差別”,主語是nil,carne(肉)是表示方面的奪格。hac magis illam te petere,“你追求這種(肉)而不是那種”,這個不定式短語附屬於命令式esto(姑且承認)。
第30行 過去分詞短語imparibus formis deceptum(被不同的外表欺騙)修飾te(你)。
第31行 unde datum sentis,“你從哪裡獲得了這種感覺的天賦?”datum(天賦)是sentis(感覺)的內賓語。後面的兩個間接問句附屬於動詞sentis。lupus hic Tiberinus an alto captus hiet,“這條張着嘴的梭魚是在台伯河還是在深海里捕捉的?”這裡的lupus不是狼,而是梭魚,alto是中性名詞奪格,謂語動詞hiet(張嘴)並非句子的重心。
第32行 pontesne inter iactatus an amnis ostia sub Tusci,“它是在兩座橋之間的水域還是在塔斯坎河口翻騰?”過去分詞iactatus(拋來拋去)修飾lupus,pontes指連接台伯島(台伯河的河心島)和兩側河岸的兩座橋,“塔斯坎河”就是台伯河,因為它發源於埃特魯里亞。
第33行 insane(瘋狂的人)是呼格。Laudas trilibrem mullum,“你稱讚三磅重的胭脂魚”。
第34行 quem從句的先行詞是mullum(胭脂魚)。in singula quem minuas pulmenta necesse est,“你(卻)必須將它切成單獨的小塊”。quem作minuas(使變小)的賓語,minuas所在的從句作necesse est的主語。
第35行 Ducit te species,“外表引導着你”。video(我意識到)是插入語。ergo,“因此”。quo pertinet,“有何用意”。
第36行 不定式結構proceros odisse lupos(討厭很長的梭魚)作pertinet的主語。Quia scilicet,“當然因為”。
第37行 illis maiorem natura modum dedit,“自然給了那些魚(指梭魚)更大的尺寸”, his breve pondus,“(而)給了這些魚(胭脂魚)較輕的重量”。illis和his都是與格,和dedit(給)配合。
第38行 Ieiunus raro stomachus volgaria temnit,“只有很少覺得餓的肚子(才)鄙視普通的(食物)”。raro(很少)是副詞,形容詞volgaria(普通的)用作中性複數名詞。
第39行 Porrectum magno magnum spectare catino vellem,“(可是)我喜歡看着一條大(魚)擺在一隻大盤子里”。過去分詞Porrectum(伸展)修飾名詞magnum,magno catino是奪格,不定式spectare和vellem連用。
第40行 ait Harpyiis gula digna rapacibus,“一個配得上搶奪成性的鳥身女妖的喉嚨說”,鳥身女妖即哈耳庇埃(Harpyiae),gula(喉嚨)代指貪吃的人,奪格Harpyiis rapacibus和digna配合。At vos praesentes Austri,“可是你們南風(趕緊)到場”。
第41行 coquite horum obsonia是命令式,“製作這些人(指貪吃者)的食物”。
第42行 Quamquam putet aper rhombusque recens,“雖然野豬和新捕來的大菱鮃已經發臭”,putet是putere(發臭)的現在時。
第43行 mala copia quando aegrum sollicitat stomachum,“當令人厭倦的豐富食物讓噁心的胃不勝其煩”。
第44行 cum和quando一樣引導時間狀語從句。cum rapula plenus atque acidas mavolt inulas,“當膩煩的肚子更喜歡小蘿蔔和泡醋的土木香”。
第45行 Necdum omnis abacta pauperies epulis regum,“但貧窮(的痕迹)並非已經全然從權貴的宴席上消失”。abacta省略了est,“被逐出”。epulis(宴席)是奪格,屬格regum(國王)泛指權貴。nam表示解釋。
第46行 vilibus ovis nigrisque est oleis hodie locus,“(直到)今天都還有便宜的雞蛋和黑橄欖的位置”,ovis(雞蛋)和oleis(橄欖)都是與格。Haud ita pridem,“在不久以前”。
第47行 Galloni praeconis erat acipensere mensa infamis,“拍賣師伽羅紐的餐桌因為(擺了)鱘魚而落下壞名聲。”屬格praeconis(拍賣師)是Galloni的同位語,acipensere(鱘魚)是表示原因的奪格。
第48行 Quid,“什麼”,賀拉斯故作驚訝。tum rhombos minus aequor alebat,“那時大海養育的大菱鮃更少嗎?”minus修飾alebat(養育)。
第49行 Tutus erat rhombus,“(那時)大菱鮃很安全”。tutoque ciconia nido(erat),“鸛也在它安全的巢里”。
第50行 donec vos auctor docuit praetorius,“直到一位司法官首先教你們(吃這些東西)”。賀拉斯所指的人不詳,古代注者有種種猜測。Ergo,“因此”。
第51行 si quis nunc mergos suaves edixerit assos,“如果有誰宣稱烤海鷗很香”,edixerit(宣布)是將來完成時。
第52行 parebit pravi docilis Romana iuventus,“善於學習墮落的羅馬青年就會聽從”。屬格形容詞pravi(墮落的)用作中性單數名詞,和docilis(可教的)配合。
第53行 Sordidus a tenui victu distabit,“吝嗇的生活方式和簡樸的生活方式相差甚遠”,Sordidus(victus)指赤貧且無尊嚴的生活方式,這裡應該指一種主動選擇,所以譯成“吝嗇”。Ofello iudice是獨立奪格,“按照奧菲洛的判斷”。
第54行 nam表示解釋。frustra vitium vitaveris illud,“你避開那種惡行(指奢靡)是徒勞的”。
第55行 si te alio pravum detorseris,“如果你讓墮落的自己轉向另一個方向(指吝嗇)”,alio是副詞。
第56行 cui從句修飾Avidienus(阿維丹,杜撰的名字)。cui Canis ex vero ductum cognomen adhaeret,“根據真實情況所起的綽號‘狗’緊隨着他”。與格cui和adhaeret(黏在……上)配合。ex vero ductum修飾Canis(狗)的同位語cognomen(綽號)。
第57行 quinquennes oleas est et silvestria corna,“吃的是放了五年的橄欖和森林裡的山茱萸”。est是edo(吃)的現在時。
第58行 ac nisi mutatum parcit defundere vinum,“而且只有到酒變味了才肯倒出來喝”。mutatum(改變)修飾vinum。parcit defundere,“捨不得倒出”。
第59行 cuius從句的先行詞也是Avidienus。cuius odorem olei nequeas perferre,“你也忍受不了他的油的氣味”,nequeas(不能)是表示潛在可能性的虛擬式。licebit,“儘管”。
第60行 ille repotia, natalis, aliosve dierum festos albatus celebret,“他穿着白色托加袍慶祝婚禮、生日和其他節日”,albatus意為穿上白色的喜慶服。
第61行 cornu ipse bilibri caulibus instillat,“他會從兩磅的油瓶里一滴一滴(把油)倒在捲心菜上”。ipse(他自己)強調他不放心讓別人倒油,怕太浪費。cornu(此處指油瓶)是奪格,caulibus(捲心菜)是與格。
第62行 veteris non parcus aceti,“對放了很久的醋卻不吝嗇”。veteris aceti(老醋)是屬格,和parcus(節儉)配合。
第63行 igitur,“因此”。Quali victu sapiens utetur,“智者應該過怎樣的生活?”奪格victu(生活)與異相動詞utetur(用、享受)配合。Horum utrum imitabitur,“模仿這兩種中的哪種?”imitabitur也是異相動詞。
第64行 aiunt(俗話說)是插入語。Hac urget lupus, hac canis,“一邊有狼追,一邊有狗攔”。
第65行 Mundus erit,“智者(的生活)應當講究”,主語是sapiens。qua(=quatenus),“到這個程度”。non offendat sordibus,“不因為吝嗇讓人厭惡”,sordibus是奪格。
第66行 in neutram partem cultus miser,“不會因為擔憂自己的生活方式而走向任何一個極端”。partem意為“方向”,屬格cultus(生活方式)與miser(焦慮的)配合。也可將cultus視為修飾partem,miser(不幸的)表示走極端的結果。
第67行 Hic neque servis saevus erit,“他既不會對奴隸很兇”,servis(奴隸)是與格。Albuci senis exemplo,“像老年人埃布修那樣”,屬格Albuci senis 修飾奪格exemplo(榜樣)。dum munia didit,“在分配任務時”。
第68行 nec sic ut simplex Naevius,“也不會如此沒頭腦,像奈維烏那樣”,sic修飾simplex(簡單的)。
第69行 unctam convivis praebebit aquam,“讓客人們喝油膩的水”,convivis(賓客)是與格。vitium hoc quoque magnum(est),“這也是一個大錯”。
第70行 Accipe nunc是命令式,“現在聽我講”,賓語是quae quantaque引導的從句。victus tenuis quae quantaque secum adferat,“簡樸的生活能帶來哪些(益處),多麼大的(益處)”。quae和quanta都用作中性複數名詞。
第71行 In primis valeas bene,“首先你的身體會很好”。nam表示解釋。ut(怎樣)引導的從句作credas(你會相信)的賓語。
第72行 variae res ut noceant homini,“太繁雜的東西(這裡指食物)會怎樣傷害一個人”。形容詞短語memor illius escae(記得那種食物)修飾credas的主語“你”。
第73行 quae從句修飾escae。quae simplex olim tibi sederit,“它(因為)簡單曾讓你長久地喜歡”,sederit(坐、留下)的意思是一直被“你”接受,不覺厭煩。at simul assis miscueris elixa,“可是你一旦將煮菜和炸菜混在一起”。
第74行 simul conchylia turdis,“一旦將貝殼和畫眉(混在一起)”。turdis和assis都是奪格。
第75行 dulcia se in bilem vertent,“可口的東西就變成了膽汁(比喻難吃的東西)”。stomacho tumultum lenta feret pituita,“持久的黏液就會給胃帶去攪擾”。賀拉斯在這裡使用了古羅馬描述消化不良的一些術語,但他的用法並不專業,所以我們無法精確地知道他的意思。
第76行 Vides(你看見)的賓語是ut(怎樣)引導的從句。ut pallidus omnis cena desurgat dubia,“每一位(賓客)都怎樣臉色蒼白地從(因為菜太多而)令人疑惑的宴席起身”,cena dubia是表示分離的奪格。
第77行 Quin,“而且”。corpus onustum hesternis vitiis,“因為昨天的暴食而變得沉重的身體”,奪格vitiis(惡行)這裡指吃喝無度。
第78行 animum quoque praegravat una,“也讓精神一起變得沉重”。una(一起)是副詞。
第79行 affigit humo divinae particulam aurae,“將一部分神聖的靈魂也釘在地面”,humo(地面)是與格。
第80行 Alter(另外那位)指用來作對比的人。dicto citius,“比說的(話)還快”,就是“很快”的意思。ubi curata sopori membra dedit,“當他把已經被款待過(指用餐)的身體交給睡眠”。
第81行 vegetus praescripta ad munia surgit,“精力旺盛地起床,(去做)分派的工作”。介詞ad和賓格搭配常表示目的。
第82行 tamen,“然而”。Hic ad melius poterit transcurrere quondam,“他有時可以抽身去做一些更好的事(指休息娛樂)”。melius(更好的)用作單數中性名詞,transcurrere(跑到另一邊)意味着暫時放下他的日常事務。
第83行 sive…seu,“無論……還是”。diem festum rediens advexerit annus,“循環的流年帶來某個節日”。
第84行 recreare volet tenuatum corpus,“他想恢復瘦下來的身體”。ubi,“當……的時候”。
第85行 accedent anni,“年齡增大”。tractari mollius aetas imbecilla volet,“虛弱的年紀需要更溫和地使用”,volet(想)和被動不定式tractari(處理、對待)連用。賀拉斯列舉了三條放鬆和休息的理由:慶祝節日、生病和變老。
第86行 tibi quidnam accedet ad istam mollitiem,“(可是)對你而言,有什麼能夠添加給那種慵懶狀態呢?”
第87行 quam從句修飾mollitiem(溫和的狀態)。puer et validus praesumis,“(你)在年輕、健康的時候已經預先享用”。
第88行 seu dura valetudo inciderit,“如果健康惡化的情況發生”。seu tarda senectus,“或者讓人變得遲緩的老年(來臨)”。
第89行 Rancidum aprum antiqui laudabant,“古人稱讚已經變壞的豬肉”。non quia nasus illis nullus erat,“並非因為他們沒有鼻子”。
第90行 sed,“而是”。credo(我相信)是插入語。hac mente(erant),“抱着這樣的想法”,hac mente是奪格。quod無實義,引導名詞性從句。
第91行 hospes tardius adveniens vitiatum(consumeret),“來晚了的客人吃已經壞了的(豬肉)”。commodius quam,“比……更方便”。
第92行 integrum edax dominus consumeret,“主人在(豬肉)新鮮時把它吃光”。utinam表達強烈的祈願語氣。
第93行 Hos inter heroas natum(在這些英雄人物中間誕生)修飾me(我)。tellus me prima tulisset,“最初的大地產出我”。tulisset和natum的意義有重疊。
第94行 Das aliquid famae(你給名聲任何東西嗎)意思是“你多少看重名聲嗎?”quae從句修飾famae。
第95行 quae carmine gratior aurem occupet humanam,“它佔據人的耳朵,聽起來比歌聲還甜美”,carmine(歌)是比較奪格。
第96行 Grandes rhombi patinaeque grande ferunt dedecus,“大個頭的大菱鮃和大盤子帶來大的恥辱”。una cum damno,“和(金錢)損失一起”。adde是命令式,“(再)加上”。
第97行 iratum(憤怒的)同時修飾patruum(叔叔)和vicinos(鄰居)。te(你)也是adde的賓語。tibi iniquum(憎惡你自己)和frustra mortis cupidum(徒然地盼着死)都修飾te。
第98行 cum deerit egenti as,“當需要錢的(你)沒有一阿斯(古羅馬很小的貨幣單位)”。laquei pretium,“一根繩(用來上吊)的價錢”,作as的同位語。
第99行 inquit,“他(回答)說”。“他”就是上文的“你”。Iure Trausius istis iurgatur verbis,“應當用這些話去責備特勞修”,Iure是副詞,istis verbis是奪格。
第100行 ego vectigalia magna habeo,“我有豐厚的收入”。
第101行 divitiasque tribus amplas regibus,“和足夠三個國王(花銷)的巨大財富”。tribus regibus是與格,和amplas(充足的)配合。Ergo,“既然這樣”。
第102行 quod superat省略了先行詞id,“(你)多出來的錢”,作不定式insumere(花掉)的賓語。non est melius,“沒有更好的(方式)”,melius是中性單數名詞,作quo從句的先行詞。quo insumere possis,“你能花(錢)的方式”,quo是奪格。
第103行 Cur eget indignus quisquam,“為什麼任何不應該(如此)的人都缺衣少食?”indignus省略了與它配合的奪格名詞。te divite,獨立奪格,“你(卻)很富有”。
第104行 Quare templa ruunt antiqua deum(=deorum),“為什麼古代的神廟快要倒塌?”improbe(無恥的人)是呼格。
第105行 Cur carae non aliquid patriae tanto emetiris acervo,“為何不用你如此多的錢財為你親愛的祖國貢獻點什麼?”carae patriae是與格,tanto acervo是奪格,emetiris是異相動詞emetiri(分發)的現在時。
第106行 Vni nimirum recte tibi semper erunt res(毫無疑問,只有你一個人的財富總會這麼興盛)是對此人心理的反諷式揣摩。Vni是tibi的同位語,都是與格。
第107行 magnus risus(巨大的笑料)是呼格,posthac,“將來”。與格inimicis(敵人)和risus配合,表示施動者。
第108行 Vterne ad casus dubios fidet sibi certius,“面對棘手的情況時,他們兩人中誰會更有把握地信任自己?”Vter(哪一個)針對的是下文描繪的兩種人。fidet(信任)和與格名詞搭配。hic(他)是一種人,受qui從句修飾。
第109行 pluribus adsuerit mentem corpusque superbum,“他已經讓自己傲慢的心靈和身體適應了有太多財富的狀態”。pluribus(太多)是與格中性複數名詞,與現在完成時虛擬式(表示特徵)adsuerit(使習慣)配合。
第110行 an(還是)表示選擇。qui從句的先行詞省略了。contentus parvo metuensque futuri(滿足於很少的物質,提前為將來籌劃)修飾主語qui。parvo是奪格中性單數名詞,futuri是屬格名詞,與metuens(害怕)配合。
第111行 ut sapiens,“像一位智者”。in pace aptarit(=apataveri,準備)idonea bello,“在和平時準備適合戰爭的(東西)”,idonea是中性複數名詞,bello是與格。
第112行 Quo引導目的狀語從句。Quo magis his credas,“為了讓你更深信這些(話)”,his是與格。puer parvus(小男孩)是ego(我)的同位語,表示動作發生的時間,謂語動詞是novi(知道),賓語是一個賓格不定式結構,其中的主語是hunc Ofellum(這位奧菲洛)。
第113行 integris opibus non latius usum(esse)quam,“在財富完整時用起來也不比……時更大方”,對比的是nunc(現在)和accisis(財富減少)時的情況。也即是說,即使在當年富裕時,奧菲洛也很節儉。
第114行 Videas(你能看見)是表示潛在可能性的虛擬式。metato in agello,“在已經轉給(別人)的小片土地上”。
第115行 cum pecore et gnatis,“與牛和孩子一起”。fortem colonum(健壯的農夫)是Videas的賓語,奪格mercede(報酬)說明他是別人的僱工(因為土地已轉給別人)。
第116行 narrantem(講述)修飾colonum。luce profesta(非假日、工作日)是時間奪格。Non ego temere edi quicquam,“我(年輕時)從不貿然吃任何東西”,從edi(吃)的時態可知他所說的不是現在的情形。
第117行 praeter holus fumosae cum pede pernae,“除了綠葉菜和一條熏火腿”。pede(一呎)受屬格fumosae pernae(熏火腿)修飾。
第118行 Ac mihi seu longum post tempus venerat hospes,“如果有訪客在很久不見之後到我家來”,與格mihi和venerat(來)配合。
第119行 sive operum vacuo gratus conviva per imbrem vicinus,“或者在(我)空閑的時候,一位鄰居在下雨時(來看我),(這時他是)受歡迎的賓客”。屬格operum(工作)修飾與格陽性名詞vacuo(空閑的人),後者和gratus(受歡迎)配合,gratus修飾vicinus(鄰居)的同位語conviva(宴會賓客)。
第120行 bene erat,“很好(這裡指用餐)”。non piscibus urbe petitis是奪格,“不是從城裡弄來的魚”。
第121行 sed pullo atque haedo,“而是用(自己的)小母雞和小山羊”。tum,“然後”。secundas mensas(第二輪菜)指飯後點心,作ornabat(裝飾)的賓語。
第122行 pensilis uva(掛起來的葡萄)指葡萄乾。nux(堅果)和uva都是ornabat的主語。cum duplice ficu(和切開的無花果一起)指無花果乾。
第123行 Post hoc,“在這之後”。ludus erat culpa potare magistra,“(我們的)娛樂就是隨意喝酒,(只要不過度)”,culpa magistra是獨立奪格,“犯錯(的感覺)是裁判”,指飲酒沒有別的規則,只靠自己控制。
第124行 ac venerata Ceres,“然後向穀物神刻瑞斯奠酒”,因為未用謂語動詞,從語法上說這只是一個名詞短語,所以能作下文explicuit的主語。ita culmo surgeret alto,轉述的禱告語,相當於目的狀語從句,“以便穀物能長出高高的莖”,culmo(莖)是奪格。
第125行 explicuit vino contractae seria frontis,“用酒解開了鎖住額頭的憂思”,seria(嚴肅的想法)作中性複數名詞,受屬格contractae frontis(皺縮的前額)修飾。
第126行 Saeviat atque novos moveat Fortuna tumultus,虛擬式含有讓步狀語從句的味道,“且讓時運女神瘋狂,攪起新的動蕩”。
第127行 quantum hinc imminuet,“她能從這樣的(快樂)中減去多少?”Quanto aut ego parcius aut vos nituistis,“我或者你們(生活的)光澤減了多少”,“光澤減少”(parcius nituistis)指物質方面的削減。
第128行 pueri(孩子們)是呼格。ut huc novus incola venit,“自從新的主人來到這裡”。incola(居民)指獲得此人土地所有權的那人,venit是現在完成時。
第129行 Nam表示解釋。propriae telluris erum natura nec illum nec me nec quemquam statuit,“自然沒有指定他、我或者任何人做土地的主人”。屬格propriae telluris(自己的土地)修飾erum(主人)。
第130行 nos expulit ille,“他把我們趕了出來”。expulit(驅逐)是比喻的用法,其實意思相當於“取代”。
第131行 illum(他)是將來時expellet(驅逐)的賓語,主語是aut nequities aut vafri inscitia iuris,“或者是邪惡的行為或者是對狡猾法律的無知”,前者指別人通過暴力奪取,後者指別人通過鑽法律的空子騙取。
第132行 postremum expellet certe vivacior heres,“至少最後比他長壽的繼承人會將他驅逐”。vivacior(更有活力的)指死在他後面。
第133行 Nunc Umbreni sub nomine(現在落在昂萊努名下)和nuper Ofelli dictus(不久前還被稱為奧菲洛的)修飾ager(土地)。
第134行 erit nulli proprius,“將不屬於任何人所有”,nulli(任何人)是與格。
第135行 sed cedet in usum nunc mihi, nunc alii,“而是將時而歸我使用,時而歸另一個人使用”,alii(別人)也是與格。賀拉斯區分了所有權和使用權,認為人對土地只有使用權。Quocirca,“因此”。vivite fortes是命令式,“勇敢地生活”,形容詞fortes有副詞味道。
第136行 fortiaque adversis opponite pectora rebus也是命令式,“面對逆境挺起勇敢的胸膛”,fortia修飾賓格pectora,adversis修飾與格rebus。