《哀歌集》第三部第6首(呂格達慕斯)



Candide Liber, ades—sic sit tibi mystica vitis
semper, sic hedera tempora vincta feras—
aufer et ipse meum patera medicante dolorem:[1]
saepe tuo cecidit munere victus Amor.
5 Care puer, madeant generoso pocula Baccho,
et nobis prona funde Falerna manu.
Ite procul, durum curae genus, ite labores;
fulserit hic niveis Delius alitibus.
Vos modo proposito dulces faveatis amici,
10 neve neget quisquam me duce se comitem,
aut, si quis vini certamen mite recusat,[2]
fallat eum tecto cara puella dolo.
Ille facit mites animos deus, ille ferocem
contundit et dominae misit in arbitrium,
15 Armenias tigres et fulvas ille leaenas
vicit et indomitis mollia corda dedit.
Haec Amor et maiora valet; sed poscite Bacchi
munera: quem vestrum pocula sicca iuvant?
Convenit ex aequo nec torvus Liber in illos[3]
20 qui se quique una vina iocosa colunt;
at venit iratus nimium nimiumque severis:
qui timet irati numina magna, bibat.
Quales his poenas deus hic quantasque minetur,[4]
Cadmeae matris praeda cruenta docet.
25 Sed procul a nobis hic sit timor, illaque, siqua est,
quid valeat laesi sentiat ira dei.
Quid precor a demens? Venti temeraria vota,
aeriae et nubes diripienda ferant.
Quamvis nulla mei superest tibi cura, Neaera,
30 sis felix et sint candida fata tua.
At nos securae reddamus tempora mensae:
venit post multos una serena dies.
Ei mihi, difficile est imitari gaudia falsa,
difficile est tristi fingere mente iocum,
35 nec bene mendaci risus componitur ore,
nec bene sollicitis ebria verba sonant.
Quid queror infelix? Turpes discedite curae:
odit Lenaeus tristia verba pater.
Gnosia, Theseae quondam periuria linguae
40 flevisti ignoto sola relicta mari:
sic cecinit pro te doctus, Minoi, Catullus
ingrati referens impia facta viri.
Vos ego nunc moneo: felix, quicumque dolore
alterius disces posse cavere tuos.
45 Nec vos aut capiant pendentia bracchia collo
aut fallat blanda subdola lingua prece;
etsi perque suos fallax iuravit ocellos
Iononemque suam perque suam Venerem,
nulla fides inerit: periuria ridet amantum
50 Iuppiter et ventos irrita ferre iubet.
Ergo quid totiens fallacis verba puellae
conqueror? Ite a me, seria verba, precor.
Quam vellem tecum longas requiescere noctes
et tecum longos pervigilare dies,
55 perfida nec merito nobis inimica merenti,[5]
perfida, sed, quamvis perfida, cara tamen!
Naida Bacchus amat: cessas, o lente minister?
Temperet annosum Marcia lympha merum.
Non ego, si fugit nostrae convivia mensae
60 ignotum cupiens vana puella torum,
sollicitus repetam tota suspiria nocte.
I, puer, et liquidum fortius adde merum.[6]
Iam dudum Syrio madefactus tempora nardo
debueram sertis implicuisse comas.
[1] patera medicante=Pater, et medicare
[2] recusat=recuset
[3] illos=illis
[4] deus hic quantasque=qualis quantusque
[5] inimica=nec amica
[6] I, puer, et=Tu, puer, i

(酒宴)
 
明亮的酒神,來吧,如此,願神秘葡萄藤[1]
永遠屬於你,雙鬢也纏繞常青藤,
請親自用療救的杯盞帶走我的悲哀:
被你的禮物征服,丘比特常落敗。
5 親愛的小奴,讓高貴的酒漿溢出杯沿,
轉動你的手,為我們斟出法勒年。
走開,憂煩的殘酷族類,走開,煎熬,
讓提洛神和他的雪鳥在此閃耀![2]
只是親愛的朋友們,請贊同我的安排,
10 我若領路,誰也別拒絕跟隨;
如果有人不參與飲酒的溫和挑戰,
就叫他被鍾愛的姑娘精心欺騙。
那位神安撫我們的靈魂,制伏兇狠
之徒,使其臣服女友的命令,
15 他馴服亞美尼亞的老虎和棕色母獅,
讓狂野的生命也有溫和的脾氣。
丘比特能力不止此,但你們該求酒神的
禮物——難道誰覺得飲水很快樂?
利柏耳會平等相待,絕不嚴厲,只要
20 你既崇拜他,也崇拜歡悅的葡萄酒;
但面對古板的人們,他卻怒火中燒——
趕緊飲酒,你若怕大神尋仇!
這位神會以怎樣可怕的懲罰相威脅,
忒拜母親血淋淋的獵物是告誡。[3]
25 然而讓這樣的恐懼遠離我,讓她去體會
神遭人冒犯時怒火多麼厲害!
啊,我的禱告太瘋狂!願勁風和高雲
帶走這莽撞的願望,消融無影!
涅埃拉,雖然你對我已沒有任何感情,
30 仍祝你幸福,祝你的未來光明!
但且讓我們把時間獻給無憂的宴席,
長久陰雨後終於有晴朗的日子。
可惜啊,模仿虛假的歡樂對我太難,
悲傷的心靈偽造喜悅太難,
35 在撒謊的臉上擺出微笑總是太勉強,
憂煩者的醉語也讓人覺得走樣。
不幸的我為何要抱怨?醜陋的憂煩,
走開!巴克斯憎惡悲傷之言。[4]
克諾索斯的姑娘,你曾被拋棄,獨自[5]
40 在陌生海上為忒修斯的背叛哭泣——
米諾斯之女,卡圖盧斯曾為你如此[6]
吟唱,列舉那忘恩男子的惡事。
我現在警示你們:有福者能從別人的
痛苦學會規避自己的災禍。
45 你們切勿叫摟住脖頸的手臂俘虜,
也別迷失於狡猾舌頭的蜜語;
雖然欺騙的女人以自己眼睛的名義
發誓,甚至呼求朱諾和維納斯,
她卻絲毫不可信:朱庇特向來嘲笑
50 戀人的偽誓,吩咐風將它們取消。
所以,我何必因無信女友的話一遍遍
哀嘆?正經的言辭,求你們走遠!
我怎能渴望與你共度漫長的夜晚,
與你一起消磨漫長的白天,
55 對無辜的我,你如此冷漠,如此詭詐——
詭詐,雖然詭詐,我卻舍不下!
巴克斯愛那位女子。為何不趕緊斟酒?[7]
用馬爾西的水混合我的老窖。[8]
如果某位輕浮的姑娘期盼卑賤者的
60 床榻,逃離我的宴席,難道我
會為她輾轉難眠,終夜都長嘆不止?
小奴,來,爽快地添酒,別遲疑。
很久前,我就該在兩鬢澆敘利亞的香膏,
用漂亮的花環將我的頭髮纏繞。


[1] “酒神”對應的拉丁語原文是Liber(利柏耳),利柏耳是古羅馬的酒神和植物神,後與古希臘神話中的巴克斯(狄俄尼索斯)混同。
[2] “提洛神”指阿波羅,阿波羅是預言神,“雪鳥”或許指作為兆象的白鳥,在古羅馬文化中,白色是吉祥的顏色。
[3] “忒拜母親”指忒拜創建者卡德摩斯的女兒阿高厄(Agave),“血淋淋的獵物”指她的兒子忒拜國王彭透斯(Pentheus)。因為彭透斯反對臣民敬拜酒神巴克斯,巴克斯讓阿高厄進入迷狂狀態,將偷窺敬拜儀式的彭透斯當作獅子殺死。
[4] “巴克斯”對應的拉丁語原文是酒神更生僻的稱號Lenaeus (列奈俄斯),這個名字源於古希臘語lēnos(榨酒機)。
[5] “克諾索斯的姑娘”和下文的“米諾斯之女”都指克里特公主阿里阿德涅(Ariadne),她愛上了到克里特來的雅典青年忒修斯(Theseus),幫助他走出牛頭怪(Minotaurus)藏身的迷宮,又與他一起私奔,但在迪亞島被忒修斯遺棄。
[6] 指古羅馬詩人卡圖盧斯(Catullus)《歌集》(Carmina)第64首中阿里阿德涅的獨白。由於譯詩格律的限制,拉丁語原文中修飾Catullus的doctus(博學的)未譯。
[7] “那位女子”指阿里阿德涅,她被忒修斯拋棄後,卻得到酒神巴克斯的心,兩人結成夫妻。參考奧維德《歲時記》(Fasti 3.459-516)。
[8] 馬爾西(Marsi)是居住在意大利中部羅馬以東的一個民族。