Di meliora ferant, nec sint mihi somnia vera,[1]
quae tulit hesterna pessima nocte quies.
Ite procul, vani. Falsumque avertite visum,[2]
desinite in nobis quaerere velle fidem.
5 Divi vera monent, venturae nuntia sortis
vera monent Tuscis exta probata viris;
somnia fallaci ludunt temeraria nocte
et pavidas mentes falsa timere iubent;
et natum in curas hominum genus omina noctis
10 farre pio placant et saliente sale!
Et tamen, utcumque est, sive illi vera moneri,
mendaci somno credere sive volent,
efficiat vanos noctis Lucina timores
et frustra immeritum pertimuisse velit,
15 si mea nec turpi mens est obnoxia facto
nec laesit magnos impia lingua deos.
Iam Nox aetherium nigris emensa quadrigis
mundum caeruleo laverat amne rotas,
nec me sopierat menti deus utilis aegrae:
20 Somnus sollicitas deficit ante domos.[3]
Tandem, cum summo Phoebus prospexit ab ortu,
pressit languentis lumina sera quies.
Hic iuvenis casta redimitus tempora lauro
est visus nostra ponere sede pedem.
25 Non illo quicquam formosius ulla priorum[4]
aetas, humanum nec videt ulla domus.[5]
Intonsi crines longa cervice fluebant,
stillabat Syrio myrrhea rore coma.
Candor erat qualem praefert Latonia Luna,
30 et color in niveo corpore purpureus,
ut iuveni primum virgo deducta marito
inficitur teneras ore rubente genas,
aut cum contexunt amarantis alba puellae[6]
lilia et autumno candida mala rubent.[7]
35 Ima videbatur talis illudere palla:
namque haec in nitido corpore vestis erat.
Artis opus rarae, fulgens testudine et auro
pendebat laeva garrula parte lyra.
Hanc primum veniens plectro modulatus eburno[8]
40 felices cantus ore sonante dedit;
sed postquam fuerant digiti cum voce locuti,
edidit haec dulci tristia verba modo:
‘Salve, cura deum: casto nam rite poetae
Phoebusque et Bacchus Pieridesque favent;
45 sed proles Semelae Bacchus doctaeque sorores
dicere non norunt quid ferat hora sequens;
at mihi fatorum leges aevisque futuri
eventura pater posse videre dedit;
quare ego quae dico non fallax accipe, vates,
50 quodque deus vero Cynthius ore feram.
Tantum cara tibi, quantum nec filia matri,
quantum nec cupido bella puella viro,
pro qua sollicitas caelestia numina votis,
quae tibi securos non sinit ire dies
55 et, cum te fusco Somnus velavit amictu,
vanum nocturnis fallit imaginibus,
carminibus celebrata tuis formosa Neaera
alterius mavult esse puella viri,
diversasque suas agitat mens impia curas,
60 nec gaudet casta nupta Neaera domo.
A crudele genus nec fidum femina nomen!
A pereat, didicit fallere siqua virum!
Sed flecti poterit: mens est mutabilis illis;
tu modo cum multa bracchia tende prece.
65 Saevus Amor docuit validos temptare labores,
saevus Amor docuit verbera posse pati.
Me quondam Admeti niveas pavisse iuvencas
non est in vanum fabula ficta iocum;
tunc ego nec cithara poteram gaudere sonora
70 nec similes chordis reddere voce sonos,
sed perlucenti cantum meditabar avena
ille ego Latonae filius atque Iovis.
Nescis quid sit amor, iuvenis, si ferre recusas
immitem dominam coniugiumque ferum.
75 Ergo ne dubita blandas adhibere querellas:
vincuntur molli pectora dura prece.
Quod si vera canunt sacris oracula templis,
haec illi nostro nomine dicta refer:
hoc tibi coniugium promittit Delius ipse;
80 felix hoc, alium desine velle virum.’
Dixit, et ignavus defluxit corpore somnus.
A ego ne possim tanta videre mala!
Nec tibi crediderim votis contraria vota
nec tantum crimen pectore inesse tuo:
85 nam te nec vasti genuerunt aequora ponti
nec flammam volvens ore Chimaera fero
nec canis anguinea redimitus terga caterva,[9]
cui tres sunt linguae tergeminumque caput,
Scyllaque virgineam canibus succincta figuram,
90 nec te conceptam saeva leaena tulit,
barbara nec Scythiae tellus horrendave Syrtis,
sed culta et duris non habitanda domus
et longe ante alias omnes mitissima mater
isque pater quo non alter amabilior.
95 Haec deus in melius crudelia somnia vertat
et iubeat tepidos irrita ferre Notos.
[1] mihi somnia=insomnia
[2] vani=vanum est
[3] deficit ante=deserit ille
[4] illo=vidit
[5] videt ulla domus=fuit illud opus
[6] aut=et
[7] et=ut
[8] veniens=feriens
[9] anguinea=anguina
(阿波罗的显形)
愿神赐更好的运气,或阻止昨天
动荡睡眠带来的凶梦应验。
走开,空洞的幻梦,让虚妄的图景远遁,
别指望你们能骗取我的信任。
5 神降下的警告会成真,还有图斯坎祭司[1]
确认的脏腑能预言未来之事;
无稽的梦境却在撒谎的夜晚戏玩,
命令心灵为假象惊恐不安,
而天生忧虑的人类却用虔敬的麦糕
10 和舞蹈的盐安抚暗夜的征兆![2]
但无论他们是愿意接受真实的预警,
还是愿意相信欺诳的梦境,
都请卢契娜驱散夜晚无根的恐慌,[3]
确保无辜者只是虚惊一场,
15 倘若我的心无需为恶事承担罪名,
舌头也不曾亵渎伟大的神灵。
诺克斯已经乘黑骏之车穿越天穹,[4]
在大洋蓝波中洗净她的木轮,
慰藉病心的那位神并未带给我休憩,
20 索姆努斯在忧烦的居所前消失。[5]
最后,当太阳升出地平线,眺望世间,
迟来的睡眠仍压着疲惫者的眼。
这时我似乎看见,一位青年双鬓
缠着神圣的月桂,莅临我家中。
25 如此俊美的容颜,我们所有的先祖、
任何人类的宅邸都不曾目睹。
披垂的头发从颀长的颈项往下流泻,
叙利亚没药的液滴从发卷渗落。
他的光华与拉托娜之女月神相似,
30 生命的光彩润泽雪白的肢体,
仿佛处女被初次领到新郎的身边,
柔嫩的脸颊被羞涩的红晕点染,
或者姑娘们将不凋花和素洁的百合交缠,
光亮的苹果换上秋天的红颜。
35 长袍的垂褶似乎在脚踝周围游戏,
他灿烂的身躯就穿着如此的外衣。
罕见技艺的杰作,因龟壳和金边闪光,
善言的里拉琴挂在他的左肩上。[6]
一进屋,他就用象牙拨子弹敲这乐具,
40 唇间也流出响亮而快乐的旋律。
可是当手指和嗓音开始同时表达,
甜美的音乐却说出悲伤的话:
“你好,诸神的宠儿,因为日神、酒神
和缪斯理当庇佑纯洁的诗人,
45 然而塞墨勒之子巴克斯和博学的九姐妹[7]
无法预言下一个时辰的安排,
但是父亲赐予我能力,让我看见
命运的法则和未来时代的变迁。
所以,诗人,请听我从不落空的断语——
50 钦图斯真神宣告的必然结局。[8]
你所爱之人,母亲珍视女儿,新郎
盼美丽的新娘,都不及她的分量;
为了她,你用祷告搅扰天神的安乐,
她不许你的日子无忧地度过;
55 当睡神用浓黑长袍将你裹住,她又以
夜晚的幻象欺骗愚蠢的你——
优雅的涅埃拉,借你的诗闻名的女人,
却宁可成为另一位男子的甜心,
她渎神的意志追逐着自己的别样情思,
60 绝不肯在纯洁的家中老实做妻子。
啊,冷酷的物种,女人,无信的名字!
啊,谁学会欺骗丈夫,让她死!
但她们可以回头:她们的心易动摇,
你只需伸出臂膀,苦苦哀告。
65 凶狠的丘比特教人尝试艰难的考验,
凶狠的丘比特教人忍受皮鞭。
我曾为阿德墨托斯喂养雪白的母牛,
这故事绝非逗人一笑的虚构;
那时悦耳的齐塔拉琴全不能给我快乐,
70 我也无法以优美的歌声应和,
却在透明的芦管上练习我的曲调——
朱庇特与拉托娜的儿子竟如此潦倒!
年轻人,你不懂爱是什么,如果你拒绝
屈从蛮横的女友和残忍的结合。
75 所以,别犹豫,使出混合了蜜语的怨诉,
坚硬的心灵向温柔的祈求臣服。
但如果圣殿的神谕吟唱的乃是真理,
请向她转达这些话,以我的名义:
阿波罗亲自为你承诺了这段婚姻,
80 安于这福分,别再奢望另一人。”
他说完,慵懒的睡意便离开我的身躯——
让我永远别见到如此的悲剧!
我难以相信,你的愿望竟与我相反,
你的胸中竟酝酿着如此的罪愆。
85 产下你的并不是荒凉大海的浪花,[9]
也非口中喷火的凶兽喀迈拉,[10]
也不是冥犬(脊背缠着成群的毒蛇,
长着三颗头,还有三条长舌),
或者斯库拉(处女的腰被恶犬包围),[11]
90 你也不是狂野母狮的后代,
你不是诞生于斯基泰蛮域或西尔提斯,[12]
而是文明人居住的精致宅邸,
母亲的温柔远远胜过其他的女子,
父亲的和蔼亲切也无人能及。
95 愿神改变这残忍之梦的结局,命令
和煦的南风将它吹得无影!
[1] “图斯坎”(Tuscus)指与埃特鲁里亚(Etruria)相关,埃特鲁里亚地区在意大利中部,与早期罗马国境接壤。这里很早就发展出较为先进的文化,城市众多,是早期罗马的主要对手。
[2] 关于“麦糕”和“盐”,参考本书第一部第五首第14行的注释。
[3] 卢契娜(Lucina),掌管分娩的女神,经常与朱诺或狄安娜等同。
[4] 诺克斯(Nox)即夜神。
[5] 索姆努斯(Somnus)即睡神(上一行的“那位神”)。
[6] 里拉琴(lyra)是一种U形的弹奏乐器。里拉琴的发明者是墨丘利,阿波罗同父异母的兄弟,他将里拉琴送给了阿波罗。
[7] 巴克斯是朱庇特和卡德摩斯之女塞墨勒(Semele)的儿子,“博学的九姐妹”指缪斯。
[8] 钦图斯山(Cynthus)是阿波罗的出生地,在提洛岛上。
[9] 称铁石心肠的人是野兽或怪物所生,是西方文学一个古老的传统。
[10] 喀迈拉(Chimaera)是会喷火的女妖,狮头、羊身、蛇尾。
[11] 斯库拉(Scylla)是西西里海域的六头长颈食人女妖,小腹长着一圈吠叫的狗,参考《奥德赛》(Odyssey 12.73-126)。
[12] 斯基泰(Scythia),泛指色雷斯以北的广大北方地区;西尔提斯(Syrtis)或者指北非海岸附近险滩密布的两个海湾(大西尔特斯和小西尔特斯,今日的西德拉湾和卡贝斯湾),或者指更靠近内陆的流沙肆虐的荒原。