《哀歌集》第三部第7首(第四部第1首,不明作者)



Te, Messalla, canam, quamquam me cognita virtus
terret; ut infirmae nequeant subsistere vires,
incipiam tamen, ac meritas si carmina laudes
deficiant, humilis tantis sim conditor actis
5 nec tua praeter te chartis intexere quisquam
facta queat, dictis ut non maiora supersint,
est nobis voluisse satis; nec munera parva
respueris: etiam Phoebo gratissima dona
Cres tulit, et cunctis Baccho iucundior hospes
10 Icarus, ut puro testantur sidera caelo
Erigoneque Canisque, neget ne longior aetas.
Quin etiam Alcides, deus ascensurus Olympum,
laeta Molorcheis posuit vestigia tectis,
parvaque caelestis placavit mica, nec illis
15 semper inaurato taurus cadit hostia cornu.
Hic quoque sit gratus parvus labor, ut tibi possim
inde alios aliosque memor componere versus.
Alter dicat opus magni mirabile mundi,
qualis in immenso desederit aere tellus,
20 qualis et in curvum pontus confluxerit orbem,
et vagus, e terris qua surgere nititur, aer,
huic ut contextus passim fluat igneus aether,
pendentique super claudantur ut omnia caelo;
at quodcumque meae poterunt audere Camenae,
25 seu tibi par poterunt seu, quod Spes abnuit, ultra
sive minus (certeque canent minus), omne vovemus
hoc tibi, nec tanto careat mihi nomine charta.
Nam quamquam antiquae gentis superant tibi laudes,
non tua maiorum contenta est gloria fama
30 nec quaeris quid quaque index sub imagine dicat,
sed generis priscos contendis vincere honores,
quam tibi maiores maius decus ipse futuris:
at tua non titulus capiet sub nomine facta,
aeterno sed erunt tibi magna volumina versu,
35 convenientque tuas cupidi componere laudes
undique quique canent vincto pede quique soluto;
quis potior, certamen erit: sim victor in illis,
ut nostrum tantis inscribam nomen in actis.
Nam quis te maiora gerit castrisve forove?
40 Nec tamen hic aut hic tibi laus maiorve minorve,
iusta pari premitur veluti cum pondere libra,
43 qualis, inaequatum si quando onus urget utrimque,
44 instabilis natat alterno depressior orbe,
42 prona nec hac plus parte sedet nec surgit ab illa.
45 Nam seu diversi fremat inconstantia vulgi,
non alius sedare queat; seu iudicis ira
sit placanda, tuis poterit mitescere verbis.
Non Pylos aut Ithace tantos genuisse feruntur
Nestora vel parvae magnum decus urbis Vlixem,
50 vixerit ille senex quamvis, dum terna per orbem
saecula fertilibus Titan decurreret horis,
ille per ignotas audax erraverit urbes,
qua maris extremis tellus includitur undis.
Nam Ciconumque manus adversis reppulit armis,
55 nec valuit lotos coeptos avertere cursus,
cessit et Aetnaeae Neptunius incola rupis
victa Maroneo foedatus lumina baccho;
vexit et Aeolios placidum per Nerea ventos,
incultos adiit Laestrygonas Antiphatenque,
60 nobilis Artacie gelida quos irrigat unda;
solum nec doctae verterunt pocula Circes,
quamvis illa foret Solis genus, apta vel herbis
aptaque vel cantu veteres mutare figuras;
Cimmerion etiam obscuras accessit ad arces,
65 quis numquam candente dies apparuit ortu,
seu supra terras Phoebus seu curreret infra;
vidit ut inferno Plutonis subdita regno
magna deum proles levibus ius diceret umbris,
praeteriitque cita Sirenum litora puppi.
70 Illum inter geminae nantem confinia mortis
nec Scyllae saevo conterruit impetus ore,[1]
cum canibus rabidas inter fera serperet undas,
nec violenta suo consumpsit more Charybdis,
vel si sublimis fluctu consurgeret imo,
75 vel si interrupto nudaret gurgite pontum.
Non violata vagi sileantur pascua Solis,
non amor et fecunda Atlantidos arva Calypsus,
finis et erroris miseri Phaeacia tellus.
Atque haec seu nostras inter sunt cognita terras,
80 fabula sive novum dedit his erroribus orbem,
sit labor illius, tua dum facundia maior.
Iam te non alius belli tenet aptius artes,
qua deceat tutam castris praeducere fossam,
qualiter adversos hosti defigere cervos,
85 quemve locum ducto melius sit claudere vallo,
fontis ubi dulces erumpat terra liquores,
ut facilisque tuis aditus sit et arduus hosti,
laudis ut assiduo vigeat certamine miles,
quis tardamve sudem melius celeremve sagittam
90 iecerit aut lento perfregerit obvia pilo,
aut quis equum celeremve arto compescere freno
possit et effusas tardo permittere habenas
inque vicem modo directo contendere passu,
seu libeat, curvo brevius convertere gyro,
95 quis parma, seu dextra velit seu laeva, tueri,
sive hac sive illac veniat gravis impetus hastae
amplior aut signata cita loca tangere funda.[2]
Iam simul audacis veniant certamina Martis
adversisque parent acies concurrere signis,
100 tum tibi non desit faciem componere pugnae,
seu sit opus quadratum acies consistat in agmen,
rectus ut aequatis decurrat frontibus ordo,
seu libeat duplicem seiunctim cernere Martem,
dexter uti laevum teneat dextrumque sinister
105 miles sitque duplex gemini victoria casus.
At non per dubias errant mea carmina laudes:
nam bellis experta cano. Testis mihi victae
fortis Iapydiae miles, testis quoque fallax
Pannonius, gelidas passim disiectus in Alpes,
110 testis Arupinis et pauper natus in arvis,
quem si quis videat vetus ut non fregerit aetas,
terna minus Pyliae miretur saecula famae:
112b namque senex longae peragit dum tempora vitae,
centum fecundos Titan renovaverit annos,
ipse tamen velox celerem super edere corpus
115 audet equum validisque sedet moderator habenis.
Te duce non alias conversus terga Domator
libera Romanae subiecit colla catenae.
Nec tamen his contentus eris: maiora peractis
instant, compertum est veracibus ut mihi signis,
120 quis Amythaonius nequeat certare Melampus.
Nam modo fulgentem Tyrio subtegmine vestem
indueras oriente die duce fertilis anni,
splendidior liquidis cum Sol caput extulit undis
et fera discordes tenuerunt flamina venti,
125 curva nec assuetos egerunt flumina cursus,
quin rapidum placidis etiam mare constitit undis,
ulla nec aerias volucris perlabitur auras
nec quadrupes densas depascitur aspera silvas,
quin largita tuis sunt multa silentia votis.
130 Iuppiter ipse levi vectus per inania curru
affuit et caelo vicinum liquit Olympum
intentaque tuis precibus se praebuit aure
cunctaque veraci capite annuit: additus aris
laetior eluxit structos super ignis acervos.
135 Quin hortante deo magnis insistere rebus
incipe; non idem tibi sint aliisque triumphi.
Non te vicino remorabitur obvia Marte
Gallia nec latis audax Hispania terris
nec fera Theraeo tellus obsessa colono,
140 nec qua vel Nilus vel regia lympha Choaspes
profluit aut rapidus, Cyri dementia, Gyndes,
aret Araccaeis aut unda Oroatia campis,[3]
nec qua regna vago Tamyris finivit Araxe,
impia nec saevis celebrans convivia mensis
145 ultima vicinus Phoebo tenet arva Padaeus,
quaque Hebrus Tanaisque Getas rigat atque Magynos.
Quid moror? Oceanus ponto qua continet orbem,
nulla tibi adversis regio sese offeret armis.
Te manet invictus Romano Marte Britannus
150 teque interiecto mundi pars altera sole.
Nam circumfuso consistit in aere tellus
et quinque in partes toto disponitur orbe.
Atque duae gelido vastantur frigore semper:
illic et densa tellus absconditur umbra,
155 et nulla incepto perlabitur unda liquore,
sed durata riget densam in glaciemque nivemque,
quippe ubi non umquam Titan super egerit ortus.
At media est Phoebi semper subiecta calori,
seu propior terris aestivum fertur in orbem
160 seu celer hibernas properat decurrere luces;
non igitur presso tellus exsurgit aratro,
nec frugem segetes praebent neque pabula terrae;
non illic colit arva deus, Bacchusve Ceresve,
nulla nec exustas habitant animalia partes.
165 Fertilis hanc inter posita est interque rigentes
nostraque et huic adversa solo pars altera nostro,
quas similis utrimque tenens vicinia caeli
temperat, alter et alterius vires necat aer;
hinc placidus nobis per tempora vertitur annus,
170 hinc et colla iugo didicit submittere taurus
et lenta excelsos vitis conscendere ramos,
tondeturque seges maturos annua partus,
et ferro tellus, pontus confinditur aere,[4]
quin etiam structis exsurgunt oppida muris.
175 Ergo ubi praeclaros poscent tua facta triumphos,[5]
solus utroque idem diceris magnus in orbe.
Non ego sum satis ad tantae praeconia laudis,
ipse mihi non si praescribat carmina Phoebus.
Est tibi, qui possit magnis se accingere rebus,
180 Valgius: aeterno propior non alter Homero.
Languida non noster peragit labor otia, quamvis
Fortuna, ut mos est illi, me adversa fatiget.
Nam mihi, cum magnis opibus domus alta niteret,
cui fuerant flavi ditantes ordine sulci
185 horrea fecundas ad deficientia messis,
cuique pecus denso pascebant agmine colles,
et domino satis et nimium furique lupoque,
nunc desiderium superest: nam cura novatur,
cum memor ante actos semper dolor admonet annos.
190 Sed licet asperiora cadant spolierque relictis,
non te deficient nostrae memorare Camenae.
Nec solum tibi Pierii tribuentur honores:
pro te vel rapidas ausim maris ire per undas,
adversis hiberna licet tumeant freta ventis,
195 pro te vel densis solus subsistere turmis
vel parvum Aetnaeae corpus committere flammae.
Sum quodcumque, tuum est. Nostri si parvula cura
sit tibi, quanta libet, si sit modo, non mihi regna
Lydia, non magni potior sit fama Gylippi,
200 posse Meleteas nec mallem vincere chartas.
Quod tibi si versus noster, totusve minusve,
vel bene sit notus, summo vel inerret in ore,
nulla mihi statuent finem te fata canendi.
Quin etiam mea tunc tumulus cum texerit ossa,
205 seu matura dies celerem properat mihi mortem,
longa manet seu vita, tamen, mutata figura
seu me finget equum rigidos percurrere campos
doctum seu tardi pecoris sim gloria taurus
sive ego per liquidum volucris vehar aera pennis,
210 quandocumque hominem me longa receperit aetas,
inceptis de te subtexam carmina chartis.
[1] saevo=seno
[2] amplior=aptior
[3] Oroatia=caristia
[4] confinditur=confunditur
[5] praeclaros=per claros; poscent=ierint=tulerint=cierint=noscent=scierint=peperint

(梅萨拉颂歌)
 
梅萨拉,我将咏赞你,尽管你公认的泽勋
令我胆怯。虽然我微薄的力量难胜任,
我仍将开始。如果我的诗难以赞美
你的辉煌成就,我这位记录者太卑微,
5 除了你,没有人能用你的事迹如此
编织书卷,不遗漏任何更伟大的功绩,
我表达意愿就已经足够。但请勿拒绝
这份薄礼,甚至福玻斯都欢迎克里特的
礼物,巴克斯喜爱款待他的伊卡洛斯
10 胜过所有人,作证的是清澈夜空的星子
厄里戈涅和小犬,以免被岁月忘记;[1]
甚至后来将登上天界的海格力斯[2]
也曾在摩洛尔科斯的屋檐下欣然栖身。[3]
少许盐粒就能够打动神的心,他们
15 并非总要求献祭头套金角的公牛。
愿你也接受这微不足道的作品,能够
让我被记忆鼓舞,继续为你写诗。
让别人去讲述伟大世界的奇妙起始,[4]
大地如何在无垠的空气中逐渐沉降,
20 海洋如何围绕着弧形的地球流淌,
在游荡的空气奋力从大地升起之处,
与之混合的火质以太又如何起伏——[5]
所有元素如何被悬挂的天穹封禁。
可是我的诗敢于尝试的一切,无论
25 企及或越过(“希望”禁止)你的高度,
或者够不上(当然够不上),我都全部
献给你——我的纸草怎能缺如此的人物?
虽然古老的家族已给你丰盛的荣誉,
但你对光荣的追求不止于先祖的名声,
30 你也不去问蜡像的铭文记载的内容,
而是尽全力超过家族昔日的风采,
先辈于你的荣耀不如你之于后代,
姓名下的生平不可能容纳你的功业。
你将拥有卷轶浩繁的不朽诗歌,
35 渴望为你写颂词的作家将从各处
聚集(无论他们写散文或遵守格律),
并努力争夺第一,愿我取得胜利,
在如此成就的记述间铭刻我的名字。
在军营或在法庭,谁的贡献超过你?
40 然而你在两方面的声望都同样卓异,
正如负载着相同重量的精准天平
43 (如果有时候两边施加的力量不等,
44 它就会摇晃,左右的托盘轮流下降),
42 这边不更低,那边不更高,正好一样。
45 若无常的庸众因为内讧而咆哮,无人
比你更善于震慑他们;若需要抚平
法官的愤怒,你的言辞可让他软化。[6]
皮洛斯无法如此夸涅斯托耳,伊塔卡
无法如此夸尤利西斯(小城的大荣光),[7]
50 虽然那位老者的寿数足以让太阳
三百次走完育化庄稼与水果的旅程,
另一位也曾勇敢地游历未知的诸城,[8]
直至被大海波浪封锁的陆地尽头:
他迎战齐科涅斯人的军队,将其驱走;[9]
55 莲花也未能迫使他偏离原来的航道,[10]
居住在埃特纳巉岩的涅普顿之子(醉酒[11]
之时被夺去视力)也不是他的对手;
载着风神袋,他穿越平静的海涛,[12]
拜访野蛮的莱斯特里恭人和安提法忒斯[13]
60 (阿尔塔其厄寒凉的水滋润着那里);[14]
唯有他未被喀耳刻的毒药变成畜生,[15]
尽管她是日神的后裔,魔法高深,
精于用草卉或咒语让人失去原形;
他也曾进入钦梅利伊人的黑暗瓮城[16]
65 (他们从未目睹过早晨明亮的天光,
无论太阳运行在大地之下或之上);
他看见神灵的伟大后裔如何臣服于[17]
冥王的统治,为轻忽的幽灵制定法律,
也曾坐迅疾的舟船经过塞壬的岸滨;[18]
70 当他在两边都是死亡的海峡中航行,
并未被斯库拉凶残大嘴的攻击吓倒
(她偷偷潜出那片群犬肆虐的波涛),
狂暴的卡律布狄斯也未能以自己的方式[19]
吞噬他,无论是从深渊里高高涌起,
75 还是分开如山的巨浪,露出海床;
我也要提及他侵入远行福玻斯的牧场,[20]
还有阿特拉斯女儿的爱情与膏田,[21]
以及派阿齐亚——他悲惨流浪的终点。[22]
无论这些事发生在我们知晓的邦国,
80 还是让传说把漂泊安排在某个新世界,
他只是受的罪更多,辩才却要输给你。
在战争的艺术方面,无人能与你匹敌:
何处挖沟渠才能确保军营的安全,
怎样布设拒马来抵挡敌人的兵团,
85 如何找修筑环形寨墙的理想地点,
穿透哪里的泥土会喷出甜美的清泉,
并且让你的军队易到达,敌军却难;
如何让士兵为荣誉持续竞争、锻炼,
看谁最擅长投掷木棍或射出迅疾的
90 箭矢,或用柔韧的标枪将挡道物消灭,
或者谁能够拽紧辔头,制住飞骏,
松开缰绳,叫落后的马自由驰骋,
变换花样,时而驱使它径直向前,
时而随心驾驭它在狭窄的圈里打转,
95 谁用左边和右边的盾牌防守都获胜,
无论沉重的长矛从哪个方向进攻,
或能让闪电般的投石机远远击中目标。
一旦勇敢的战斗打响,士兵准备好
在彼此对峙的旗帜下与敌人短兵相接,
100 你就不会茫然于摆出最合适的阵列,
无论是需要将队伍缩成一个方形,
让前锋保持齐平,全军稳固地推进,
或者更适宜将兵士分成两个部分,
让右军护卫左军,左军护卫右军,
105 承担双重的风险,争取双重的凯旋。
然而我的诗并非游荡在可疑的赞辞间,
战争已显明它们的真实。雅皮迪亚[23]
溃败的强大军队和诡诈的潘诺尼亚[24]
(族人逃散到阿尔卑斯各处的雪山)可作证,
110 出生于阿鲁皮乌姆的一位穷人可作证[25]
(谁如果看见不曾被暮年摧折的他,
就不会对三世寿命的皮洛斯传说太惊讶)。[26]
112b 当这位老者走完自己漫长的生命时,
太阳应当已运行一个丰收的世纪,
他却浑不惧让敏捷的身体跃上马背,
115 安稳如山地坐着,手牢牢控制缰辔。
从未尝败绩的多玛托耳终于在你担任[27]
统帅时,向罗马锁链伸出自由的脖颈。
但你不会满足于这些,更大的功劳
等着你,我知晓,因为看见预示的征兆
120 (论灵验,梅朗坡斯都不能与之相比)。[28]
你新近穿上了熠熠发光的推罗紫衣,[29]
在丰饶之年开端的那个喜庆日子,[30]
当太阳从澄明海波里格外灿烂地抬起
它的头,争斗的风止住狂野的喧嚣,
125 蜿蜒的江河不再遵循惯常的水道,
甚至大海都安静,收起汹涌的波浪,
没有禽鸟在高邈的空气中扇动翅膀,
也没有凶猛的四足兽在茂密林间进食,
而是为你的祷告赐下充盈的沉寂。
130 朱庇特亲自乘战车,穿过空灵的穹苍,
离开凌霄的奥林匹斯山,陪在你身旁,
用专注的耳朵听你的愿望,颔首称赞,
以无上权威全部应允。刚触到祭坛,
火就在堆聚的香料上腾起欢快的焰苗。
135 开始为伟业努力吧,响应神的呼召,
别让为你准备的凯旋礼与别人一样!
与高卢人狭路相逢的近战将无法阻挡
你的脚步,好战西班牙广阔的领土,
泰拉移居者占据的那片荒蛮地域,[31]
140 尼罗河或国王之河科阿斯佩斯流经[32]
之处,或湍急君得斯河(曾让居鲁士发疯)[33]
和阿拉卡平原的奥罗阿提斯河遭炙烤之地[34]
也不能,或塔穆利丝国界上的阿拉克西斯,[35]
或经常举办渎神食人宴的帕代伊部落[36]
145 (与福玻斯为邻,据有世界尽头的田野),
或哺育盖塔人的赫布罗斯河、塔纳伊斯河。[37]
我何必啰嗦?被大洋环绕的整个世界,
没任何地方能够以武力与你抗衡。
罗马军团未征服的不列颠为你留存,
150 还有太阳轨道分隔开的世界另一半——[38]
因为地球在四周包裹的空气里虚悬,
我们可以把整个球体分成五部分。
其中两部分常年被冰冻的寒冷蹂躏:
那里,大地藏匿在浓黑阴影的深处,
155 每条流淌的河流都无法抵达归宿,
而是在中途凝固,在深深冰雪中掩埋,
因为日头永远都不会利落地升起来。
然而中间区域却正对着福玻斯的热力,
无论它在夏季轨道上更接近大地,
160 还是加速运行,想早些结束冬季。
所以,那里没有铁犁翻耕的印迹,
也没有良田产庄稼或者牧场产草料,
巴克斯或刻瑞斯不曾看护那里的田畴,
动物也不肯栖居——土地都已被烤透。
165 在它和冰冻地带之间的区域却很富饶,
就是我们的土地和与之对称的部分,
从两边拦截的邻近天域将同样的特征
赋予它们,两种空气的力量相中和。
因此,我们的一年有宁静循环的季节;
170 因此,公牛学会忍受轭,俯下脖颈,
柔韧的葡萄藤学会沿着高树枝攀升,
田野年复一年奉献出成熟的蔬果,
铁划开土壤,铜头的大船划开海波,
甚至高墙环绕的城镇也纷纷涌现。
175 所以,当你的功绩赢得光荣的凯旋,
你将独自享有这两个世界的声名。
我的能力不足以宣扬如此的光荣,
即使福玻斯亲自指导我的诗也不行。
但你有瓦尔吉乌斯,他可承担此重任,[39]
180 无人比他更接近永恒荷马的才华。
并非我在辛劳外还有怠惰的闲暇,
尽管敌意的运气一如平素折磨我。
我昔日曾经住在高宅里,富贵豪奢,
一排排棕黄的犁沟为我增殖财货,
185 即使谷仓都装满,也不能应对收获,
密匝匝的牛羊排成长列,放牧于山坡,
数量对主人足够,对窃贼和野狼却太多,
但现在只剩下怅惘:痛苦总重新袭来,
让悲伤唤起往事,提醒我逝去的年岁。
190 尽管我遭逢厄运,正失去剩余的一切,
但我的缪斯仍然会纪念你的功业,
而且我向你献上的不只是缪斯的荣誉:
为了你,滔天巨浪在前面我也敢横渡,
即使狂暴的大海在逆卷的风中翻滚;
195 为了你,我可以独自抵抗密集的敌军,
或将这弱小的身体交给埃特纳的烈焰。
无论我有什么价值,全都属于你。但凡
你对我有丝毫眷顾,只要有,吕底亚王国[40]
或伟大古利颇斯的名声就黯然失色,[41]
200 即使能超过荷马的技艺,我也不愿意。[42]
但如果我的诗歌,全部或部分,能被你
熟谙,或者仅仅能从你的唇边经过,
死亡就无法成为我歌颂你的时间边界。
不,即使等到坟墓掩埋了我的骸骨,
205 无论那日子迅速到来,我很快亡故,
还是有漫长的寿数留存,还是我改换
形状,成为马,学习驰骋于坚实的平原,[43]
或动作缓慢的公牛——整个牧群的骄傲,
或一只在清澈天空展翅飞翔的小鸟,
210 只要流逝的时光能让我回人类之列,
我就会续写此生已为你写下的诗页。


[1] 根据许基努斯(Hyginus)的《故事集》(Fabulae 130),伊卡洛斯(Icarus或Icarius)曾经热情接待路过的酒神。他的狗名叫迈拉(Maera),主人被一群喝醉的牧人杀死后,它回到家里,拽着他女儿厄里戈涅(Erigone)到了现场。厄里戈涅因悲伤而死,迈拉也绝食而死,酒神怜悯他们,将伊卡里俄斯变成猎户座,将女儿变成处女座(Virgo),将迈拉变成小犬星(Canicula)。
[2] 海格力斯(Hercules),朱庇特与阿尔克梅涅之子,原是凡人,因为功业卓著被擢升为神。“海格力斯”对应的拉丁语原文是Alcides,这是指代他的惯常名称,意为“阿尔凯俄斯的后裔”,因为名义上他是阿尔凯俄斯(安菲特律翁的父亲)的孙子。“天界”对应的拉丁语原文是Olympum(奥林匹斯山,古希腊神话中天神居住之地)。
[3] 摩洛尔科斯(Molorchus)是尼米亚(Nemea)附近的一位穷人,海格力斯杀尼米亚狮子途中经过他家,曾受到他的热情款待。
[4] 从这行开始的六行诗明显受到古罗马诗人卢克莱修(Lucretius)《物性论》(De Rerum Natura)影响。
[5] 在西方古典时代,以太(aether)指存在于远离地球的高空中的特殊空气,火元素则被视为组成星辰的材料,所以以太常与火混杂。参考卢克莱修《物性论》(De Rerum Natura 5.457)中“蕴含火的以太”的说法。
[6] 梅萨拉是当时著名的演说家。
[7] 皮洛斯(Pylos)是特洛伊战争中最年长的希腊人涅斯托耳(Nestor)的家乡,据说他活了三百岁。尤利西斯(Ulysses,即奥德修斯)是伊塔卡(Ithaca)的国王,特洛伊战争中希腊军队的智囊。
[8] 以下约三十行诗概述了尤利西斯在海上漂泊十年的经历。
[9] 齐科涅斯人(Cicones)是色雷斯的一个民族。
[10] 这里的莲花(lotos)不是中国的莲花,而是古希腊神话中食莲部落(Lotophagoi)食用的一种忘忧植物。参考《奥德赛》第九卷。
[11] 埃特纳(Aetna)是意大利西西里岛上的著名火山,“涅普顿之子”指独眼巨人波吕斐摩斯(Polyphemus)。他被尤利西斯用计弄瞎,但杀死了他的许多同伴。
[12] “风神袋”指埃俄洛斯(Aeolus)赠给尤利西斯的礼物,这个袋子里装着各种可能威胁航行的风。拉丁语原文的Nerea是Nereus(涅柔斯)的希腊语宾格,涅柔斯是古老的海神,这里代指海。
[13] 莱斯特里恭部族(Laestrygones)有食人的习惯,安提法忒斯(Antiphates)是这个食人族的国王,参考《奥德赛》(Odyssey 10.80-132)。
[14] 阿尔塔其厄(Artacie)是莱斯特里恭部族领土上的一处泉水。
[15] 喀耳刻(Circe),太阳神赫利俄斯与柏尔萨之女,擅长魔法。她将尤利西斯的许多同伴变成了猪。
[16] 钦梅利伊人(Cimmerii)是古代色雷斯的一个民族,他们住在第聂伯河两岸、今天的克里米亚一带。
[17] 指冥府的三位法官:米诺斯(Minos)和拉达曼托斯(Rhadamanthus),朱庇特和欧罗巴之子;埃阿科斯(Aeacus),朱庇特与埃吉娜之子。
[18] 塞壬(Sirenes),河神阿刻罗俄斯女儿的统称,以歌声魅惑水手而闻名。
[19] 卡律布狄斯(Charybdis)是古希腊神话中的海妖,据说一天三次吸入再吐出大量海水,无数水手葬身她口中。理性的解释是,这是一个漩涡。
[20] “福玻斯的牧场”指斐莱(Pherae),福玻斯曾在此为阿德墨托斯(Admetus)放牧。
[21] “阿特拉斯女儿”指卡吕普索(Calypso),拉丁语原文的Calypsus是希腊语属格。她是提坦神阿特拉斯(Atlas)的女儿,居住在奥古吉亚岛(Ogygia)。
[22] 派阿齐亚(Phaeacia)是尤利西斯遇见瑙西卡公主的地方。
[23] 雅皮迪亚(Iapydia)是巴尔干半岛西部伊利里亚(Illyria)地区的三个组成部分之一,公元前34年被罗马征服。
[24] 潘诺尼亚(Pannonia)是罗马边疆行省,东边和北边以多瑙河为界。
[25] “皮洛斯传说”指涅斯托耳。
[26] 阿鲁皮乌姆(Arupium)是罗马人的一个定居点,在今天克罗地亚境内。
[27] 多玛托耳(Domator),所指不详,可能是某个蛮族部落的首领。
[28] 梅朗坡斯(Melampus)是古希腊南部麦西尼亚(Messenia)的国王。他曾经救过两条大蛇,这两条大蛇就向他报恩,趁着他在森林里熟睡时,分别用舌头舔过他的眼睛和耳朵。因此,他得到了异乎常人的力量:眼睛可以看见别人看不见的东西,耳朵可以听懂一切动物的言语,有了出神入化的医术,甚至还能未卜先知。拉丁语原文中修饰Melampus 的Amythaonius意为“属于阿密塔昂的”,因为梅朗坡斯是阿密塔昂的儿子,由于汉译格律限制,该词未译。
[29] 指执政官官服(toga praetexta),梅萨拉和屋大维是公元前31年的执政官。
[30] 从公元前153年开始,元旦就是执政官就职之日(此前是3月15日)。
[31] 泰拉(Thera)是爱琴海环形岛(Cyclades)的一个岛,其居民在北非建立了居雷奈(Cynene)。
[32] 科阿斯佩斯河(Choaspes)是发源于阿富汗兴都库什山的一条河。
[33] 君得斯河(Gyndes),今天的迪亚拉河,是巴比伦底格里斯河的一条支流。根据希罗多德的记述(Histories 11.189),公元前559年,在远征巴比伦途中,波斯国王居鲁士二世和部队受到君得斯河的阻挡,他的爱马被激流卷走,居鲁士盛怒之下,决定让河流改道,工程严重耽误了军事行动。
[34] 阿拉卡(Aracca)是底格里斯河畔的一个城镇,奥罗阿提斯河(Oroatis)即今天的佐赫尔河(Zohre),在伊朗西南部。
[35] 塔穆利丝(Tamyris,也作Tomyris)是斯基泰女王,击败并杀死了波斯国王居鲁士二世。阿拉克西斯河(Araxes)是亚美尼亚的一条河。
[36] 帕代伊(Padaei)是印度的一个食人部落。
[37] 盖塔人(Getae)是色雷斯部落,主要居住在多瑙河入海口附近,今天的保加利亚南部和罗马尼亚北部。赫布罗斯河(Hebrus)是色雷斯的主要河流,注入爱琴海。塔纳伊斯河(Tanais)就是今天的顿河,在俄国境内。由于汉译格律限制,拉丁语原文的Magynos(马古尼人,所指不详)未译。
[38] 以下二十余行的内容明显模仿了卢克莱修的《物性论》。
[39] 关于瓦尔吉乌斯,参考本书第一部第十首第11行的注释。
[40] 吕底亚(Lydia),小亚细亚的古国名,后来成为一个地区。
[41] 古利颇斯(Gylippus)是伯罗奔尼撒战争中一位著名的斯巴达将领。
[42] “荷马”对应的拉丁语原文是Meleteas(Meles的形容词),梅勒斯(Meles)是荷马出生地小亚细亚名城斯密尔纳(smyrna)的一条河。
[43] 此处影射的是古希腊哲学家毕达哥拉斯的灵魂转世说。