卡图卢斯《歌集》第68首



Quod mihi fortuna casuque oppressus acerbo
conscriptum hoc lacrimis mittis epistolium,
naufragum ut eiectum spumantibus aequoris undis
sublevem et a mortis limine restituam,
5 quem neque sancta Venus molli requiescere somno
desertum in lecto caelibe perpetitur,
nec veterum dulci scriptorum carmine Musae
oblectant, cum mens anxia pervigilat:
id gratum est mihi, me quoniam tibi dicis amicum
10 muneraque et Musarum hinc petis et Veneris.
Sed tibi ne mea sint ignota incommoda, Manli,
neu me odisse putes hospitis officium,
accipe quis merser fortunae fluctibus ipse,
ne amplius a misero dona beata petas.
15 Tempore quo primum vestis mihi tradita pura est,
iucundum cum aetas florida ver ageret,
multa satis lusi; non est dea nescia nostri
quae dulcem curis miscet amaritiem:
sed totum hoc studium luctu fraterna mihi mors
20 abstulit. O misero frater adempte mihi,
tu mea tu moriens fregisti commoda, frater,
tecum una tota est nostra sepulta domus;
omnia tecum una perierunt gaudia nostra
quae tuus in vita dulcis alebat amor.
25 Cuius ego interitu tota de mente fugavi
haec studia atque omnes delicias animi.
Quare, quod scribis Veronae turpe Catullo
esse, quod hic quisquis de meliore nota
frigida deserto tepefactet membra cubili,
30 id, Manli, non est turpe, magis miserum est.
Ignosces igitur si, quae mihi luctus ademit,
haec tibi non tribuo munera, cum nequeo.
Nam, quod scriptorum non magna est copia apud me,
hoc fit, quod Romae vivimus: illa domus,
35 illa mihi sedes, illic mea carpitur aetas;
huc una ex multis capsula me sequitur.
Quod cum ita sit, nolim statuas nos mente maligna
id facere aut animo non satis ingenuo,
quod tibi non utriusque petenti copia posta est:
40 ultro ego deferrem, copia siqua foret.

(答曼利乌斯)[1]
 
你被命运和严酷的遭遇逼迫,给我
这封泪写的信,让我向一位
被大海滔滔巨浪卷到岸边的沉船者
伸援手,将他从死亡的门槛拉回;
5 你说,他被遗弃在孤寂荒凉的床上,
维纳斯不许在温柔的梦乡安歇,[2]
缪斯们也不肯再用古人甜美的诗行
愉悦他,当焦虑的心守望终夜:
这让我感到快慰,因你称我为朋友,
10 还向我寻求缪斯和维纳斯的礼物。
可是曼利啊,为让你知道我的烦忧,[3]
以免误认为我憎恶朋友的义务,
告诉你,我自己也被厄运的漩涡环绕,
你就不会向同病相怜之人
15 寻求馈赠。当我刚穿上白色托加袍,[4]
当花样年华还享受春天的欢欣,
我也曾风流快活,将一种甜蜜苦涩[5]
与忧虑混合的爱神也并非不知我:
但全部热情都已被丧兄的痛苦劫掠。
20 啊,可怜的我,就这样失去哥哥,
哥哥,你的亡故摧毁了我的幸福,
我的整个家都和你埋进了坟里,
我所有的快乐都和你一起化作泥土,
你在世时,却有你甜蜜的爱珍惜。[6]
25 因你的夭折,我从心里放逐了所有
这些灵魂迷恋、追慕的东西。
所以,你说卡图卢斯在维罗纳停留
是羞耻,因为这里的上流人士[7]
只能在空荡的床上煨他们冰冷的肢体,
30 我说,曼利,这不是羞耻,是痛苦。
因此,你会原谅我,若我不能送给你
痛苦夺走的东西,作为礼物。
现在,我身边没多少可供参阅的诗书,
罗马才是我生活的地方,我的家,[8]
35 我的居所,我度过大半时光的乐土;
只有一小箱藏书跟着我驻扎。
既然如此,我不希望我在你眼里
变成吝啬、没有气度的人,
只因我拒绝你所希求的两样东西:
40 若我有,你不说我也会慷慨相赠。


[1] 本诗格律是哀歌双行体。这首诗(或者这两首诗68A和68B)对古罗马文学中的爱情哀歌体(erotic elegy)产生了决定性的影响,初步奠定了其格律、风格、程式和三大主题(爱情、友谊和死亡)。学者们历来对68A和68B(甚至有人将第149-160行划为68C)之间的关系争论不休。Prescott(1940)等人坚持认为,两部分是一体的,主要理由是两部分都提到了卡图卢斯的兄长,而且68A中的第19-24行几乎和68B中的第91-96行如出一辙。他甚至认为68A中的曼利乌斯(Manlius)其实是讹误,就是68B中的阿里乌斯(Allius)。但Kinsey(1967)和Skinner(1974)等人经过分析,指出68A有完整的结构(以诗与爱为双主题,分为1-14行、15-26行、27-40行三个部分),其风格也与68B有很大差别,应当是独立的一首诗。Wohlberg(1955)还推测,68B作于68A之前。Johnson(2021)指出,这首诗中有两种“幻想式回忆”(真假掺杂的回忆):一种是卡图卢斯关于兄长死亡的强烈而鲜明的回忆,另一种是关于莱斯比娅的时而逼近幻想、时而远离幻想的回忆;前者是一种创伤体验,后者是一种“愿望满足”。他认为,这首诗缺乏明显的形式轮廓,恰好体现了内容与形式的一致,是卡图卢斯呈现不可呈现的记忆与创伤的实验作品。
[2] Venus(维纳斯)代表爱与性。
[3] 曼利乌斯(身份不详)要求卡图卢斯的礼物既包括诗,也包括爱(诗的内容)。
[4] 古罗马男子十七岁前一般穿镶有紫边的托加袍,成人后穿白色托加袍。
[5] 结合上下文,lusi(游戏)这里主要指性经历。
[6] Johnson指出,卡图卢斯关于兄长夭亡的回忆在第68首(含68B首)中表现为两种形式:一是15-24行的直接描述,二是73-130行绕道拉俄达弥娅故事的间接传达,后者具有明显的幻想特征。
[7] hic(这里)比较暧昧,既可指维罗纳(从卡图卢斯的角度说),也可指罗马(转述曼尼乌斯的话),如果是后一种情况,曼尼乌斯在信中或许影射了莱斯比娅的风流韵事。
[8] Romae是Roma(罗马)的地格。卡图卢斯将罗马称为家,反映了他的归属感。