卡圖盧斯《歌集》第67首



O dulci iucunda viro, iucunda parenti,
salve, teque bona Iuppiter auctet ope,
ianua, quam Balbo dicunt servisse benigne
olim, cum sedes ipse senex tenuit,
5 quamque ferunt rursus gnato servisse maligne,
postquam es porrecto facta marita sene.
Dic agedum nobis, quare mutata feraris
in dominum veterem deseruisse fidem.
‘Non (ita Caecilio placeam, cui tradita nunc sum)
10 culpa mea est, quamquam dicitur esse mea,
nec peccatum a me quisquam pote dicere quicquam:
verum est ius populi: ianua quicque facit,
qui, quacumque aliquid reperitur non bene factum,
ad me omnes clamant, “Ianua, culpa tua est.”’
15 Non istuc satis est uno te dicere verbo,
sed facere ut quivis sentiat et videat.
‘Qui possum? Nemo quaerit nec scire laborat.’
Nos volumus; nobis dicere ne dubita.
‘Primum igitur, virgo quod fertur tradita nobis,
20 falsum est. Non illam vir prior attigerit,
languidior tenera cui pendens sicula beta
numquam se mediam sustulit ad tunicam;
sed pater illius gnati violasse cubile
dicitur et miseram conscelerasse domum,
25 sive quod impia mens caeco flagrabat amore,
seu quod iners sterili semine natus erat,
ut quaerendus is unde foret nervosius illud,
quod posset zonam solvere virgineam.’
Egregium narras mira pietate parentem,
30 qui ipse sui gnati minxerit in gremium.
‘Atqui non solum hoc dicit se cognitum habere
Brixia Cycneae supposita speculae,
Flavus quam molli praecurrit flumine Mella,
Brixia Veronae mater amata meae,
35 sed de Postumio et Corneli narrat amore,
cum quibus illa malum fecit adulterium.
Dixerit hic aliquis, “Quid? Tu istaec, ianua, nosti,
cui numquam domini limine abesse licet,
nec populum auscultare, sed hic suffixa tigillo
40 tantum operire soles aut aperire domum?”
Saepe illam audivi furtiva voce loquentem
solam cum ancillis haec sua flagitia,
nomine dicentem quos diximus, utpote quae mi
speraret nec linguam esse nec auriculam.
45 Praeterea addebat quendam, quem dicere nolo
nomine, ne tollat rubra supercilia.
Longus homo est, magnas cui lites intulit olim
falsum mendaci ventre puerperium.’

(門的秘聞)[1]
 
啊,一位溫柔男子和他父親的慰藉,
你好,願朱庇特以神的善意保佑你,
門,他們說你曾盡心為巴爾布工作,[2]
當那位老人掌管整座房子;
5 他們說,自從老人進棺材,兒子成家,
你對少主人的態度卻很不恭敬。[3]
趕快告訴我們,你為何有如此的變化,
為何背棄你往日對主人的忠心。
“雖然大家這樣說(願我讓現在的主人
10 凱奇利烏斯滿意),但不是我的錯,[4]
任何人都沒法在我身上挑任何毛病。
可這是人們的權利:把壞事推給我。
不管他們發現什麼事做得不太好,
所有人都會沖我嚷,‘門,你的錯!’”
15 這麼簡單幾句話,我們還是不明了,
接著說,讓大家知道真相如何。
“怎麼可能?沒人問我,也沒人肯調查。”
我們肯,別猶豫,把實情告訴我們。
“那我就講啦。一開始他們就說謊話,
20 她不是處女,先碰她的不是她男人。
他的小匕首吊在那兒,比甜菜還軟,
從來就沒頂起過腰間的衣服:
但兒子的床據說卻讓父親佔了先,
他的罪讓可憐的家裝滿爛污。
25 或者因為盲目的慾望在淫邪的心裡
燃燒,或因為兒子種不出後代,
無計可施,只好去請人代行職司,
借更強的物事解開處女的腰帶。”
你所講的真是最令人稱奇的家庭情分,
30 最傑出的父親竟尿在兒子褲襠里。
“齊克努斯瞭望塔下的布里克西亞城[5]
宣稱她知道的遠不止這一件醜事。
(金色的梅拉河平靜地穿過她的土地,[6]
布里克西亞,我鍾愛的維羅納的母親,)
35 她還知道波斯圖姆斯和科爾內利烏斯,[7]
新娘和他們也有可恥的緋聞。
有人可能要反駁我,‘什麼?門,這些
你竟然都知道?你從來都不可以
離開主人的門檻,也不能偷聽談話,
40 只能固定在門楣下,時開時閉!’
可是我經常聽到她悄聲談論孽緣,
對着身邊的女僕們滔滔不絕,
我剛才提到的名字就在其中,顯然,
她以為我沒有舌頭,也沒耳朵。
45 此外,她還說起一個人,但我不願
點他的名,怕他豎紅色的眉毛。[8]
他個子很高,曾被她卷進一樁大案,
她說自己懷孕了,這是圈套。”[9]


[1] 本詩格律是哀歌雙行體。第66首是頭髮的獨白,第67首卻是敘述者與一扇門的對話。這首詩融合了古羅馬民間色情流言和舞台喜劇的傳統。Maynes(2016)指出,詩中也隱藏着卡利馬科斯溯因式詩歌(aetiology)的元素,並讓它與羅馬本土的喜劇傳統彼此滲透。卡圖盧斯巧妙地突出了“日常性”在自己詩學中的地位,既表達了對卡利馬科斯技巧的忠誠,也凸顯了自己超越體裁界限的自由(卡利馬科斯認為描寫日常情境的喜劇不適合高級詩歌)。好管閑事的閑人與饒舌奴隸談論主人的婚姻醜聞是古羅馬喜劇的經典場景,這首詩採用的對話形式也讓它天然適合演出,Maynes甚至將這首詩的主體部分概括成了五幕:(1)7-18行:門的辯白;(2)19-30行:穢聞;(3)31-36行:布里克西亞的情報;(4)37-44行:偷聽;(5)45-48行:某位大人物。
[2] Balbo(主格Balbus),巴爾布,這對父子中父親的名字。
[3] Maynes認為,卡圖盧斯在前面的第65首和第66首確立了一種相對高雅的卡利馬科斯式詩歌,在這首詩最開始,為了避免轉折過於突兀,他有意模仿了卡利馬科斯《貝萊尼克的頭髮》的結尾(在第66首中他沒有翻譯原詩的結尾)。博學的讀者雖然會預感到這首詩可能不是婚歌,但會猜想,卡圖盧斯可能會寫一首卡利馬科斯擅長的溯因詩,第3行提到的門適合這類詩,因為卡利馬科斯寫過多首關於無生命之物的溯因詩。但到了第6行,這種期待被逆轉了,讀者意識到這不會是展示學識的晦澀之作,而是關於家庭瑣事的詩。回頭看,第3行的dicunt(他們說)便不再代表溯因詩中的歷史或神話權威,而指向街談巷議。Maynes指出,在普勞圖斯的喜劇里,門經常都是重要的角色,劇中人物經常會對着門說話(例如Curculio 14-22)。卡圖盧斯有意將門塑造為奴隸的形象也符合古羅馬喜劇傳統,因為在普勞圖斯的喜劇里,門(ianua)常與看門的奴隸(ianitor)聯繫在一起,而後者一般被視為最低賤的家庭奴隸。
[4] Caecilio(主格Caecilius),凱奇利烏斯,這對父子中兒子的名字。
[5] Brixia(布里克西亞,今Brescia),意大利北部的一個城市。Cycneae是從從Cycnus(齊克努斯)變來的形容詞,齊克努斯是利古里亞(Liguria)的國王,後來變成了天鵝。“齊克努斯瞭望塔”所指不詳。這句話原文難以確定,此處採用的是Garrison(1989)的版本。
[6] Mella(梅拉河)是維羅納附近的一條河。
[7] Postumio是從Postumus(波斯圖姆斯,身份不詳)變來的形容詞。Corneli是Cornelius(科爾內利烏斯,身份不詳)的屬格。
[8] rubra supercilia(紅色的眉毛)表示憤怒。
[9] 這個女人謊稱懷上他的孩子,並把他告上法庭。