Quae virtus et quanta, boni, sit vivere parvo
(nec meus hic sermo est, sed quae praecepit Ofellus
rusticus, abnormis sapiens crassaque Minerva),
discite, non inter lances mensasque nitentes,
5 cum stupet insanis acies fulgoribus et cum
acclinis falsis animus meliora recusat,
verum hic impransi mecum disquirite. ‘Cur hoc?’
Dicam, si potero. Male verum examinat omnis
corruptus iudex. Leporem sectatus equove
10 lassus ab indomito, vel, si Romana fatigat
militia adsuetum graecari, seu pila velox,
molliter austerum studio fallente laborem,
seu te discus agit, pete cedentem aera disco;
cum labor extuderit fastidia, siccus, inanis
15 sperne cibum vilem; nisi Hymettia mella Falerno
ne biberis diluta. Foris est promus, et atrum
defendens pisces hiemat mare: cum sale panis
latrantem stomachum bene leniet. Unde putas aut
qui partum? Non in caro nidore voluptas
20 summa, sed in te ipso est. Tu pulmentaria quaere
sudando; pinguem vitiis albumque neque ostrea
nec scarus aut poterit peregrina iuvare lagois.
Vix tamen eripiam, posito pavone, velis quin
hoc potius quam gallina tergere palatum,
25 corruptus vanis rerum, quia veneat auro
rara avis, et picta pandat spectacula cauda;
tamquam ad rem attineat quidquam. Num vesceris ista
quam laudas pluma? Cocto num adest honor idem?
carne tamen quamvis distat nil, hac magis illam
30 imparibus formis deceptum te petere esto,
unde datum sentis, lupus hic Tiberinus an alto
captus hiet, pontesne inter iactatus an amnis
ostia sub Tusci? Laudas, insane, trilibrem
mullum, in singula quem minuas pulmenta necesse est.
35 Ducit te species, video: quo pertinet ergo
proceros odisse lupos? Quia scilicet illis
maiorem natura modum dedit, his breve pondus.
Ieiunus raro stomachus volgaria temnit.
‘Porrectum magno magnum spectare catino
40 vellem,’ ait Harpyiis gula digna rapacibus. At vos
praesentes Austri, coquite horum obsonia! Quamquam
putet aper rhombusque recens, mala copia quando
aegrum sollicitat stomachum, cum rapula plenus
atque acidas mavolt inulas. Necdum omnis abacta
45 pauperies epulis regum; nam vilibus ovis
nigrisque est oleis hodie locus. Haud ita pridem
Galloni praeconis erat acipensere mensa
infamis. Quid? tum rhombos minus aequor alebat?
Tutus erat rhombus, tutoque ciconia nido,
50 donec vos auctor docuit praetorius. Ergo
si quis nunc mergos suaves edixerit assos,
parebit pravi docilis Romana iuventus.
Sordidus a tenui victu distabit, Ofello
iudice; nam frustra vitium vitaveris illud,
55 si te alio pravum detorseris. Avidienus
cui Canis ex vero ductum cognomen adhaeret,
quinquennes oleas est et silvestria corna,
ac nisi mutatum parcit defundere vinum, et
cuius odorem olei nequeas perferre, licebit
60 ille repotia, natales, aliosve dierum
festos albatus celebret, cornu ipse bilibri
caulibus instillat, veteris non parcus aceti.
Quali igitur victu sapiens utetur, et horum
utrum imitabitur? Hac urget lupus, hac canis, aiunt.
65 Mundus erit, qua non offendat sordibus, atque
in neutram partem cultus miser. Hic neque servis,
Albuci senis exemplo, dum munia didit,
saevus erit, nec sic ut simplex Naevius unctam
convivis praebebit aquam; vitium hoc quoque magnum.
70 Accipe nunc, victus tenuis quae quantaque secum
adferat. In primis valeas bene; nam variae res
ut noceant homini credas, memor illius escae
quae simplex olim tibi sederit; at simul assis
miscueris elixa, simul conchylia turdis,
75 dulcia se in bilem vertent, stomachoque tumultum
lenta feret pituita. Vides ut pallidus omnis
cena desurgat dubia? Quin corpus onustum
hesternis vitiis animum quoque praegravat una,
atque affigit humo divinae particulam aurae.
80 Alter, ubi dicto citius curata sopori
membra dedit, vegetus praescripta ad munia surgit.
Hic tamen ad melius poterit transcurrere quondam,
sive diem festum rediens advexerit annus,
seu recreare volet tenuatum corpus, ubique
85 accedent anni et tractari mollius aetas
imbecilla volet; tibi quidnam accedet ad istam
quam puer et validus praesumis mollitiem, seu
dura valetudo inciderit seu tarda senectus?
Rancidum aprum antiqui laudabant, non quia nasus
90 illis nullus erat, sed, credo, hac mente, quod hospes
tardius adveniens vitiatum commodius quam
integrum edax dominus consumeret. Hos utinam inter
heroas natum tellus me prima tulisset!
Das aliquid famae, quae carmine gratior aurem
95 occupet humanam? Grandes rhombi patinaeque
grande ferunt una cum damno dedecus; adde
iratum patruum, vicinos, te tibi iniquum
et frustra mortis cupidum, cum deerit egenti
as, laquei pretium. ‘Iure,’ inquit, ‘Trausius istis
100 iurgatur verbis; ego vectigalia magna
divitiasque habeo tribus amplas regibus.’ Ergo,
quod superat non est melius quo insumere possis?
Cur eget indignus quisquam te divite? Quare
templa ruunt antiqua deum? Cur, improbe, carae
105 non aliquid patriae tanto emetiris acervo?
Vni nimirum recte tibi semper erunt res,
o magnus posthac inimicis risus! Vterne
ad casus dubios fidet sibi certius, hic qui
pluribus adsuerit mentem corpusque superbum,
110 an qui contentus parvo metuensque futuri
in pace, ut sapiens, aptarit idonea bello?
Quo magis his credas, puer hunc ego parvus Ofellum
integris opibus novi non latius usum
quam nunc accisis. Videas metato in agello
115 cum pecore et gnatis fortem mercede colonum
‘Non ego,’ narrantem, ‘temere edi luce profesta
quicquam praeter holus fumosae cum pede pernae.
Ac mihi seu longum post tempus venerat hospes,
sive operum vacuo gratus conviva per imbrem
120 vicinus, bene erat non piscibus urbe petitis,
sed pullo atque haedo; tum pensilis uva secundas
et nux ornabat mensas cum duplice ficu.
Post hoc ludus erat culpa potare magistra,
ac venerata Ceres, ita culmo surgeret alto,
125 explicuit vino contractae seria frontis.
Saeviat atque novos moveat Fortuna tumultus,
quantum hinc imminuet? Quanto aut ego parcius aut vos,
o pueri, nituistis, ut huc novus incola venit?
Nam propriae telluris erum natura nec illum
130 nec me nec quemquam statuit: nos expulit ille,
illum aut nequities aut vafri inscitia iuris,
postremum expellet certe vivacior heres.
Nunc ager Umbreni sub nomine, nuper Ofelli
dictus, erit nulli proprius, sed cedet in usum
135 nunc mihi, nunc alii. Quocirca vivite fortes
fortiaque adversis opponite pectora rebus.’
朋友们,简朴生活是怎样的美德,多重要
(这不是我自己的想法,而是农夫奥菲洛
教我的,他无门无派,思想难免粗糙),
请听我细说,但别在璀璨的杯盘和餐桌间,
5 当你们的眼神因为疯狂的亮光而浑浊,
当心灵依偎着浮华而拒绝真实,而要
在这里空着肚子和我探讨。“为什么?”
我尽力解释吧。若考察真相,受贿的法官
无人能胜任。在反复追逐兔子或者
10 被烈马累坏后(如果你厌倦了罗马的军训,
习惯模仿希腊人),你喜欢飞翔的皮球
(兴趣温柔地隐藏了运动的劳累)或者
铁饼(尽情用铁饼袭击撤退的空气吧),
当疲惫敲掉了挑剔,用你的饥渴之身
15 鄙视便宜的食物吧,只喝专门用法雷努酒
调制的许梅托斯蜂蜜!总管不在家,
冬天的大海风暴肆虐,没法捕鱼,面包
和盐就足以安抚你乱叫的肚子。这能力
是怎样获得的?最大的快乐不在于珍馐的
20 气味,而在于你自己。通过流汗来寻找
调料吧。牡蛎、鹦嘴鱼或者进口的松鸡
都无法取悦已经肥胖苍白的贪食者。
然而,孔雀一旦摆上桌,我很难阻止你
用它而不是母鸡来满足你的味觉,
25 你迷信空洞的外表,因为这稀有的鸟
用黄金买来,彩色的尾巴展开了美景,
仿佛与味道有任何关系。难道你会吃
你赞美的羽毛?它煮了仍有当初的荣耀?
虽然两种肉并没有差别,你却厚此
30 薄彼,姑且算你被外观的差异欺骗,
这感觉的天赋又何来?怎知这条梭鱼
捕自台伯河或深海,它在双桥间还是
在塔斯坎河口翻腾?疯子,你称赞三磅的
胭脂鱼,最后还是要将它切成小片。
35 我知道你追随表象,那你又为何讨厌
长长的梭鱼?无疑是因为自然赋予了
那些鱼更大的尺寸,这些鱼较轻的重量。
很少觉得饿的肚子才鄙视普通的食物。
“我就喜欢看一条大鱼摆在大盘子里,”
40 有人说(鸟身女妖就是他的榜样)。
你们南风快来,给他们备饭!——尽管
过剩的菜肴让胃腻烦,连新鲜的野猪
和大菱鲆似乎都发臭,它宁愿选择小萝卜
和泡醋的土木香。贫穷的痕迹并未全然
45 从权贵的宴席上消失,便宜的鸡蛋和黑橄榄
到今天都还有位置。拍卖师伽罗纽的餐桌
不久前落下了坏名声,只因为摆了鲟鱼。
什么?难道那时海里的大菱鲆更少?
大菱鲆原本很安全,鹳的巢也无人侵扰,
50 直到一位司法官给你们做了示范。
所以,若有谁宣称烤海鸥很香,善于
追求堕落的罗马青年人就会仿效。
奥菲洛相信,吝啬与简朴相去甚远,
你避开奢靡是徒劳的,如果你又任性地
55 转到相反的方向。“狗”的绰号一直
跟随阿维丹,恰如其分,他的食物是
放了五年的橄榄和森林里长的山茱萸,
而且酒若不变味,他就永远不肯喝,
你也无法忍受他的油的气味(虽则
60 婚礼、生日和节日他会穿白色的喜庆服),
他会从两磅的瓶里一滴滴把油倒在
卷心菜上,对放了很久的醋却不吝啬。
那么,智者应该过怎样的生活?模仿
哪一种?俗话说,一边有狗拦,一边有狼追。
65 他不应吝啬,惹人憎恶,也不应焦虑,
选择极端的活法。他不像埃布修那样,
在分配任务时凶狠地呵斥奴隶,也不会
学痴傻的奈维乌,给客人端上油腻腻的水
(这也是严重的毛病)。现在,听我讲述,
70 简朴的生活有哪些益处,多大的益处。
首先你的身体会很好,吃得太繁杂
有害健康,你会相信的,记得你一直
喜欢的那种简单食物吗?可是若把
炖菜和炸菜,或者贝壳和画眉混合,
75 佳肴就立刻变成胆汁,凝滞的黏液
就会搅扰胃。你可见每位宾客离席时
脸色苍白,表情迷茫?而且,昨天若
暴食,身体就昏沉,精神也跟着困顿,
一部分神圣的灵魂也被钉死在地面。
80 有人用完餐,把肢体交给酣畅的睡眠,
起床后便精神抖擞,投入分派的工作。
然而他可以时常抽身,放松自己,
无论是因为循环的流年送来节日,
还是他想恢复消瘦下来的身体,
85 还是渐老的年岁需要更温和的呵护。
可是你,如果健康恶化,或者迟缓的
暮年来临,还能给慵懒的享受添什么,
既然你年轻、强壮时已经预先支取?
古人称赞已变坏的猪肉,并非因为
90 他们没鼻子,而是(我相信)这样看问题:
客人来晚了,只吃到坏肉,总比主人
趁新鲜全吃了更合适。真希望最初的大地
已诞下了我,陪伴这样的英雄前辈!
你对名声在意吗?它甜美胜过歌声,
95 占据人的耳朵。大菱鲆和大盘子给你
带来大损失和大耻辱,还会引发叔叔
和邻居的愤怒,你会憎恶自己,徒然
盼着自己死,当你连只卖一阿斯的上吊绳
都支付不起。“这番话,”他说,“应该拿去
100 数落特劳修,我却有丰厚的收入和足够
三个国王花的巨大财富。”既然这样,
多出来的钱为何没派上更好的用场?
为什么好人缺衣少食,你却很富有?
古代的神庙为何快倒塌?无耻的人啊,
105 为何不用这财堆来服务亲爱的祖国?
毫无疑问,只有你会永远如此发达,
可你将成为私敌的大笑料!面对危机,
谁对自己更有把握,是早让傲慢的
心灵和身体习惯了巨富的这位,还是
110 那位,满足于很少的物质,为将来筹划,
像一位智者,和平时也准备战争之事?
请相信这些话,因为我从小就认识奥菲洛,
那时他家产远比如今殷富,但用度也并不
更大。你能看见这位健壮的农夫在已属
115 别人的土地上与牛和孩子一起干活。
他回忆,“工作日我从不乱吃什么东西,
伙食只是绿叶菜和一条熏火腿。如果
有久未见面的访客来家里,或者下雨时
我得闲,邻居来看我,做我座上宾,就吃得
120 很好,不是吃从城里弄来的鱼,而是
自己养的小母鸡和小山羊。饭后甜点
会摆上葡萄干、坚果和切开的无花果干。
然后就尽兴喝酒,只要不过度就可以,
我们向谷物神奠酒,求庄稼能够丰收,
125 刻瑞斯也用酒解开我们忧虑的额头。
任时运女神疯狂,搅起新动荡,这样的
快乐她能夺走多少?咱们生活的光泽
又减了多少,孩子们,自从新住户搬来?
他、我、任何人都不是自然指定的
130 土地主人。他取代了咱们,邪恶的行为
或者对狡猾法律的无知又让他走开,
至少最终他只能让位于更长寿的继承者。
现在昂莱努名下的土地不久前还是
奥菲洛的,它其实不属谁,不过有时归我,
135 有时归别人使用。所以要勇敢地生活,
勇敢地挺起胸膛,不怕逆境的攻击。”
这首诗大约作于公元前35-前30年。作品借奥菲洛(Ofellus)的观点讨论了简朴生活的意义。
第1行 boni(好)是一种亲切的称呼,可译成“我的好朋友”。Quae virtus et quanta sit vivere parvo,间接问句作第4行命令式discite(学习、了解)的宾语从句,“简朴的生活是什么样的美德,是多大的美德?”不定式vivere(生活)是主语,中性名词的夺格parvo(一小点东西)与vivere配合。
第2行 nec meus hic sermo est,“这篇谈话并非是我的(思想)”。sed quae praecepit Ofellus rusticus,“而是农夫奥菲洛教的”。
第3行 abnormis sapiens crassaque Minerva,“一位无门无派、思维粗放的哲学家”。abnormis形容他的想法并非中规中矩,表示特征的夺格crassa Minerva形容他没受过训练,思维粗糙。
第4行 non inter lances mensasque nitentes,“不是在明亮的杯盘和餐桌之间”。
第5行 cum stupet insanis acies fulgoribus,“当目光因为疯狂的亮光而昏眩”,fulgoribus(亮光)是夺格。
第6行 cum acclinis falsis animus meliora recusat,“当心灵因为靠在虚假的东西上而拒绝更好的东西”,与格falsis是中性复数名词,和形容词acclinis(向……倾斜)配合。宾语meliora也是中性复数名词。
第7行 verum(而是)和第4行的non呼应。hic,“在这里”。impransi mecum disquirite是命令式,“不吃饭和我一起探讨”。Cur hoc,“为什么这样(指不吃饭)?”
第8行 Dicam,“我会告诉(你们)”。si potero,“如果我能够”。Male verum examinat omnis corruptus iudex,“每一位受贿的法官都错误地考察真相”。Male(糟糕地)是副词,verum(真实)作中性名词。
第9行 Leporem sectatus,“在反复追逐兔子(指打猎)之后”,sectatus(跟随)是异相动词过去分词。equo lassus ab indomito,“被难驯的马累坏之后”。
第10行 si Romana fatigat militia,“如果罗马的军事训练让……厌倦”。过去分词adsuetum用作名词,作宾语,意思是“习惯于……(的人)”,暗指对方,和异相动词不定式graecari(模仿希腊)连用。
第11行 seu…seu,“或者……或者”。pila velox,“飞快的球”。
第12行 molliter austerum studio fallente laborem是独立夺格,“热情温柔地欺骗(你,让你意识不到)运动的劳累”。在这个结构中,studio是主语,laborem是宾语。molliter(温柔)和austerum(艰辛)的并置突出了欺骗的感觉。
第13行 te discus agit,“铁饼驱使(即吸引)你”,agit表达了“你”身不由己沉迷其中的含义。上文的pila也是agit的主语。pete cedentem aera disco(用铁饼攻击屈服的空气)是命令式,意为“投掷铁饼,穿过空气”,disco是工具夺格。这个命令式独立句放在这里很突兀,打乱了上文的附属成分及从句与第15行主句(另一个命令式)的结构。
第14行 cum labor extuderit fastidia(当锻炼敲出了你的挑剔)意为“锻炼之后你就不再挑剔了”。siccus(渴)和inanis(饿)都修饰命令式sperne的主语“你”。
第15行 sperne cibum vilem,“鄙视便宜的食物吧”,含有“你试试”的意思。nisi Hymettia mella Falerno diluta,“除了用法雷努酒调制的许梅托斯蜂蜜”,夺格Falerno与diluta(添兑)配合。
第16行 ne biberis,“不要喝(任何东西)”,biberis是现在完成时虚拟式。Foris est promus,“(假设)你的管家不在家”。
第17行 atrum defendens pisces hiemat mare(风暴中的海在经历冬天,保护着鱼)意为“冬天的海风暴肆虐,人们无法捕鱼”。cum sale panis,“面包和盐”。
第18行 latrantem stomachum bene leniet,“(那时)就足以安抚你咕咕乱叫的肚子了”,latrantem本义是“犬吠”。Unde putas aut qui partum,“你认为(这种能力)从哪里来,或者是怎样获得的?”
第19行 Non in caro nidore voluptas summa(est),“最大的快乐不在于贵重(食物)的气味”。
第20行 sed in te ipso est,“而在于你自己”。Tu pulmentaria quaere sudando是命令式,“通过流汗来追求你的调料吧”,sudando是动名词夺格。
第21行 pinguem vitiis albumque,“因为饮食无度而变得肥胖苍白(的人)”,作iuvare(使快乐)的宾语,夺格vitiis表示原因,本义是“过错、缺点”,不定式iuvare和poterit(能够)连用。
第22行 ostrea,“牡蛎”。scarus,“鹦嘴鱼”。peregrina lagois,“国外(进口)的松鸡”。这些都是罗马人眼中的美食。
第23行 tamen,“然而”。Vix eripiam quin,“我很难阻止”,quin和表示否定的Vix(很难)呼应,引导后面的从句。posito pavone是独立夺格,“(煮好的)孔雀摆上来”,孔雀是古罗马人喜欢的美食。
第24行 velis hoc potius quam gallina tergere palatum,“你更愿意用这个(指孔雀)而不是母鸡来满足你的味觉”,velis和不定式tergere(摩擦)连用,hoc和gallina(母鸡)都是夺格,palatum(腭)代指味觉。
第25行 corruptus vanis rerum,“被食物空洞的(外表)误导”,corruptus意为“被败坏”,vanis是中性复数名词的夺格。quia veneat auro rara avis,“因为(这种)稀有的鸟是用黄金买来的”。veneat是veneo(被出售)的现在时虚拟式,表示引述的理由。
第26行 picta pandat spectacula cauda,“它用彩色的尾巴展开了难得的景观”,picta cauda是夺格,spectacula是宾格。
第27行 tamquam ad rem attineat quidquam,“好像这与事情本身(指食物的味道)有任何关系”。Num vesceris ista quam laudas pluma,“难道你会吃你赞美的羽毛吗?”vesceris(吃)是异相动词将来时。
第28行 Cocto num adest honor idem,“难道它煮了以后同样的美还在吗?”过去分词Cocto(煮)作与格名词,指孔雀,与adest(存在)配合。honor此处意为“美丽”。
第29行 tamen表示对上文的转折。carne quamvis distat nil,“虽然(母鸡和孔雀的)肉(在味道上)并没有差别”,主语是nil,carne(肉)是表示方面的夺格。hac magis illam te petere,“你追求这种(肉)而不是那种”,这个不定式短语附属于命令式esto(姑且承认)。
第30行 过去分词短语imparibus formis deceptum(被不同的外表欺骗)修饰te(你)。
第31行 unde datum sentis,“你从哪里获得了这种感觉的天赋?”datum(天赋)是sentis(感觉)的内宾语。后面的两个间接问句附属于动词sentis。lupus hic Tiberinus an alto captus hiet,“这条张着嘴的梭鱼是在台伯河还是在深海里捕捉的?”这里的lupus不是狼,而是梭鱼,alto是中性名词夺格,谓语动词hiet(张嘴)并非句子的重心。
第32行 pontesne inter iactatus an amnis ostia sub Tusci,“它是在两座桥之间的水域还是在塔斯坎河口翻腾?”过去分词iactatus(抛来抛去)修饰lupus,pontes指连接台伯岛(台伯河的河心岛)和两侧河岸的两座桥,“塔斯坎河”就是台伯河,因为它发源于埃特鲁里亚。
第33行 insane(疯狂的人)是呼格。Laudas trilibrem mullum,“你称赞三磅重的胭脂鱼”。
第34行 quem从句的先行词是mullum(胭脂鱼)。in singula quem minuas pulmenta necesse est,“你(却)必须将它切成单独的小块”。quem作minuas(使变小)的宾语,minuas所在的从句作necesse est的主语。
第35行 Ducit te species,“外表引导着你”。video(我意识到)是插入语。ergo,“因此”。quo pertinet,“有何用意”。
第36行 不定式结构proceros odisse lupos(讨厌很长的梭鱼)作pertinet的主语。Quia scilicet,“当然因为”。
第37行 illis maiorem natura modum dedit,“自然给了那些鱼(指梭鱼)更大的尺寸”, his breve pondus,“(而)给了这些鱼(胭脂鱼)较轻的重量”。illis和his都是与格,和dedit(给)配合。
第38行 Ieiunus raro stomachus volgaria temnit,“只有很少觉得饿的肚子(才)鄙视普通的(食物)”。raro(很少)是副词,形容词volgaria(普通的)用作中性复数名词。
第39行 Porrectum magno magnum spectare catino vellem,“(可是)我喜欢看着一条大(鱼)摆在一只大盘子里”。过去分词Porrectum(伸展)修饰名词magnum,magno catino是夺格,不定式spectare和vellem连用。
第40行 ait Harpyiis gula digna rapacibus,“一个配得上抢夺成性的鸟身女妖的喉咙说”,鸟身女妖即哈耳庇埃(Harpyiae),gula(喉咙)代指贪吃的人,夺格Harpyiis rapacibus和digna配合。At vos praesentes Austri,“可是你们南风(赶紧)到场”。
第41行 coquite horum obsonia是命令式,“制作这些人(指贪吃者)的食物”。
第42行 Quamquam putet aper rhombusque recens,“虽然野猪和新捕来的大菱鲆已经发臭”,putet是putere(发臭)的现在时。
第43行 mala copia quando aegrum sollicitat stomachum,“当令人厌倦的丰富食物让恶心的胃不胜其烦”。
第44行 cum和quando一样引导时间状语从句。cum rapula plenus atque acidas mavolt inulas,“当腻烦的肚子更喜欢小萝卜和泡醋的土木香”。
第45行 Necdum omnis abacta pauperies epulis regum,“但贫穷(的痕迹)并非已经全然从权贵的宴席上消失”。abacta省略了est,“被逐出”。epulis(宴席)是夺格,属格regum(国王)泛指权贵。nam表示解释。
第46行 vilibus ovis nigrisque est oleis hodie locus,“(直到)今天都还有便宜的鸡蛋和黑橄榄的位置”,ovis(鸡蛋)和oleis(橄榄)都是与格。Haud ita pridem,“在不久以前”。
第47行 Galloni praeconis erat acipensere mensa infamis,“拍卖师伽罗纽的餐桌因为(摆了)鲟鱼而落下坏名声。”属格praeconis(拍卖师)是Galloni的同位语,acipensere(鲟鱼)是表示原因的夺格。
第48行 Quid,“什么”,贺拉斯故作惊讶。tum rhombos minus aequor alebat,“那时大海养育的大菱鲆更少吗?”minus修饰alebat(养育)。
第49行 Tutus erat rhombus,“(那时)大菱鲆很安全”。tutoque ciconia nido(erat),“鹳也在它安全的巢里”。
第50行 donec vos auctor docuit praetorius,“直到一位司法官首先教你们(吃这些东西)”。贺拉斯所指的人不详,古代注者有种种猜测。Ergo,“因此”。
第51行 si quis nunc mergos suaves edixerit assos,“如果有谁宣称烤海鸥很香”,edixerit(宣布)是将来完成时。
第52行 parebit pravi docilis Romana iuventus,“善于学习堕落的罗马青年就会听从”。属格形容词pravi(堕落的)用作中性单数名词,和docilis(可教的)配合。
第53行 Sordidus a tenui victu distabit,“吝啬的生活方式和简朴的生活方式相差甚远”,Sordidus(victus)指赤贫且无尊严的生活方式,这里应该指一种主动选择,所以译成“吝啬”。Ofello iudice是独立夺格,“按照奥菲洛的判断”。
第54行 nam表示解释。frustra vitium vitaveris illud,“你避开那种恶行(指奢靡)是徒劳的”。
第55行 si te alio pravum detorseris,“如果你让堕落的自己转向另一个方向(指吝啬)”,alio是副词。
第56行 cui从句修饰Avidienus(阿维丹,杜撰的名字)。cui Canis ex vero ductum cognomen adhaeret,“根据真实情况所起的绰号‘狗’紧随着他”。与格cui和adhaeret(黏在……上)配合。ex vero ductum修饰Canis(狗)的同位语cognomen(绰号)。
第57行 quinquennes oleas est et silvestria corna,“吃的是放了五年的橄榄和森林里的山茱萸”。est是edo(吃)的现在时。
第58行 ac nisi mutatum parcit defundere vinum,“而且只有到酒变味了才肯倒出来喝”。mutatum(改变)修饰vinum。parcit defundere,“舍不得倒出”。
第59行 cuius从句的先行词也是Avidienus。cuius odorem olei nequeas perferre,“你也忍受不了他的油的气味”,nequeas(不能)是表示潜在可能性的虚拟式。licebit,“尽管”。
第60行 ille repotia, natalis, aliosve dierum festos albatus celebret,“他穿着白色托加袍庆祝婚礼、生日和其他节日”,albatus意为穿上白色的喜庆服。
第61行 cornu ipse bilibri caulibus instillat,“他会从两磅的油瓶里一滴一滴(把油)倒在卷心菜上”。ipse(他自己)强调他不放心让别人倒油,怕太浪费。cornu(此处指油瓶)是夺格,caulibus(卷心菜)是与格。
第62行 veteris non parcus aceti,“对放了很久的醋却不吝啬”。veteris aceti(老醋)是属格,和parcus(节俭)配合。
第63行 igitur,“因此”。Quali victu sapiens utetur,“智者应该过怎样的生活?”夺格victu(生活)与异相动词utetur(用、享受)配合。Horum utrum imitabitur,“模仿这两种中的哪种?”imitabitur也是异相动词。
第64行 aiunt(俗话说)是插入语。Hac urget lupus, hac canis,“一边有狼追,一边有狗拦”。
第65行 Mundus erit,“智者(的生活)应当讲究”,主语是sapiens。qua(=quatenus),“到这个程度”。non offendat sordibus,“不因为吝啬让人厌恶”,sordibus是夺格。
第66行 in neutram partem cultus miser,“不会因为担忧自己的生活方式而走向任何一个极端”。partem意为“方向”,属格cultus(生活方式)与miser(焦虑的)配合。也可将cultus视为修饰partem,miser(不幸的)表示走极端的结果。
第67行 Hic neque servis saevus erit,“他既不会对奴隶很凶”,servis(奴隶)是与格。Albuci senis exemplo,“像老年人埃布修那样”,属格Albuci senis 修饰夺格exemplo(榜样)。dum munia didit,“在分配任务时”。
第68行 nec sic ut simplex Naevius,“也不会如此没头脑,像奈维乌那样”,sic修饰simplex(简单的)。
第69行 unctam convivis praebebit aquam,“让客人们喝油腻的水”,convivis(宾客)是与格。vitium hoc quoque magnum(est),“这也是一个大错”。
第70行 Accipe nunc是命令式,“现在听我讲”,宾语是quae quantaque引导的从句。victus tenuis quae quantaque secum adferat,“简朴的生活能带来哪些(益处),多么大的(益处)”。quae和quanta都用作中性复数名词。
第71行 In primis valeas bene,“首先你的身体会很好”。nam表示解释。ut(怎样)引导的从句作credas(你会相信)的宾语。
第72行 variae res ut noceant homini,“太繁杂的东西(这里指食物)会怎样伤害一个人”。形容词短语memor illius escae(记得那种食物)修饰credas的主语“你”。
第73行 quae从句修饰escae。quae simplex olim tibi sederit,“它(因为)简单曾让你长久地喜欢”,sederit(坐、留下)的意思是一直被“你”接受,不觉厌烦。at simul assis miscueris elixa,“可是你一旦将煮菜和炸菜混在一起”。
第74行 simul conchylia turdis,“一旦将贝壳和画眉(混在一起)”。turdis和assis都是夺格。
第75行 dulcia se in bilem vertent,“可口的东西就变成了胆汁(比喻难吃的东西)”。stomacho tumultum lenta feret pituita,“持久的黏液就会给胃带去搅扰”。贺拉斯在这里使用了古罗马描述消化不良的一些术语,但他的用法并不专业,所以我们无法精确地知道他的意思。
第76行 Vides(你看见)的宾语是ut(怎样)引导的从句。ut pallidus omnis cena desurgat dubia,“每一位(宾客)都怎样脸色苍白地从(因为菜太多而)令人疑惑的宴席起身”,cena dubia是表示分离的夺格。
第77行 Quin,“而且”。corpus onustum hesternis vitiis,“因为昨天的暴食而变得沉重的身体”,夺格vitiis(恶行)这里指吃喝无度。
第78行 animum quoque praegravat una,“也让精神一起变得沉重”。una(一起)是副词。
第79行 affigit humo divinae particulam aurae,“将一部分神圣的灵魂也钉在地面”,humo(地面)是与格。
第80行 Alter(另外那位)指用来作对比的人。dicto citius,“比说的(话)还快”,就是“很快”的意思。ubi curata sopori membra dedit,“当他把已经被款待过(指用餐)的身体交给睡眠”。
第81行 vegetus praescripta ad munia surgit,“精力旺盛地起床,(去做)分派的工作”。介词ad和宾格搭配常表示目的。
第82行 tamen,“然而”。Hic ad melius poterit transcurrere quondam,“他有时可以抽身去做一些更好的事(指休息娱乐)”。melius(更好的)用作单数中性名词,transcurrere(跑到另一边)意味着暂时放下他的日常事务。
第83行 sive…seu,“无论……还是”。diem festum rediens advexerit annus,“循环的流年带来某个节日”。
第84行 recreare volet tenuatum corpus,“他想恢复瘦下来的身体”。ubi,“当……的时候”。
第85行 accedent anni,“年龄增大”。tractari mollius aetas imbecilla volet,“虚弱的年纪需要更温和地使用”,volet(想)和被动不定式tractari(处理、对待)连用。贺拉斯列举了三条放松和休息的理由:庆祝节日、生病和变老。
第86行 tibi quidnam accedet ad istam mollitiem,“(可是)对你而言,有什么能够添加给那种慵懒状态呢?”
第87行 quam从句修饰mollitiem(温和的状态)。puer et validus praesumis,“(你)在年轻、健康的时候已经预先享用”。
第88行 seu dura valetudo inciderit,“如果健康恶化的情况发生”。seu tarda senectus,“或者让人变得迟缓的老年(来临)”。
第89行 Rancidum aprum antiqui laudabant,“古人称赞已经变坏的猪肉”。non quia nasus illis nullus erat,“并非因为他们没有鼻子”。
第90行 sed,“而是”。credo(我相信)是插入语。hac mente(erant),“抱着这样的想法”,hac mente是夺格。quod无实义,引导名词性从句。
第91行 hospes tardius adveniens vitiatum(consumeret),“来晚了的客人吃已经坏了的(猪肉)”。commodius quam,“比……更方便”。
第92行 integrum edax dominus consumeret,“主人在(猪肉)新鲜时把它吃光”。utinam表达强烈的祈愿语气。
第93行 Hos inter heroas natum(在这些英雄人物中间诞生)修饰me(我)。tellus me prima tulisset,“最初的大地产出我”。tulisset和natum的意义有重叠。
第94行 Das aliquid famae(你给名声任何东西吗)意思是“你多少看重名声吗?”quae从句修饰famae。
第95行 quae carmine gratior aurem occupet humanam,“它占据人的耳朵,听起来比歌声还甜美”,carmine(歌)是比较夺格。
第96行 Grandes rhombi patinaeque grande ferunt dedecus,“大个头的大菱鲆和大盘子带来大的耻辱”。una cum damno,“和(金钱)损失一起”。adde是命令式,“(再)加上”。
第97行 iratum(愤怒的)同时修饰patruum(叔叔)和vicinos(邻居)。te(你)也是adde的宾语。tibi iniquum(憎恶你自己)和frustra mortis cupidum(徒然地盼着死)都修饰te。
第98行 cum deerit egenti as,“当需要钱的(你)没有一阿斯(古罗马很小的货币单位)”。laquei pretium,“一根绳(用来上吊)的价钱”,作as的同位语。
第99行 inquit,“他(回答)说”。“他”就是上文的“你”。Iure Trausius istis iurgatur verbis,“应当用这些话去责备特劳修”,Iure是副词,istis verbis是夺格。
第100行 ego vectigalia magna habeo,“我有丰厚的收入”。
第101行 divitiasque tribus amplas regibus,“和足够三个国王(花销)的巨大财富”。tribus regibus是与格,和amplas(充足的)配合。Ergo,“既然这样”。
第102行 quod superat省略了先行词id,“(你)多出来的钱”,作不定式insumere(花掉)的宾语。non est melius,“没有更好的(方式)”,melius是中性单数名词,作quo从句的先行词。quo insumere possis,“你能花(钱)的方式”,quo是夺格。
第103行 Cur eget indignus quisquam,“为什么任何不应该(如此)的人都缺衣少食?”indignus省略了与它配合的夺格名词。te divite,独立夺格,“你(却)很富有”。
第104行 Quare templa ruunt antiqua deum(=deorum),“为什么古代的神庙快要倒塌?”improbe(无耻的人)是呼格。
第105行 Cur carae non aliquid patriae tanto emetiris acervo,“为何不用你如此多的钱财为你亲爱的祖国贡献点什么?”carae patriae是与格,tanto acervo是夺格,emetiris是异相动词emetiri(分发)的现在时。
第106行 Vni nimirum recte tibi semper erunt res(毫无疑问,只有你一个人的财富总会这么兴盛)是对此人心理的反讽式揣摩。Vni是tibi的同位语,都是与格。
第107行 magnus risus(巨大的笑料)是呼格,posthac,“将来”。与格inimicis(敌人)和risus配合,表示施动者。
第108行 Vterne ad casus dubios fidet sibi certius,“面对棘手的情况时,他们两人中谁会更有把握地信任自己?”Vter(哪一个)针对的是下文描绘的两种人。fidet(信任)和与格名词搭配。hic(他)是一种人,受qui从句修饰。
第109行 pluribus adsuerit mentem corpusque superbum,“他已经让自己傲慢的心灵和身体适应了有太多财富的状态”。pluribus(太多)是与格中性复数名词,与现在完成时虚拟式(表示特征)adsuerit(使习惯)配合。
第110行 an(还是)表示选择。qui从句的先行词省略了。contentus parvo metuensque futuri(满足于很少的物质,提前为将来筹划)修饰主语qui。parvo是夺格中性单数名词,futuri是属格名词,与metuens(害怕)配合。
第111行 ut sapiens,“像一位智者”。in pace aptarit(=apataveri,准备)idonea bello,“在和平时准备适合战争的(东西)”,idonea是中性复数名词,bello是与格。
第112行 Quo引导目的状语从句。Quo magis his credas,“为了让你更深信这些(话)”,his是与格。puer parvus(小男孩)是ego(我)的同位语,表示动作发生的时间,谓语动词是novi(知道),宾语是一个宾格不定式结构,其中的主语是hunc Ofellum(这位奥菲洛)。
第113行 integris opibus non latius usum(esse)quam,“在财富完整时用起来也不比……时更大方”,对比的是nunc(现在)和accisis(财富减少)时的情况。也即是说,即使在当年富裕时,奥菲洛也很节俭。
第114行 Videas(你能看见)是表示潜在可能性的虚拟式。metato in agello,“在已经转给(别人)的小片土地上”。
第115行 cum pecore et gnatis,“与牛和孩子一起”。fortem colonum(健壮的农夫)是Videas的宾语,夺格mercede(报酬)说明他是别人的雇工(因为土地已转给别人)。
第116行 narrantem(讲述)修饰colonum。luce profesta(非假日、工作日)是时间夺格。Non ego temere edi quicquam,“我(年轻时)从不贸然吃任何东西”,从edi(吃)的时态可知他所说的不是现在的情形。
第117行 praeter holus fumosae cum pede pernae,“除了绿叶菜和一条熏火腿”。pede(一呎)受属格fumosae pernae(熏火腿)修饰。
第118行 Ac mihi seu longum post tempus venerat hospes,“如果有访客在很久不见之后到我家来”,与格mihi和venerat(来)配合。
第119行 sive operum vacuo gratus conviva per imbrem vicinus,“或者在(我)空闲的时候,一位邻居在下雨时(来看我),(这时他是)受欢迎的宾客”。属格operum(工作)修饰与格阳性名词vacuo(空闲的人),后者和gratus(受欢迎)配合,gratus修饰vicinus(邻居)的同位语conviva(宴会宾客)。
第120行 bene erat,“很好(这里指用餐)”。non piscibus urbe petitis是夺格,“不是从城里弄来的鱼”。
第121行 sed pullo atque haedo,“而是用(自己的)小母鸡和小山羊”。tum,“然后”。secundas mensas(第二轮菜)指饭后点心,作ornabat(装饰)的宾语。
第122行 pensilis uva(挂起来的葡萄)指葡萄干。nux(坚果)和uva都是ornabat的主语。cum duplice ficu(和切开的无花果一起)指无花果干。
第123行 Post hoc,“在这之后”。ludus erat culpa potare magistra,“(我们的)娱乐就是随意喝酒,(只要不过度)”,culpa magistra是独立夺格,“犯错(的感觉)是裁判”,指饮酒没有别的规则,只靠自己控制。
第124行 ac venerata Ceres,“然后向谷物神刻瑞斯奠酒”,因为未用谓语动词,从语法上说这只是一个名词短语,所以能作下文explicuit的主语。ita culmo surgeret alto,转述的祷告语,相当于目的状语从句,“以便谷物能长出高高的茎”,culmo(茎)是夺格。
第125行 explicuit vino contractae seria frontis,“用酒解开了锁住额头的忧思”,seria(严肃的想法)作中性复数名词,受属格contractae frontis(皱缩的前额)修饰。
第126行 Saeviat atque novos moveat Fortuna tumultus,虚拟式含有让步状语从句的味道,“且让时运女神疯狂,搅起新的动荡”。
第127行 quantum hinc imminuet,“她能从这样的(快乐)中减去多少?”Quanto aut ego parcius aut vos nituistis,“我或者你们(生活的)光泽减了多少”,“光泽减少”(parcius nituistis)指物质方面的削减。
第128行 pueri(孩子们)是呼格。ut huc novus incola venit,“自从新的主人来到这里”。incola(居民)指获得此人土地所有权的那人,venit是现在完成时。
第129行 Nam表示解释。propriae telluris erum natura nec illum nec me nec quemquam statuit,“自然没有指定他、我或者任何人做土地的主人”。属格propriae telluris(自己的土地)修饰erum(主人)。
第130行 nos expulit ille,“他把我们赶了出来”。expulit(驱逐)是比喻的用法,其实意思相当于“取代”。
第131行 illum(他)是将来时expellet(驱逐)的宾语,主语是aut nequities aut vafri inscitia iuris,“或者是邪恶的行为或者是对狡猾法律的无知”,前者指别人通过暴力夺取,后者指别人通过钻法律的空子骗取。
第132行 postremum expellet certe vivacior heres,“至少最后比他长寿的继承人会将他驱逐”。vivacior(更有活力的)指死在他后面。
第133行 Nunc Umbreni sub nomine(现在落在昂莱努名下)和nuper Ofelli dictus(不久前还被称为奥菲洛的)修饰ager(土地)。
第134行 erit nulli proprius,“将不属于任何人所有”,nulli(任何人)是与格。
第135行 sed cedet in usum nunc mihi, nunc alii,“而是将时而归我使用,时而归另一个人使用”,alii(别人)也是与格。贺拉斯区分了所有权和使用权,认为人对土地只有使用权。Quocirca,“因此”。vivite fortes是命令式,“勇敢地生活”,形容词fortes有副词味道。
第136行 fortiaque adversis opponite pectora rebus也是命令式,“面对逆境挺起勇敢的胸膛”,fortia修饰宾格pectora,adversis修饰与格rebus。