卡图卢斯《歌集》第68b首



Non possum reticere, deae, qua me Allius in re
iuverit aut quantis iuverit officiis,
ne fugiens saeclis obliviscentibus aetas
illius hoc caeca nocte tegat studium;
45 sed dicam vobis, vos porro dicite multis
milibus et facite haec carta loquatur anus,
[ut fama ille bona Cumaeos vivat in annos, ]
notescatque magis mortuus atque magis,
nec tenuem texens sublimis aranea telam
50 in deserto Alli nomine opus faciat.
Nam, mihi quam dederit duplex Amathusia curam
scitis, et in quo me torruerit genere,
cum tantum arderem quantum Trinacria rupes
lymphaque in Oetaeis Malia Thermopylis,
55 maesta neque assiduo tabescere lumina fletu
cessarent tristique imbre madere genae.
Qualis in aerii perlucens vertice montis
rivus muscoso prosilit e lapide,
qui, cum de prona praeceps est valle volutus,
60 per medium densi transit iter populi,
dulce viatori lasso in sudore levamen,
cum gravis exustos aestus hiulcat agros;
hic, velut in nigro iactatis turbine nautis
lenius aspirans aura secunda venit
65 iam prece Pollucis, iam Castoris implorata,
tale fuit nobis Allius auxilium.
Is clausum lato patefecit limite campum,
isque domum nobis isque dedit dominam,
ad quam communes exerceremus amores.
70 Quo mea se molli candida diva pede
intulit et trito fulgentem in limine plantam
innixa arguta constituit solea,
coniugis ut quondam flagrans advenit amore
Protesilaeam Laodamia domum
75 inceptam frustra, nondum cum sanguine sacro
hostia caelestis pacificasset eros.
Nil mihi tam valde placeat, Rhamnusia virgo,
quod temere invitis suscipiatur eris.
Quam ieiuna pium desiderat ara cruorem,
80 docta est amisso Laudamia viro,
coniugis ante coacta novi dimittere collum,
quam veniens una atque altera rursus hiems
noctibus in longis avidum saturasset amorem,
posset ut abrupto vivere coniugio,
85 quod scibant Parcae non longo tempore abesse,
si miles muros isset ad Iliacos:
nam tum Helenae raptu primores Argivorum
coeperat ad sese Troia ciere viros,
Troia (nefas!) commune sepulcrum Asiae Europaeque,
90 Troia virum et virtutum omnium acerba cinis;
Quaene etiam nostro letum miserabile fratri
attulit. Ei misero frater adempte mihi,
ei misero fratri iucundum lumen ademptum,
tecum una tota est nostra sepulta domus;
95 omnia tecum una perierunt gaudia nostra,
quae tuus in vita dulcis alebat amor.
Quem nunc tam longe non inter nota sepulcra
nec prope cognatos compositum cineres,
sed Troia obscena, Troia infelice sepultum
100 Detinet extremo terra aliena solo.
Ad quam tum properans fertur undique pubes
Graecae penetralis deseruisse focos,
ne Paris abducta gavisus libera moecha
otia pacato degeret in thalamo.
105 Quo tibi tum casu, pulcerrima Laudamia,
ereptum est vita dulcius atque anima
coniugium: tanto te absorbens vertice amoris
aestus in abruptum detulerat barathrum,
quale ferunt Grai Pheneum prope Cyllenaeum
110 siccare emulsa pingue palude solum,
quod quondam caesis montis fodisse medullis
audit falsiparens Amphitryoniades,
tempore quo certa Stymphalia monstra sagitta
perculit imperio deterioris eri,
115 pluribus ut caeli tereretur ianua divis,
Hebe nec longa virginitate foret.
Sed tuus altus amor barathro fuit altior illo,
qui tamen indomitam ferre iugum docuit.
Nam nec tam carum confecto aetate parenti
120 una caput seri nata nepotis alit,
qui, cum divitiis vix tandem inventus avitis
nomen testatas intulit in tabulas,
impia derisi gentilis gaudia tollens
suscitat a cano vulturium capiti;
125 nec tantum niveo gavisa est ulla columbo
compar, quae multo dicitur improbius
oscula mordenti semper decerpere rostro,
quam quae praecipue multivola est mulier.
Sed tu horum magnos vicisti sola furores,
130 ut semel es flavo conciliata viro
Aut nihil aut paulo cui tum concedere digna
lux mea se nostrum contulit in gremium,
quam circumcursans hinc illinc saepe Cupido
fulgebat crocina candidus in tunica.
135 Quae tamen etsi uno non est contenta Catullo,
rara verecundae furta feremus erae,
ne nimium simus stultorum more molesti:
saepe etiam Iuno, maxima caelicolum,
coniugis in culpa flagrantem contudit iram
140 noscens omnivoli plurima furta Iovis.
Atqui nec divis homines componier aequum est
ingratum tremuli tolle parentis onus,
nec tamen illa mihi dextra deducta paterna
fragrantem Assyrio venit odore domum,
145 sed furtiva dedit mira munuscula nocte,
ipsius ex ipso dempta viri gremio.
Quare illud satis est, si nobis is datur unis
quem lapide illa dies candidiore notat.
Hoc tibi, quod potui, confectum carmine munus
150 pro multis, Alli, redditur officiis,
ne vestrum scabra tangat rubigine nomen
Haec atque illa dies atque alia atque alia.
Huc addent divi quam plurima, quae Themis olim
antiquis solita est munera ferre piis.
155 Sitis felices et tu simul et tua vita,
et domus [ipsa] in qua lusimus et domina,
et qui principio nobis te tradidit Afer,
a quo sunt primo omnia nata bona,
et longe ante omnes mihi quae me carior ipso est,
160 lux mea, qua viva vivere dulce mihi est.

(致阿里乌斯)[1]
 
我必须颂赞阿里乌斯,诸位女神,[2]
他如何帮助我,多么富于热忱,
以免健忘的世纪和飞速逃遁的光阴
让他的情谊在无边黑暗中沉沦:
45 我要向你们讲述,并借你们的力量,
在古旧书卷中向未来人们讲述,
[以使他的美名如西比尔一般久长,][3]
肉身虽死,却在记忆中永驻;
你们不要让蜘蛛在高处织它的细网,
50 在阿里乌斯的荒名上建立居所。[4]
因为你们知道,狡诈的维纳斯怎样[5]
将爱的忧虑植我心,怎样炙烤我,
当我像西西里火山上的岩石,或者像[6]
埃塔山的马里亚温泉一样灼热,[7]
55 当我悲伤的眼睛因泪水不停流淌[8]
而侵蚀,凄哀的洪水在脸颊倾泻。
犹如在高耸入云的山巅,一泓甘泉
晶莹地自长满苔藓的悬崖跃出,
决然地沿着陡峭的峡谷蜿蜒向前,
60 穿过人们络绎跋涉的路途,
给汗流浃背的倦客送去甜蜜的慰藉,
当焦渴的土地在酷暑中龟裂;
或者,犹如水手在黑色风暴中颠簸,
时而求珀鲁克斯,时而向卡斯托尔
65 祷告,和缓的顺风竟真的开始吹拂:[9]
阿里乌斯对我的帮助就如此。
他在封闭的原野上开出了宽阔的路,
给了我和女主人一所会面的房子,[10]
在它的护佑下我们可共享情爱之乐。
70 轻盈的步履送来我美丽的女神,[11]
她将那光洁的足搁在被时光磨钝的
门槛上,鞋在停留处发出乐音,[12]
像当年拉俄达弥娅怀着炽烈的爱情
到丈夫普罗特西拉俄斯的家里,
75 搭建新房却是徒劳,因为还不曾
用牺牲的圣血取悦天上的神衹。[13]
(拉姆诺斯的处女啊,永远不要让我[14]
有违逆神灵意志的冒失之举。)
等她明白祭坛多渴盼虔诚的血,
80 拉俄达弥娅已永远失去丈夫。
她的手臂被迫从新郎的颈上松开,
一个又一个冬天根本来不及
在长夜满足她热切的欲望,热切的爱——
好让以后的孀居不致太悲凄。
85 命运三女神知道此事不久会发生,
一旦他从戎,远赴伊利昂的土地,[15]
因为自从海伦被劫,特洛伊已经[16]
日夜召唤着希腊贵胄们杀敌。
可怕的特洛伊!亚细亚和欧罗巴共同的
90 坟墓,力量与勇气的残忍灰烬:
特洛伊,是你,让我可怜的兄长遭遇了[17]
悲惨的死亡,兄长,我多不幸!
你,弟弟的幸福之光,就这样被夺去!
我的整个家都和你埋进了坟里,
95 我所有的快乐已和你一起化作泥土,
你在世时,却有你甜蜜的爱珍惜。
现在,遥远的你,不在熟悉的墓群间,
也不能安息在亲族的尸骨之侧,
却被特洛伊,可憎的特洛伊,无端阻拦,
100 凄凉地长眠于异乡的偏僻角落。
据说那时,希腊的年轻人从四面八方
汇聚到特洛伊,抛下温馨的家园,
决心不让帕里斯安卧于宁静的婚房,
清闲地品尝抢来的云雨之欢。
105 最美的拉俄达弥娅,由于这灾祸,
你失去了甜蜜胜过生命的良缘:
爱的激情太猛烈,你被巨大的漩涡
吞噬,沉入陡峭的深渊,那深渊
就像希腊人记述的库莱内山旁无底潭,
110 它排空了沼泽,露出肥沃的土地,[18]
传说为造它,群山的心脏曾经被掘穿,
那位英雄是安菲特律翁的假子,[19]
他精准的箭刚射死斯廷法洛斯的怪物,[20]
差遣他的是一位心地邪恶的主人。[21]
115 如此功业是为了天界有更多神进入,
也为了赫柏不永守处女之身。[22]
可是你的爱比那无底潭还深,虽然
你并未驯服,它却教会你负轭。
即使独女的血脉,等外祖风烛残年
120 才降生的外孙也未被如此珍惜过
(外祖父的财富终于有了一位继承人,
名字也写进接受了公证的遗嘱,
恶意嘲讽的族人反成了嘲讽的靶心,
华发顶上的秃鹫也轰然散去);
125 即使鸽子也不能与你比,虽然她痴恋
雪白的爱侣,虽然她的喙据说
永远不停地咬啄,享受吻的盛宴,
比最深陷情网的女人还执著。
但唯有你的爱超过了所有这些激情,
130 一旦你与金发郎君缔结了姻缘。
不逊于你或稍逊于你的,是我的爱人,[23]
我的光,当她亲密地偎依我胸前。
丘比特常在她身边盘旋,忽而这里,
忽而那里,橘红衣闪耀着光泽。
135 虽然卡图卢斯不是她心里的唯一,
我容忍羞涩的爱侣偶尔出格,[24]
以免我变得和愚蠢的俗人一样可恶:
甚至朱诺,宇宙间最尊贵的女神,
也时常无奈地压住心头燃烧的愤怒,
140 当她得知风流朱庇特的绯闻。
但既然凡人不应当与神相提并论,[25]
就忽略年迈父亲的可憎干预吧!
因为她本不是父亲的手领进我的门,
进入萦绕着亚述香气的新家,
145 而是在晚上悄悄前来,赠给我许多
从丈夫怀中夺来的美妙礼物。
所以,我应当知足,如果她只为我
把幽会的日期用白色石子标出。[26]
我只能将这份礼物,这首诗送给你,
150 阿里乌斯,将你的恩惠偿还,
我不想让斑驳红锈侵蚀你的名字,
在遥远将来的这一天或者那一天。
神还会添上无数礼物,就像以往
忒弥斯给虔敬古人的丰厚馈赠。[27]
155 祝福你们,你和你视若生命的姑娘,
还有我幽会的房子和它的女主人;
祝福阿菲尔,他让你我将友谊品尝,[28]
我今日的一切福分从那时开始;
尤其祝福比我还宝贵的生命之光,
160 只要她活着,我就永觉甜蜜。


[1] 和第64首一样,这首诗也是卡图卢斯《歌集》中最受学者关注的作品。与第64首不同的是,这首诗的风格不太希腊化,而更罗马化,介于史诗的庄严语体与日常语体之间,表面的题材也非常琐屑。朋友阿里乌斯曾经帮助卡图卢斯安排与莱斯比娅幽会的房子,卡图卢斯以这首诗表示感激,但诗作的大部分内容却是叙述拉俄达弥娅(Laodamia)的故事和哀叹兄长的夭亡,其中又夹杂着大量的超长明喻。学者们发现,这首诗的结构非常精巧,作品的各个明喻之间、明喻与主题之间也有极其细致的联系。诗歌的内容安排呈环形结构:阿里乌斯——卡图卢斯与莱斯比娅——拉俄达弥娅——特洛伊——哥哥——特洛伊——拉俄达弥娅——卡图卢斯与莱斯比娅——阿里乌斯。Vandiver(2000)认为,这首诗的故事本身没有任何吸引人的地方,其艺术水准主要体现在意象的编织上。他声称,触动意象之网的任何一根线,几乎都能引出贯穿全诗的子结构。Feeney(1992)也说,“这些明喻就是诗本身”。由于意象之间的联系常常很隐秘,几乎是随意连缀,Quinn(1970)把这首诗称为“意识流技巧的早期试验”。
[2] deae(诸女神)指九位缪斯。
[3] 这行诗原文缺失,这里是根据Owen(1893)版补充的。Cumaeos是从Cumae(库迈)变来的形容词,库迈是著名先知西比尔居住的地方,Cumaeos vivat annos(活过库迈的年岁)意为“名声永久流传”。
[4] 蜘蛛所织的网与卡图卢斯所“织”的诗将争夺阿里乌斯的名字。Kowerski(2021)指出,在西方古典诗歌传统里,缪斯通常都是诗人灵感的来源,而卡图卢斯却只是祈求她们让自己的诗歌流传后世。这种处理方式可能受到了古希腊诗人西蒙尼德斯的影响。Kowerski认为,新近发现的西蒙尼德斯残篇(fr. 11 W2)也是《歌集》第68首参考的古代作品之一。西蒙尼德斯在那首诗里纪念的是公元前479年参加波希战争的希腊士兵,卡图卢斯的这首诗与之同属纪念式哀歌作品。
[5] Amathusia指维纳斯(塞浦路斯的阿马图斯城崇拜维纳斯)。
[6] Trinacria rupes(西西里的岩石)指埃特纳火山,“三角岛”(Trinacria)指西西里岛,因为它的轮廓有三个尖角。
[7] 本诗中有三处典故涉及赫拉克勒斯(Heracles),构成了一条隐线索。赫拉克勒斯是凡人,经过艰辛磨难,最终与青春女神赫柏(Hebe)结为伉俪,并升格为神。卡图卢斯饱受爱情折磨,却最终不能与自己的“女神”(第70行)莱斯比娅有所结果。Oetaeis是从Oeta(埃塔山,在希腊南部)变来的形容词,赫拉克勒斯在埃塔山将自己烧死,但宙斯把他变成了神。Thermopylis是从Thermopylae(温泉关,以温泉闻名)变来的形容词。lympha Malia,马里亚温泉(邻近帖撒利亚)。
[8] 卡图卢斯在此突出自己的眼泪,或许也暗示了西蒙尼德斯在诗中的存在,参考前面第38首第8行。
[9] Kowerski告诉我们,除了扮演水手保护神的传统角色外,珀鲁克斯和卡斯托尔出现在这里,还将关于西蒙尼德斯的两则轶事融在一起。其中一则轶事是他在海难中幸存,据说是因为他曾埋葬的某位沉船死者的鬼魂事先提醒过他,后来他为此人撰写了墓志铭。另一则轶事是在房屋坍塌时,他曾写诗赞美的珀鲁克斯和卡斯托尔救了他的命。在第68B首中,卡图卢斯的处境与西蒙尼德斯相仿,阿里乌斯的角色与珀鲁克斯和卡斯托尔相似。
[10] Lyne(1980)认为dominam(主格domina,女主人)和domum(主格domus,家)寄托了卡图卢斯渴望与莱斯比娅进入婚姻关系的梦想。
[11] diva(女神)指莱斯比娅。
[12] 根据古罗马传统,新娘应当从门槛上抱过去,因此这个动作从婚姻的角度看,是不祥的。Lyne指出,卡图卢斯让莱斯比娅的这个动作凝固了58行,这种设计一方面突出了当时的期待之情,另一方面也通过穿插其后的拉俄达弥娅故事消解自己的浪漫幻想。
[13] 指普罗特西拉俄斯未向天神献祭,因而注定了后来的灾难。
[14] “拉姆诺斯的处女”指涅墨西斯女神。
[15] Iliacos是从Ilium(伊利昂,即特洛伊)变来的形容词。
[16] 海伦被帕里斯劫走是特洛伊战争的起因。Kowerski认为,这里卡图卢斯明显影射了《伊利亚特》第六卷354-358行,海伦对赫克托耳说,战争的起因就是疯狂的帕里斯劫走了自己,并且预言她和赫克托耳都将在未来人们的诗歌中留名。这与整首诗的纪念主题相一致,荷马、西蒙尼德斯和卡图卢斯在这个典故中实现了融合。
[17] Seider(2016)评论道,兄长的回忆在拉俄达弥娅和普罗特西拉俄斯的故事中间突然出现,体现了这段创伤性经历对卡图卢斯心理的强力控制。
[18] 这里引用的是赫拉克勒斯在阿卡狄亚的佩内俄斯(Pheneus,宾格Pheneum)挖掘运河、排干沼泽的典故。Cyllenaeum是从Cyllene(库莱内山,在阿卡狄亚境内)变来的形容词。
[19] falsiparens Amphitryoniades(父亲有误的安菲特律翁之子)指赫拉克勒斯。宙斯化身为安菲特律翁(Amphitryon)与其妻阿尔克梅涅(Alcemene)交合,生下了赫拉克勒斯。
[20] Stymphalia monstra,“斯廷法洛斯(在阿卡狄亚境内)的怪物”,指食人鸟,被赫拉克勒斯用箭射死。
[21] 指迈锡尼国王欧律斯透斯(Eurystheus),他让赫拉克勒斯完成十二项艰巨的任务。
[22] Hebe(赫柏),青春女神,后与赫拉克勒斯结婚。
[23] Johnson指出,在70-75行莱斯比娅的第一次出现和第131行她的回归之间,诗歌的连续性是靠她在卡图卢斯幻想式回忆中的女神形象维系。但在她回返后,身上的神话光环消失了,更真实的情境取而代之。
[24] erae(主格era,女主人)指莱斯比娅。将她称为“女主人”,说明卡图卢斯把她看成了自己的妻子。
[25] 由于此处上下文意思不连贯,多数学者认为,第141行和第142行之间有缺失的文字。
[26] 根据古罗马的传统,喜庆的日子常用白色的石子标明。卡图卢斯希望在莱斯比娅的所有情人自己中最受她重视。
[27] Themis(忒弥斯)是命运女神的母亲。在《物因》(Aitia)第三卷,卡利马科斯让西蒙尼德斯讲述了自己的坟墓被毁的故事。同是纪念的载体,西蒙尼德斯认为刻有文字的物质纪念碑比不上流传后世的文字。这也正是卡图卢斯这首诗的主题,所有这首诗也是赠给阿里乌斯的最佳礼物。
[28] 部分原文难以确定,这里依据的是Lee(1990)版,比较好理解,可能Afer是最早将卡图卢斯介绍给阿里乌斯的人。