卡圖盧斯《歌集》第68首



Quod mihi fortuna casuque oppressus acerbo
conscriptum hoc lacrimis mittis epistolium,
naufragum ut eiectum spumantibus aequoris undis
sublevem et a mortis limine restituam,
5 quem neque sancta Venus molli requiescere somno
desertum in lecto caelibe perpetitur,
nec veterum dulci scriptorum carmine Musae
oblectant, cum mens anxia pervigilat:
id gratum est mihi, me quoniam tibi dicis amicum
10 muneraque et Musarum hinc petis et Veneris.
Sed tibi ne mea sint ignota incommoda, Manli,
neu me odisse putes hospitis officium,
accipe quis merser fortunae fluctibus ipse,
ne amplius a misero dona beata petas.
15 Tempore quo primum vestis mihi tradita pura est,
iucundum cum aetas florida ver ageret,
multa satis lusi; non est dea nescia nostri
quae dulcem curis miscet amaritiem:
sed totum hoc studium luctu fraterna mihi mors
20 abstulit. O misero frater adempte mihi,
tu mea tu moriens fregisti commoda, frater,
tecum una tota est nostra sepulta domus;
omnia tecum una perierunt gaudia nostra
quae tuus in vita dulcis alebat amor.
25 Cuius ego interitu tota de mente fugavi
haec studia atque omnes delicias animi.
Quare, quod scribis Veronae turpe Catullo
esse, quod hic quisquis de meliore nota
frigida deserto tepefactet membra cubili,
30 id, Manli, non est turpe, magis miserum est.
Ignosces igitur si, quae mihi luctus ademit,
haec tibi non tribuo munera, cum nequeo.
Nam, quod scriptorum non magna est copia apud me,
hoc fit, quod Romae vivimus: illa domus,
35 illa mihi sedes, illic mea carpitur aetas;
huc una ex multis capsula me sequitur.
Quod cum ita sit, nolim statuas nos mente maligna
id facere aut animo non satis ingenuo,
quod tibi non utriusque petenti copia posta est:
40 ultro ego deferrem, copia siqua foret.

(答曼利烏斯)[1]
 
你被命運和嚴酷的遭遇逼迫,給我
這封淚寫的信,讓我向一位
被大海滔滔巨浪卷到岸邊的沉船者
伸援手,將他從死亡的門檻拉回;
5 你說,他被遺棄在孤寂荒涼的床上,
維納斯不許在溫柔的夢鄉安歇,[2]
繆斯們也不肯再用古人甜美的詩行
愉悅他,當焦慮的心守望終夜:
這讓我感到快慰,因你稱我為朋友,
10 還向我尋求繆斯和維納斯的禮物。
可是曼利啊,為讓你知道我的煩憂,[3]
以免誤認為我憎惡朋友的義務,
告訴你,我自己也被厄運的漩渦環繞,
你就不會向同病相憐之人
15 尋求饋贈。當我剛穿上白色托加袍,[4]
當花樣年華還享受春天的歡欣,
我也曾風流快活,將一種甜蜜苦澀[5]
與憂慮混合的愛神也並非不知我:
但全部熱情都已被喪兄的痛苦劫掠。
20 啊,可憐的我,就這樣失去哥哥,
哥哥,你的亡故摧毀了我的幸福,
我的整個家都和你埋進了墳里,
我所有的快樂都和你一起化作泥土,
你在世時,卻有你甜蜜的愛珍惜。[6]
25 因你的夭折,我從心裡放逐了所有
這些靈魂迷戀、追慕的東西。
所以,你說卡圖盧斯在維羅納停留
是羞恥,因為這裡的上流人士[7]
只能在空蕩的床上煨他們冰冷的肢體,
30 我說,曼利,這不是羞恥,是痛苦。
因此,你會原諒我,若我不能送給你
痛苦奪走的東西,作為禮物。
現在,我身邊沒多少可供參閱的詩書,
羅馬才是我生活的地方,我的家,[8]
35 我的居所,我度過大半時光的樂土;
只有一小箱藏書跟着我駐紮。
既然如此,我不希望我在你眼裡
變成吝嗇、沒有氣度的人,
只因我拒絕你所希求的兩樣東西:
40 若我有,你不說我也會慷慨相贈。


[1] 本詩格律是哀歌雙行體。這首詩(或者這兩首詩68A和68B)對古羅馬文學中的愛情哀歌體(erotic elegy)產生了決定性的影響,初步奠定了其格律、風格、程式和三大主題(愛情、友誼和死亡)。學者們歷來對68A和68B(甚至有人將第149-160行劃為68C)之間的關係爭論不休。Prescott(1940)等人堅持認為,兩部分是一體的,主要理由是兩部分都提到了卡圖盧斯的兄長,而且68A中的第19-24行幾乎和68B中的第91-96行如出一轍。他甚至認為68A中的曼利烏斯(Manlius)其實是訛誤,就是68B中的阿里烏斯(Allius)。但Kinsey(1967)和Skinner(1974)等人經過分析,指出68A有完整的結構(以詩與愛為雙主題,分為1-14行、15-26行、27-40行三個部分),其風格也與68B有很大差別,應當是獨立的一首詩。Wohlberg(1955)還推測,68B作於68A之前。Johnson(2021)指出,這首詩中有兩種“幻想式回憶”(真假摻雜的回憶):一種是卡圖盧斯關於兄長死亡的強烈而鮮明的回憶,另一種是關於萊斯比婭的時而逼近幻想、時而遠離幻想的回憶;前者是一種創傷體驗,後者是一種“願望滿足”。他認為,這首詩缺乏明顯的形式輪廓,恰好體現了內容與形式的一致,是卡圖盧斯呈現不可呈現的記憶與創傷的實驗作品。
[2] Venus(維納斯)代表愛與性。
[3] 曼利烏斯(身份不詳)要求卡圖盧斯的禮物既包括詩,也包括愛(詩的內容)。
[4] 古羅馬男子十七歲前一般穿鑲有紫邊的托加袍,成人後穿白色托加袍。
[5] 結合上下文,lusi(遊戲)這裡主要指性經歷。
[6] Johnson指出,卡圖盧斯關於兄長夭亡的回憶在第68首(含68B首)中表現為兩種形式:一是15-24行的直接描述,二是73-130行繞道拉俄達彌婭故事的間接傳達,後者具有明顯的幻想特徵。
[7] hic(這裡)比較曖昧,既可指維羅納(從卡圖盧斯的角度說),也可指羅馬(轉述曼尼烏斯的話),如果是後一種情況,曼尼烏斯在信中或許影射了萊斯比婭的風流韻事。
[8] Romae是Roma(羅馬)的地格。卡圖盧斯將羅馬稱為家,反映了他的歸屬感。