Di meliora ferant, nec sint mihi somnia vera,[1]
quae tulit hesterna pessima nocte quies.
Ite procul, vani. Falsumque avertite visum,[2]
desinite in nobis quaerere velle fidem.
5 Divi vera monent, venturae nuntia sortis
vera monent Tuscis exta probata viris;
somnia fallaci ludunt temeraria nocte
et pavidas mentes falsa timere iubent;
et natum in curas hominum genus omina noctis
10 farre pio placant et saliente sale!
Et tamen, utcumque est, sive illi vera moneri,
mendaci somno credere sive volent,
efficiat vanos noctis Lucina timores
et frustra immeritum pertimuisse velit,
15 si mea nec turpi mens est obnoxia facto
nec laesit magnos impia lingua deos.
Iam Nox aetherium nigris emensa quadrigis
mundum caeruleo laverat amne rotas,
nec me sopierat menti deus utilis aegrae:
20 Somnus sollicitas deficit ante domos.[3]
Tandem, cum summo Phoebus prospexit ab ortu,
pressit languentis lumina sera quies.
Hic iuvenis casta redimitus tempora lauro
est visus nostra ponere sede pedem.
25 Non illo quicquam formosius ulla priorum[4]
aetas, humanum nec videt ulla domus.[5]
Intonsi crines longa cervice fluebant,
stillabat Syrio myrrhea rore coma.
Candor erat qualem praefert Latonia Luna,
30 et color in niveo corpore purpureus,
ut iuveni primum virgo deducta marito
inficitur teneras ore rubente genas,
aut cum contexunt amarantis alba puellae[6]
lilia et autumno candida mala rubent.[7]
35 Ima videbatur talis illudere palla:
namque haec in nitido corpore vestis erat.
Artis opus rarae, fulgens testudine et auro
pendebat laeva garrula parte lyra.
Hanc primum veniens plectro modulatus eburno[8]
40 felices cantus ore sonante dedit;
sed postquam fuerant digiti cum voce locuti,
edidit haec dulci tristia verba modo:
‘Salve, cura deum: casto nam rite poetae
Phoebusque et Bacchus Pieridesque favent;
45 sed proles Semelae Bacchus doctaeque sorores
dicere non norunt quid ferat hora sequens;
at mihi fatorum leges aevisque futuri
eventura pater posse videre dedit;
quare ego quae dico non fallax accipe, vates,
50 quodque deus vero Cynthius ore feram.
Tantum cara tibi, quantum nec filia matri,
quantum nec cupido bella puella viro,
pro qua sollicitas caelestia numina votis,
quae tibi securos non sinit ire dies
55 et, cum te fusco Somnus velavit amictu,
vanum nocturnis fallit imaginibus,
carminibus celebrata tuis formosa Neaera
alterius mavult esse puella viri,
diversasque suas agitat mens impia curas,
60 nec gaudet casta nupta Neaera domo.
A crudele genus nec fidum femina nomen!
A pereat, didicit fallere siqua virum!
Sed flecti poterit: mens est mutabilis illis;
tu modo cum multa bracchia tende prece.
65 Saevus Amor docuit validos temptare labores,
saevus Amor docuit verbera posse pati.
Me quondam Admeti niveas pavisse iuvencas
non est in vanum fabula ficta iocum;
tunc ego nec cithara poteram gaudere sonora
70 nec similes chordis reddere voce sonos,
sed perlucenti cantum meditabar avena
ille ego Latonae filius atque Iovis.
Nescis quid sit amor, iuvenis, si ferre recusas
immitem dominam coniugiumque ferum.
75 Ergo ne dubita blandas adhibere querellas:
vincuntur molli pectora dura prece.
Quod si vera canunt sacris oracula templis,
haec illi nostro nomine dicta refer:
hoc tibi coniugium promittit Delius ipse;
80 felix hoc, alium desine velle virum.’
Dixit, et ignavus defluxit corpore somnus.
A ego ne possim tanta videre mala!
Nec tibi crediderim votis contraria vota
nec tantum crimen pectore inesse tuo:
85 nam te nec vasti genuerunt aequora ponti
nec flammam volvens ore Chimaera fero
nec canis anguinea redimitus terga caterva,[9]
cui tres sunt linguae tergeminumque caput,
Scyllaque virgineam canibus succincta figuram,
90 nec te conceptam saeva leaena tulit,
barbara nec Scythiae tellus horrendave Syrtis,
sed culta et duris non habitanda domus
et longe ante alias omnes mitissima mater
isque pater quo non alter amabilior.
95 Haec deus in melius crudelia somnia vertat
et iubeat tepidos irrita ferre Notos.
[1] mihi somnia=insomnia
[2] vani=vanum est
[3] deficit ante=deserit ille
[4] illo=vidit
[5] videt ulla domus=fuit illud opus
[6] aut=et
[7] et=ut
[8] veniens=feriens
[9] anguinea=anguina
(阿波羅的顯形)
願神賜更好的運氣,或阻止昨天
動蕩睡眠帶來的凶夢應驗。
走開,空洞的幻夢,讓虛妄的圖景遠遁,
別指望你們能騙取我的信任。
5 神降下的警告會成真,還有圖斯坎祭司[1]
確認的臟腑能預言未來之事;
無稽的夢境卻在撒謊的夜晚戲玩,
命令心靈為假象驚恐不安,
而天生憂慮的人類卻用虔敬的麥糕
10 和舞蹈的鹽安撫暗夜的徵兆![2]
但無論他們是願意接受真實的預警,
還是願意相信欺誑的夢境,
都請盧契娜驅散夜晚無根的恐慌,[3]
確保無辜者只是虛驚一場,
15 倘若我的心無需為惡事承擔罪名,
舌頭也不曾褻瀆偉大的神靈。
諾克斯已經乘黑駿之車穿越天穹,[4]
在大洋藍波中洗凈她的木輪,
慰藉病心的那位神並未帶給我休憩,
20 索姆努斯在憂煩的居所前消失。[5]
最後,當太陽升出地平線,眺望世間,
遲來的睡眠仍壓着疲憊者的眼。
這時我似乎看見,一位青年雙鬢
纏着神聖的月桂,蒞臨我家中。
25 如此俊美的容顏,我們所有的先祖、
任何人類的宅邸都不曾目睹。
披垂的頭髮從頎長的頸項往下流瀉,
敘利亞沒藥的液滴從髮捲滲落。
他的光華與拉托娜之女月神相似,
30 生命的光彩潤澤雪白的肢體,
彷彿處女被初次領到新郎的身邊,
柔嫩的臉頰被羞澀的紅暈點染,
或者姑娘們將不凋花和素潔的百合交纏,
光亮的蘋果換上秋天的紅顏。
35 長袍的垂褶似乎在腳踝周圍遊戲,
他燦爛的身軀就穿着如此的外衣。
罕見技藝的傑作,因龜殼和金邊閃光,
善言的里拉琴掛在他的左肩上。[6]
一進屋,他就用象牙撥子彈敲這樂具,
40 唇間也流出響亮而快樂的旋律。
可是當手指和嗓音開始同時表達,
甜美的音樂卻說出悲傷的話:
“你好,諸神的寵兒,因為日神、酒神
和繆斯理當庇佑純潔的詩人,
45 然而塞墨勒之子巴克斯和博學的九姐妹[7]
無法預言下一個時辰的安排,
但是父親賜予我能力,讓我看見
命運的法則和未來時代的變遷。
所以,詩人,請聽我從不落空的斷語——
50 欽圖斯真神宣告的必然結局。[8]
你所愛之人,母親珍視女兒,新郎
盼美麗的新娘,都不及她的分量;
為了她,你用禱告攪擾天神的安樂,
她不許你的日子無憂地度過;
55 當睡神用濃黑長袍將你裹住,她又以
夜晚的幻象欺騙愚蠢的你——
優雅的涅埃拉,借你的詩聞名的女人,
卻寧可成為另一位男子的甜心,
她瀆神的意志追逐着自己的別樣情思,
60 絕不肯在純潔的家中老實做妻子。
啊,冷酷的物種,女人,無信的名字!
啊,誰學會欺騙丈夫,讓她死!
但她們可以回頭:她們的心易動搖,
你只需伸出臂膀,苦苦哀告。
65 兇狠的丘比特教人嘗試艱難的考驗,
兇狠的丘比特教人忍受皮鞭。
我曾為阿德墨托斯餵養雪白的母牛,
這故事絕非逗人一笑的虛構;
那時悅耳的齊塔拉琴全不能給我快樂,
70 我也無法以優美的歌聲應和,
卻在透明的蘆管上練習我的曲調——
朱庇特與拉托娜的兒子竟如此潦倒!
年輕人,你不懂愛是什麼,如果你拒絕
屈從蠻橫的女友和殘忍的結合。
75 所以,別猶豫,使出混合了蜜語的怨訴,
堅硬的心靈向溫柔的祈求臣服。
但如果聖殿的神諭吟唱的乃是真理,
請向她轉達這些話,以我的名義:
阿波羅親自為你承諾了這段婚姻,
80 安於這福分,別再奢望另一人。”
他說完,慵懶的睡意便離開我的身軀——
讓我永遠別見到如此的悲劇!
我難以相信,你的願望竟與我相反,
你的胸中竟醞釀著如此的罪愆。
85 產下你的並不是荒涼大海的浪花,[9]
也非口中噴火的凶獸喀邁拉,[10]
也不是冥犬(脊背纏着成群的毒蛇,
長着三顆頭,還有三條長舌),
或者斯庫拉(處女的腰被惡犬包圍),[11]
90 你也不是狂野母獅的後代,
你不是誕生於斯基泰蠻域或西爾提斯,[12]
而是文明人居住的精緻宅邸,
母親的溫柔遠遠勝過其他的女子,
父親的和藹親切也無人能及。
95 願神改變這殘忍之夢的結局,命令
和煦的南風將它吹得無影!
[1] “圖斯坎”(Tuscus)指與埃特魯里亞(Etruria)相關,埃特魯里亞地區在意大利中部,與早期羅馬國境接壤。這裡很早就發展出較為先進的文化,城市眾多,是早期羅馬的主要對手。
[2] 關於“麥糕”和“鹽”,參考本書第一部第五首第14行的注釋。
[3] 盧契娜(Lucina),掌管分娩的女神,經常與朱諾或狄安娜等同。
[4] 諾克斯(Nox)即夜神。
[5] 索姆努斯(Somnus)即睡神(上一行的“那位神”)。
[6] 里拉琴(lyra)是一種U形的彈奏樂器。里拉琴的發明者是墨丘利,阿波羅同父異母的兄弟,他將里拉琴送給了阿波羅。
[7] 巴克斯是朱庇特和卡德摩斯之女塞墨勒(Semele)的兒子,“博學的九姐妹”指繆斯。
[8] 欽圖斯山(Cynthus)是阿波羅的出生地,在提洛島上。
[9] 稱鐵石心腸的人是野獸或怪物所生,是西方文學一個古老的傳統。
[10] 喀邁拉(Chimaera)是會噴火的女妖,獅頭、羊身、蛇尾。
[11] 斯庫拉(Scylla)是西西里海域的六頭長頸食人女妖,小腹長着一圈吠叫的狗,參考《奧德賽》(Odyssey 12.73-126)。
[12] 斯基泰(Scythia),泛指色雷斯以北的廣大北方地區;西爾提斯(Syrtis)或者指北非海岸附近險灘密布的兩個海灣(大西爾特斯和小西爾特斯,今日的西德拉灣和卡貝斯灣),或者指更靠近內陸的流沙肆虐的荒原。