Non possum reticere, deae, qua me Allius in re
iuverit aut quantis iuverit officiis,
ne fugiens saeclis obliviscentibus aetas
illius hoc caeca nocte tegat studium;
45 sed dicam vobis, vos porro dicite multis
milibus et facite haec carta loquatur anus,
[ut fama ille bona Cumaeos vivat in annos, ]
notescatque magis mortuus atque magis,
nec tenuem texens sublimis aranea telam
50 in deserto Alli nomine opus faciat.
Nam, mihi quam dederit duplex Amathusia curam
scitis, et in quo me torruerit genere,
cum tantum arderem quantum Trinacria rupes
lymphaque in Oetaeis Malia Thermopylis,
55 maesta neque assiduo tabescere lumina fletu
cessarent tristique imbre madere genae.
Qualis in aerii perlucens vertice montis
rivus muscoso prosilit e lapide,
qui, cum de prona praeceps est valle volutus,
60 per medium densi transit iter populi,
dulce viatori lasso in sudore levamen,
cum gravis exustos aestus hiulcat agros;
hic, velut in nigro iactatis turbine nautis
lenius aspirans aura secunda venit
65 iam prece Pollucis, iam Castoris implorata,
tale fuit nobis Allius auxilium.
Is clausum lato patefecit limite campum,
isque domum nobis isque dedit dominam,
ad quam communes exerceremus amores.
70 Quo mea se molli candida diva pede
intulit et trito fulgentem in limine plantam
innixa arguta constituit solea,
coniugis ut quondam flagrans advenit amore
Protesilaeam Laodamia domum
75 inceptam frustra, nondum cum sanguine sacro
hostia caelestis pacificasset eros.
Nil mihi tam valde placeat, Rhamnusia virgo,
quod temere invitis suscipiatur eris.
Quam ieiuna pium desiderat ara cruorem,
80 docta est amisso Laudamia viro,
coniugis ante coacta novi dimittere collum,
quam veniens una atque altera rursus hiems
noctibus in longis avidum saturasset amorem,
posset ut abrupto vivere coniugio,
85 quod scibant Parcae non longo tempore abesse,
si miles muros isset ad Iliacos:
nam tum Helenae raptu primores Argivorum
coeperat ad sese Troia ciere viros,
Troia (nefas!) commune sepulcrum Asiae Europaeque,
90 Troia virum et virtutum omnium acerba cinis;
Quaene etiam nostro letum miserabile fratri
attulit. Ei misero frater adempte mihi,
ei misero fratri iucundum lumen ademptum,
tecum una tota est nostra sepulta domus;
95 omnia tecum una perierunt gaudia nostra,
quae tuus in vita dulcis alebat amor.
Quem nunc tam longe non inter nota sepulcra
nec prope cognatos compositum cineres,
sed Troia obscena, Troia infelice sepultum
100 Detinet extremo terra aliena solo.
Ad quam tum properans fertur undique pubes
Graecae penetralis deseruisse focos,
ne Paris abducta gavisus libera moecha
otia pacato degeret in thalamo.
105 Quo tibi tum casu, pulcerrima Laudamia,
ereptum est vita dulcius atque anima
coniugium: tanto te absorbens vertice amoris
aestus in abruptum detulerat barathrum,
quale ferunt Grai Pheneum prope Cyllenaeum
110 siccare emulsa pingue palude solum,
quod quondam caesis montis fodisse medullis
audit falsiparens Amphitryoniades,
tempore quo certa Stymphalia monstra sagitta
perculit imperio deterioris eri,
115 pluribus ut caeli tereretur ianua divis,
Hebe nec longa virginitate foret.
Sed tuus altus amor barathro fuit altior illo,
qui tamen indomitam ferre iugum docuit.
Nam nec tam carum confecto aetate parenti
120 una caput seri nata nepotis alit,
qui, cum divitiis vix tandem inventus avitis
nomen testatas intulit in tabulas,
impia derisi gentilis gaudia tollens
suscitat a cano vulturium capiti;
125 nec tantum niveo gavisa est ulla columbo
compar, quae multo dicitur improbius
oscula mordenti semper decerpere rostro,
quam quae praecipue multivola est mulier.
Sed tu horum magnos vicisti sola furores,
130 ut semel es flavo conciliata viro
Aut nihil aut paulo cui tum concedere digna
lux mea se nostrum contulit in gremium,
quam circumcursans hinc illinc saepe Cupido
fulgebat crocina candidus in tunica.
135 Quae tamen etsi uno non est contenta Catullo,
rara verecundae furta feremus erae,
ne nimium simus stultorum more molesti:
saepe etiam Iuno, maxima caelicolum,
coniugis in culpa flagrantem contudit iram
140 noscens omnivoli plurima furta Iovis.
Atqui nec divis homines componier aequum est
ingratum tremuli tolle parentis onus,
nec tamen illa mihi dextra deducta paterna
fragrantem Assyrio venit odore domum,
145 sed furtiva dedit mira munuscula nocte,
ipsius ex ipso dempta viri gremio.
Quare illud satis est, si nobis is datur unis
quem lapide illa dies candidiore notat.
Hoc tibi, quod potui, confectum carmine munus
150 pro multis, Alli, redditur officiis,
ne vestrum scabra tangat rubigine nomen
Haec atque illa dies atque alia atque alia.
Huc addent divi quam plurima, quae Themis olim
antiquis solita est munera ferre piis.
155 Sitis felices et tu simul et tua vita,
et domus [ipsa] in qua lusimus et domina,
et qui principio nobis te tradidit Afer,
a quo sunt primo omnia nata bona,
et longe ante omnes mihi quae me carior ipso est,
160 lux mea, qua viva vivere dulce mihi est.
(致阿里烏斯)[1]
我必須頌讚阿里烏斯,諸位女神,[2]
他如何幫助我,多麼富於熱忱,
以免健忘的世紀和飛速逃遁的光陰
讓他的情誼在無邊黑暗中沉淪:
45 我要向你們講述,並借你們的力量,
在古舊書卷中向未來人們講述,
[以使他的美名如西比爾一般久長,][3]
肉身雖死,卻在記憶中永駐;
你們不要讓蜘蛛在高處織它的細網,
50 在阿里烏斯的荒名上建立居所。[4]
因為你們知道,狡詐的維納斯怎樣[5]
將愛的憂慮植我心,怎樣炙烤我,
當我像西西里火山上的岩石,或者像[6]
埃塔山的馬里亞溫泉一樣灼熱,[7]
55 當我悲傷的眼睛因淚水不停流淌[8]
而侵蝕,凄哀的洪水在臉頰傾瀉。
猶如在高聳入雲的山巔,一泓甘泉
晶瑩地自長滿苔蘚的懸崖躍出,
決然地沿着陡峭的峽谷蜿蜒向前,
60 穿過人們絡繹跋涉的路途,
給汗流浹背的倦客送去甜蜜的慰藉,
當焦渴的土地在酷暑中龜裂;
或者,猶如水手在黑色風暴中顛簸,
時而求珀魯克斯,時而向卡斯托爾
65 禱告,和緩的順風竟真的開始吹拂:[9]
阿里烏斯對我的幫助就如此。
他在封閉的原野上開出了寬闊的路,
給了我和女主人一所會面的房子,[10]
在它的護佑下我們可共享情愛之樂。
70 輕盈的步履送來我美麗的女神,[11]
她將那光潔的足擱在被時光磨鈍的
門檻上,鞋在停留處發出樂音,[12]
像當年拉俄達彌婭懷着熾烈的愛情
到丈夫普羅特西拉俄斯的家裡,
75 搭建新房卻是徒勞,因為還不曾
用犧牲的聖血取悅天上的神衹。[13]
(拉姆諾斯的處女啊,永遠不要讓我[14]
有違逆神靈意志的冒失之舉。)
等她明白祭壇多渴盼虔誠的血,
80 拉俄達彌婭已永遠失去丈夫。
她的手臂被迫從新郎的頸上鬆開,
一個又一個冬天根本來不及
在長夜滿足她熱切的慾望,熱切的愛——
好讓以後的孀居不致太悲凄。
85 命運三女神知道此事不久會發生,
一旦他從戎,遠赴伊利昂的土地,[15]
因為自從海倫被劫,特洛伊已經[16]
日夜召喚着希臘貴胄們殺敵。
可怕的特洛伊!亞細亞和歐羅巴共同的
90 墳墓,力量與勇氣的殘忍灰燼:
特洛伊,是你,讓我可憐的兄長遭遇了[17]
悲慘的死亡,兄長,我多不幸!
你,弟弟的幸福之光,就這樣被奪去!
我的整個家都和你埋進了墳里,
95 我所有的快樂已和你一起化作泥土,
你在世時,卻有你甜蜜的愛珍惜。
現在,遙遠的你,不在熟悉的墓群間,
也不能安息在親族的屍骨之側,
卻被特洛伊,可憎的特洛伊,無端阻攔,
100 凄涼地長眠於異鄉的偏僻角落。
據說那時,希臘的年輕人從四面八方
匯聚到特洛伊,拋下溫馨的家園,
決心不讓帕里斯安卧於寧靜的婚房,
清閑地品嘗搶來的雲雨之歡。
105 最美的拉俄達彌婭,由於這災禍,
你失去了甜蜜勝過生命的良緣:
愛的激情太猛烈,你被巨大的漩渦
吞噬,沉入陡峭的深淵,那深淵
就像希臘人記述的庫萊內山旁無底潭,
110 它排空了沼澤,露出肥沃的土地,[18]
傳說為造它,群山的心臟曾經被掘穿,
那位英雄是安菲特律翁的假子,[19]
他精準的箭剛射死斯廷法洛斯的怪物,[20]
差遣他的是一位心地邪惡的主人。[21]
115 如此功業是為了天界有更多神進入,
也為了赫柏不永守處女之身。[22]
可是你的愛比那無底潭還深,雖然
你並未馴服,它卻教會你負軛。
即使獨女的血脈,等外祖風燭殘年
120 才降生的外孫也未被如此珍惜過
(外祖父的財富終於有了一位繼承人,
名字也寫進接受了公證的遺囑,
惡意嘲諷的族人反成了嘲諷的靶心,
華髮頂上的禿鷲也轟然散去);
125 即使鴿子也不能與你比,雖然她痴戀
雪白的愛侶,雖然她的喙據說
永遠不停地咬啄,享受吻的盛宴,
比最深陷情網的女人還執著。
但唯有你的愛超過了所有這些激情,
130 一旦你與金髮郎君締結了姻緣。
不遜於你或稍遜於你的,是我的愛人,[23]
我的光,當她親密地偎依我胸前。
丘比特常在她身邊盤旋,忽而這裡,
忽而那裡,橘紅衣閃耀着光澤。
135 雖然卡圖盧斯不是她心裡的唯一,
我容忍羞澀的愛侶偶爾出格,[24]
以免我變得和愚蠢的俗人一樣可惡:
甚至朱諾,宇宙間最尊貴的女神,
也時常無奈地壓住心頭燃燒的憤怒,
140 當她得知風流朱庇特的緋聞。
但既然凡人不應當與神相提並論,[25]
就忽略年邁父親的可憎干預吧!
因為她本不是父親的手領進我的門,
進入縈繞着亞述香氣的新家,
145 而是在晚上悄悄前來,贈給我許多
從丈夫懷中奪來的美妙禮物。
所以,我應當知足,如果她只為我
把幽會的日期用白色石子標出。[26]
我只能將這份禮物,這首詩送給你,
150 阿里烏斯,將你的恩惠償還,
我不想讓斑駁紅銹侵蝕你的名字,
在遙遠將來的這一天或者那一天。
神還會添上無數禮物,就像以往
忒彌斯給虔敬古人的豐厚饋贈。[27]
155 祝福你們,你和你視若生命的姑娘,
還有我幽會的房子和它的女主人;
祝福阿菲爾,他讓你我將友誼品嘗,[28]
我今日的一切福分從那時開始;
尤其祝福比我還寶貴的生命之光,
160 只要她活着,我就永覺甜蜜。
[1] 和第64首一樣,這首詩也是卡圖盧斯《歌集》中最受學者關注的作品。與第64首不同的是,這首詩的風格不太希臘化,而更羅馬化,介於史詩的莊嚴語體與日常語體之間,表面的題材也非常瑣屑。朋友阿里烏斯曾經幫助卡圖盧斯安排與萊斯比婭幽會的房子,卡圖盧斯以這首詩表示感激,但詩作的大部分內容卻是敘述拉俄達彌婭(Laodamia)的故事和哀嘆兄長的夭亡,其中又夾雜着大量的超長明喻。學者們發現,這首詩的結構非常精巧,作品的各個明喻之間、明喻與主題之間也有極其細緻的聯繫。詩歌的內容安排呈環形結構:阿里烏斯——卡圖盧斯與萊斯比婭——拉俄達彌婭——特洛伊——哥哥——特洛伊——拉俄達彌婭——卡圖盧斯與萊斯比婭——阿里烏斯。Vandiver(2000)認為,這首詩的故事本身沒有任何吸引人的地方,其藝術水準主要體現在意象的編織上。他聲稱,觸動意象之網的任何一根線,幾乎都能引出貫穿全詩的子結構。Feeney(1992)也說,“這些明喻就是詩本身”。由於意象之間的聯繫常常很隱秘,幾乎是隨意連綴,Quinn(1970)把這首詩稱為“意識流技巧的早期試驗”。
[2] deae(諸女神)指九位繆斯。
[3] 這行詩原文缺失,這裡是根據Owen(1893)版補充的。Cumaeos是從Cumae(庫邁)變來的形容詞,庫邁是著名先知西比爾居住的地方,Cumaeos vivat annos(活過庫邁的年歲)意為“名聲永久流傳”。
[4] 蜘蛛所織的網與卡圖盧斯所“織”的詩將爭奪阿里烏斯的名字。Kowerski(2021)指出,在西方古典詩歌傳統里,繆斯通常都是詩人靈感的來源,而卡圖盧斯卻只是祈求她們讓自己的詩歌流傳後世。這種處理方式可能受到了古希臘詩人西蒙尼德斯的影響。Kowerski認為,新近發現的西蒙尼德斯殘篇(fr. 11 W2)也是《歌集》第68首參考的古代作品之一。西蒙尼德斯在那首詩里紀念的是公元前479年參加波希戰爭的希臘士兵,卡圖盧斯的這首詩與之同屬紀念式哀歌作品。
[5] Amathusia指維納斯(塞浦路斯的阿馬圖斯城崇拜維納斯)。
[6] Trinacria rupes(西西里的岩石)指埃特納火山,“三角島”(Trinacria)指西西里島,因為它的輪廓有三個尖角。
[7] 本詩中有三處典故涉及赫拉克勒斯(Heracles),構成了一條隱線索。赫拉克勒斯是凡人,經過艱辛磨難,最終與青春女神赫柏(Hebe)結為伉儷,並升格為神。卡圖盧斯飽受愛情折磨,卻最終不能與自己的“女神”(第70行)萊斯比婭有所結果。Oetaeis是從Oeta(埃塔山,在希臘南部)變來的形容詞,赫拉克勒斯在埃塔山將自己燒死,但宙斯把他變成了神。Thermopylis是從Thermopylae(溫泉關,以溫泉聞名)變來的形容詞。lympha Malia,馬里亞溫泉(鄰近帖撒利亞)。
[8] 卡圖盧斯在此突出自己的眼淚,或許也暗示了西蒙尼德斯在詩中的存在,參考前面第38首第8行。
[9] Kowerski告訴我們,除了扮演水手保護神的傳統角色外,珀魯克斯和卡斯托爾出現在這裡,還將關於西蒙尼德斯的兩則軼事融在一起。其中一則軼事是他在海難中倖存,據說是因為他曾埋葬的某位沉船死者的鬼魂事先提醒過他,後來他為此人撰寫了墓志銘。另一則軼事是在房屋坍塌時,他曾寫詩讚美的珀魯克斯和卡斯托爾救了他的命。在第68B首中,卡圖盧斯的處境與西蒙尼德斯相仿,阿里烏斯的角色與珀魯克斯和卡斯托爾相似。
[10] Lyne(1980)認為dominam(主格domina,女主人)和domum(主格domus,家)寄託了卡圖盧斯渴望與萊斯比婭進入婚姻關係的夢想。
[11] diva(女神)指萊斯比婭。
[12] 根據古羅馬傳統,新娘應當從門檻上抱過去,因此這個動作從婚姻的角度看,是不祥的。Lyne指出,卡圖盧斯讓萊斯比婭的這個動作凝固了58行,這種設計一方面突出了當時的期待之情,另一方面也通過穿插其後的拉俄達彌婭故事消解自己的浪漫幻想。
[13] 指普羅特西拉俄斯未向天神獻祭,因而註定了後來的災難。
[14] “拉姆諾斯的處女”指涅墨西斯女神。
[15] Iliacos是從Ilium(伊利昂,即特洛伊)變來的形容詞。
[16] 海倫被帕里斯劫走是特洛伊戰爭的起因。Kowerski認為,這裡卡圖盧斯明顯影射了《伊利亞特》第六卷354-358行,海倫對赫克托耳說,戰爭的起因就是瘋狂的帕里斯劫走了自己,並且預言她和赫克托耳都將在未來人們的詩歌中留名。這與整首詩的紀念主題相一致,荷馬、西蒙尼德斯和卡圖盧斯在這個典故中實現了融合。
[17] Seider(2016)評論道,兄長的回憶在拉俄達彌婭和普羅特西拉俄斯的故事中間突然出現,體現了這段創傷性經歷對卡圖盧斯心理的強力控制。
[18] 這裡引用的是赫拉克勒斯在阿卡狄亞的佩內俄斯(Pheneus,賓格Pheneum)挖掘運河、排干沼澤的典故。Cyllenaeum是從Cyllene(庫萊內山,在阿卡狄亞境內)變來的形容詞。
[19] falsiparens Amphitryoniades(父親有誤的安菲特律翁之子)指赫拉克勒斯。宙斯化身為安菲特律翁(Amphitryon)與其妻阿爾克梅涅(Alcemene)交合,生下了赫拉克勒斯。
[20] Stymphalia monstra,“斯廷法洛斯(在阿卡狄亞境內)的怪物”,指食人鳥,被赫拉克勒斯用箭射死。
[21] 指邁錫尼國王歐律斯透斯(Eurystheus),他讓赫拉克勒斯完成十二項艱巨的任務。
[22] Hebe(赫柏),青春女神,後與赫拉克勒斯結婚。
[23] Johnson指出,在70-75行萊斯比婭的第一次出現和第131行她的回歸之間,詩歌的連續性是靠她在卡圖盧斯幻想式回憶中的女神形象維繫。但在她回返後,身上的神話光環消失了,更真實的情境取而代之。
[24] erae(主格era,女主人)指萊斯比婭。將她稱為“女主人”,說明卡圖盧斯把她看成了自己的妻子。
[25] 由於此處上下文意思不連貫,多數學者認為,第141行和第142行之間有缺失的文字。
[26] 根據古羅馬的傳統,喜慶的日子常用白色的石子標明。卡圖盧斯希望在萊斯比婭的所有情人自己中最受她重視。
[27] Themis(忒彌斯)是命運女神的母親。在《物因》(Aitia)第三卷,卡利馬科斯讓西蒙尼德斯講述了自己的墳墓被毀的故事。同是紀念的載體,西蒙尼德斯認為刻有文字的物質紀念碑比不上流傳後世的文字。這也正是卡圖盧斯這首詩的主題,所有這首詩也是贈給阿里烏斯的最佳禮物。
[28] 部分原文難以確定,這裡依據的是Lee(1990)版,比較好理解,可能Afer是最早將卡圖盧斯介紹給阿里烏斯的人。