《哀歌集》第三部第6首(吕格达慕斯)



Candide Liber, ades—sic sit tibi mystica vitis
semper, sic hedera tempora vincta feras—
aufer et ipse meum patera medicante dolorem:[1]
saepe tuo cecidit munere victus Amor.
5 Care puer, madeant generoso pocula Baccho,
et nobis prona funde Falerna manu.
Ite procul, durum curae genus, ite labores;
fulserit hic niveis Delius alitibus.
Vos modo proposito dulces faveatis amici,
10 neve neget quisquam me duce se comitem,
aut, si quis vini certamen mite recusat,[2]
fallat eum tecto cara puella dolo.
Ille facit mites animos deus, ille ferocem
contundit et dominae misit in arbitrium,
15 Armenias tigres et fulvas ille leaenas
vicit et indomitis mollia corda dedit.
Haec Amor et maiora valet; sed poscite Bacchi
munera: quem vestrum pocula sicca iuvant?
Convenit ex aequo nec torvus Liber in illos[3]
20 qui se quique una vina iocosa colunt;
at venit iratus nimium nimiumque severis:
qui timet irati numina magna, bibat.
Quales his poenas deus hic quantasque minetur,[4]
Cadmeae matris praeda cruenta docet.
25 Sed procul a nobis hic sit timor, illaque, siqua est,
quid valeat laesi sentiat ira dei.
Quid precor a demens? Venti temeraria vota,
aeriae et nubes diripienda ferant.
Quamvis nulla mei superest tibi cura, Neaera,
30 sis felix et sint candida fata tua.
At nos securae reddamus tempora mensae:
venit post multos una serena dies.
Ei mihi, difficile est imitari gaudia falsa,
difficile est tristi fingere mente iocum,
35 nec bene mendaci risus componitur ore,
nec bene sollicitis ebria verba sonant.
Quid queror infelix? Turpes discedite curae:
odit Lenaeus tristia verba pater.
Gnosia, Theseae quondam periuria linguae
40 flevisti ignoto sola relicta mari:
sic cecinit pro te doctus, Minoi, Catullus
ingrati referens impia facta viri.
Vos ego nunc moneo: felix, quicumque dolore
alterius disces posse cavere tuos.
45 Nec vos aut capiant pendentia bracchia collo
aut fallat blanda subdola lingua prece;
etsi perque suos fallax iuravit ocellos
Iononemque suam perque suam Venerem,
nulla fides inerit: periuria ridet amantum
50 Iuppiter et ventos irrita ferre iubet.
Ergo quid totiens fallacis verba puellae
conqueror? Ite a me, seria verba, precor.
Quam vellem tecum longas requiescere noctes
et tecum longos pervigilare dies,
55 perfida nec merito nobis inimica merenti,[5]
perfida, sed, quamvis perfida, cara tamen!
Naida Bacchus amat: cessas, o lente minister?
Temperet annosum Marcia lympha merum.
Non ego, si fugit nostrae convivia mensae
60 ignotum cupiens vana puella torum,
sollicitus repetam tota suspiria nocte.
I, puer, et liquidum fortius adde merum.[6]
Iam dudum Syrio madefactus tempora nardo
debueram sertis implicuisse comas.
[1] patera medicante=Pater, et medicare
[2] recusat=recuset
[3] illos=illis
[4] deus hic quantasque=qualis quantusque
[5] inimica=nec amica
[6] I, puer, et=Tu, puer, i

(酒宴)
 
明亮的酒神,来吧,如此,愿神秘葡萄藤[1]
永远属于你,双鬓也缠绕常青藤,
请亲自用疗救的杯盏带走我的悲哀:
被你的礼物征服,丘比特常落败。
5 亲爱的小奴,让高贵的酒浆溢出杯沿,
转动你的手,为我们斟出法勒年。
走开,忧烦的残酷族类,走开,煎熬,
让提洛神和他的雪鸟在此闪耀![2]
只是亲爱的朋友们,请赞同我的安排,
10 我若领路,谁也别拒绝跟随;
如果有人不参与饮酒的温和挑战,
就叫他被钟爱的姑娘精心欺骗。
那位神安抚我们的灵魂,制伏凶狠
之徒,使其臣服女友的命令,
15 他驯服亚美尼亚的老虎和棕色母狮,
让狂野的生命也有温和的脾气。
丘比特能力不止此,但你们该求酒神的
礼物——难道谁觉得饮水很快乐?
利柏耳会平等相待,绝不严厉,只要
20 你既崇拜他,也崇拜欢悦的葡萄酒;
但面对古板的人们,他却怒火中烧——
赶紧饮酒,你若怕大神寻仇!
这位神会以怎样可怕的惩罚相威胁,
忒拜母亲血淋淋的猎物是告诫。[3]
25 然而让这样的恐惧远离我,让她去体会
神遭人冒犯时怒火多么厉害!
啊,我的祷告太疯狂!愿劲风和高云
带走这莽撞的愿望,消融无影!
涅埃拉,虽然你对我已没有任何感情,
30 仍祝你幸福,祝你的未来光明!
但且让我们把时间献给无忧的宴席,
长久阴雨后终于有晴朗的日子。
可惜啊,模仿虚假的欢乐对我太难,
悲伤的心灵伪造喜悦太难,
35 在撒谎的脸上摆出微笑总是太勉强,
忧烦者的醉语也让人觉得走样。
不幸的我为何要抱怨?丑陋的忧烦,
走开!巴克斯憎恶悲伤之言。[4]
克诺索斯的姑娘,你曾被抛弃,独自[5]
40 在陌生海上为忒修斯的背叛哭泣——
米诺斯之女,卡图卢斯曾为你如此[6]
吟唱,列举那忘恩男子的恶事。
我现在警示你们:有福者能从别人的
痛苦学会规避自己的灾祸。
45 你们切勿叫搂住脖颈的手臂俘虏,
也别迷失于狡猾舌头的蜜语;
虽然欺骗的女人以自己眼睛的名义
发誓,甚至呼求朱诺和维纳斯,
她却丝毫不可信:朱庇特向来嘲笑
50 恋人的伪誓,吩咐风将它们取消。
所以,我何必因无信女友的话一遍遍
哀叹?正经的言辞,求你们走远!
我怎能渴望与你共度漫长的夜晚,
与你一起消磨漫长的白天,
55 对无辜的我,你如此冷漠,如此诡诈——
诡诈,虽然诡诈,我却舍不下!
巴克斯爱那位女子。为何不赶紧斟酒?[7]
用马尔西的水混合我的老窖。[8]
如果某位轻浮的姑娘期盼卑贱者的
60 床榻,逃离我的宴席,难道我
会为她辗转难眠,终夜都长叹不止?
小奴,来,爽快地添酒,别迟疑。
很久前,我就该在两鬓浇叙利亚的香膏,
用漂亮的花环将我的头发缠绕。


[1] “酒神”对应的拉丁语原文是Liber(利柏耳),利柏耳是古罗马的酒神和植物神,后与古希腊神话中的巴克斯(狄俄尼索斯)混同。
[2] “提洛神”指阿波罗,阿波罗是预言神,“雪鸟”或许指作为兆象的白鸟,在古罗马文化中,白色是吉祥的颜色。
[3] “忒拜母亲”指忒拜创建者卡德摩斯的女儿阿高厄(Agave),“血淋淋的猎物”指她的儿子忒拜国王彭透斯(Pentheus)。因为彭透斯反对臣民敬拜酒神巴克斯,巴克斯让阿高厄进入迷狂状态,将偷窥敬拜仪式的彭透斯当作狮子杀死。
[4] “巴克斯”对应的拉丁语原文是酒神更生僻的称号Lenaeus (列奈俄斯),这个名字源于古希腊语lēnos(榨酒机)。
[5] “克诺索斯的姑娘”和下文的“米诺斯之女”都指克里特公主阿里阿德涅(Ariadne),她爱上了到克里特来的雅典青年忒修斯(Theseus),帮助他走出牛头怪(Minotaurus)藏身的迷宫,又与他一起私奔,但在迪亚岛被忒修斯遗弃。
[6] 指古罗马诗人卡图卢斯(Catullus)《歌集》(Carmina)第64首中阿里阿德涅的独白。由于译诗格律的限制,拉丁语原文中修饰Catullus的doctus(博学的)未译。
[7] “那位女子”指阿里阿德涅,她被忒修斯抛弃后,却得到酒神巴克斯的心,两人结成夫妻。参考奥维德《岁时记》(Fasti 3.459-516)。
[8] 马尔西(Marsi)是居住在意大利中部罗马以东的一个民族。