《哀歌集》第二部第6首(提布盧斯)



Castra Macer sequitur: tenero quid fiet Amori?
Sit comes et collo fortiter arma gerat?
Et seu longa virum terrae via seu vaga ducent
aequora, cum telis ad latus ire volet?
5 Vre, puer, quaeso, tua qui ferus otia liquit,
atque iterum erronem sub tua signa voca.
Quod si militibus parces, erit hic quoque miles,
ipse levem galea qui sibi portet aquam.
Castra peto, valeatque Venus valeantque puellae:
10 et mihi sunt vires et mihi laeta tuba est.
Magna loquor, sed magnifice mihi magna locuto
excutiunt clausae fortia verba fores.
Iuravi quotiens rediturum ad limina numquam!
Cum bene iuravi, pes tamen ipse redit.
15 Acer Amor, fractas utinam tua tela sagittas,
si licet, extinctas aspiciamque faces!
Tu miserum torques, tu me mihi dira precari
cogis et insana mente nefanda loqui.
Iam mala finissem leto, sed credula vitam
20 spes fovet et fore cras semper ait melius.
Spes alit agricolas, spes sulcis credit aratis
semina quae magno faenore reddat ager:
haec laqueo volucres, haec captat harundine pisces,
cum tenues hamos abdidit ante cibus:
25 spes etiam valida solatur compede vinctum:
crura sonant ferro, sed canit inter opus:
spes facilem Nemesim spondet mihi, sed negat illa.
ei mihi, ne vincas, dura puella, deam.
Parce, per immatura tuae precor ossa sororis:
30 sic bene sub tenera parva quiescat humo.
Illa mihi sancta est, illius dona sepulcro
et madefacta meis serta feram lacrimis,
illius ad tumulum fugiam supplexque sedebo
et mea cum muto fata querar cinere.
35 Non feret usque suum te propter flere clientem:
illius ut verbis, sis mihi lenta veto,
ne tibi neglecti mittant mala somnia manes,
maestaque sopitae stet soror ante torum,
qualis ab excelsa praeceps delapsa fenestra
40 venit ad infernos sanguinolenta lacus.
Desino, ne dominae luctus renoventur acerbi:
non ego sum tanti, ploret ut illa semel.
Nec lacrimis oculos digna est foedare loquaces:
lena nocet nobis, ipsa puella bona est.
45 Lena necat miserum Phryne furtimque tabellas
occulto portans itque reditque sinu.
Saepe, ego cum dominae dulces a limine duro
agnosco voces, haec negat esse domi;
saepe, ubi nox mihi promissa est, languere puellam
50 nuntiat aut aliquas extimuisse minas.
Tunc morior curis, tunc mens mihi perdita fingit,
quisve meam teneat, quot teneatve modis;
tunc tibi, lena, precor diras: satis anxia vivas,
moverit e votis pars quotacumque deos.

(關於涅墨西斯的哀嘆)[1]
 
馬凱爾將出征,溫柔小愛神會如何反應?[2]
跟着他,並勇敢地用肩膀扛起刀兵?
無論是漫長的陸路還是流浪的海洋
在前方,他都願戎裝陪在身旁?
5 小男孩,他野蠻拋棄了你的閑適,點燃他,[3]
將這位逃兵重新召回旗下。
但你若對士兵仁慈,這裡有人願追隨,
用頭盔為自己攜帶少許清水。[4]
我渴望軍營,再見,維納斯,再見,姑娘們!
10 我充滿力量,號角聲讓我歡欣。[5]
我的話很豪壯,但說完這番恢弘之語,
門一關,勇敢的辭令卻轟然傾覆。
多少次,我曾發誓再不返回那門檻!
誓言挺完美,可是腳不聽使喚。[6]
15 狠毒的丘比特,若可能,真希望你的箭矢[7]
折斷,你的火炬也能夠永熄!
你折磨相思患者,你強迫我詛咒自己,
讓我的心瘋癲,說出瀆神的言辭。
我本欲以死終結災難,但輕信的希望[8]
20 仍支撐生命,總說明天比今天強。
希望滋養着農夫,將種子託付給犁溝,
相信土地有回饋,且利息豐厚;
希望用繩套捕鳥,用蘆葦的長竿釣魚,
外面的餌食將細細的彎鉤遮住;
25 希望也安慰套着堅固鐐銬的奴隸,
腿上鐵鏈響,勞作時歌聲卻不息;
希望總許諾,涅墨西斯會接受我,可是她[9]
說不!狠心人,別與女神爭高下!
仁慈些,我以你夭亡妹妹的名義求你——[10]
30 願這位小姑娘安眠在溫和的泥土裡。
她在我眼中已是神,我將在她的墓前
獻上祭禮和浸透我眼淚的花環,
我會逃往她的墳,坐着,如流亡的人,
向沉默的灰燼哀哭我的命運。[11]
35 她不會永遠容忍信徒因為你而傷心,
我以她的名吩咐你,別對我無情,
以免她遭到輕慢的鬼魂托噩夢給你,
她在你睡覺的床前凄慘地站立,
正如她死時,從高處的窗戶徑直墜落,
40 渾身是血,沉入下面的湖泊。
我打住,以免女主人的怨憤重新燃起,
我沒有分量,她甚至不會哭一次。
淚水也不配污染她那雙說話的眼睛——
害我的是淫媒,女孩依然純真。[12]
45 淫媒弗瑞涅正逼死可憐的我,她胸前[13]
藏着密信,偷偷地為她往返。
經常,當我在冷漠的門檻聽見情人
甜美的聲音,她卻堅決否認;
經常,當我應約來過夜,她卻騙我,
50 說我的姑娘病了,或受到威脅。
於是我毀滅於憂懼,絕望的心靈想象
誰正摟着她,摟着她有多少花樣;
於是我詛咒你,淫媒——只要我的禱告
有一點應驗,你就會陷入煎熬。


[1] Murgatroyd(2002)認為,這首詩的構思非常巧妙,不停地製造期待,誤導讀者,又在下文不停地打破這種期待,戲劇處境的細節在此過程中逐步呈現出來,提布盧斯以高超的技巧將輕鬆與嚴肅、放蕩與痛苦融合在一起。
[2] Murgatroyd指出,“馬凱爾將出征”(Castra Macer sequitur)這個開頭會讓讀者以為這首詩的主角是馬凱爾,體裁是送別詩(propempticon)。然而,在7-10行詩歌就開始轉向。
[3] “小男孩”指小愛神丘比特。
[4] Deutsch(1914)指出,頭盔不僅是士兵的帽子,也被用來臨時盛放各種東西。士兵用頭盔盛水,通常是在天氣非常燥熱或者途徑沙漠之時。所以,提布盧斯此處的意思是,他甘願忍受士兵的艱辛生活。關於本行修飾aquam(水)的形容詞levem,通常有四種理解:(1)快速流動;(2)便宜;(3)固定修飾詞,表明水變動不居的特性;(4)水質輕,健康。Deutsch認為,這裡它就是其本義,指重量輕,在乾燥氣候下或在沙漠里,士兵搜集水很困難,所以levem意味着頭盔中的水很少。他援引普林尼《自然史》(Naturalis Historia 2.224)和盧卡努斯《內戰紀》(Pharsalia 9.498-505)作為證據。
[5] 抒情主人公在這裡的態度讓讀者以為這首詩會表達“愛的棄絕”(renuntiatio amoris),如同卡圖盧斯《歌集》(Carmina)第八首,但這種理解很快被下文否定。
[6] 抒情主人公在此又變回了愛情哀歌中典型的吃閉門羹的情人(exclusus amator)。
[7] 情緒再次轉換,譴責丘比特。
[8] 自殺的衝動似乎有故意誇張之嫌。
[9] 讀到這裡,我們才知曉涅墨西斯是此詩的主角。
[10] Damer(2014)認為,29-35行明顯模仿了卡圖盧斯(Catullus)《歌集》(Carmina)第101首。在那首詩中,卡圖盧斯在特洛伊憑弔早逝的兄長。“獻上祭禮和浸透我眼淚的花環”和“向沉默的灰燼哀哭我的命運”非常貼近卡圖盧斯的原文。然而,提布盧斯再次使用了修正式互文的技巧,將原作的兄長置換為妹妹,改變了性別,而且原詩中強烈的直接哀悼變成了繞道第三方(妹妹)向姐姐表達情感,卡圖盧斯肅穆的悲情在這裡多了一層愛情哀歌體特有的狡黠心機。
[11] Damer指出,提布盧斯在表達“沉默的灰燼”(muto cinere)時將cinere用作了陽性名詞,而卡圖盧斯用的是陰性形式(mutam cinerem),這個詞在拉丁語中一般用作陽性,但偶爾也有人視其為陰性,卡圖盧斯的處理是向朋友、另一位著名詩人卡爾伍斯(Calvus)致敬,後者在悼念亡妻昆提利婭(Quintilia)的詩中就是將“灰燼”(cinis)用作陰性。提布盧斯本可在不違反格律的情況下使用此詞的陰性形式,他卻選擇了陽性。Damer認為,提布盧斯是希望在生物性別和詞語性別兩個方面同時逆轉卡圖盧斯的用法。
[12] 淫媒的突然出現讓情節再次轉向。
[13] 弗瑞涅(Phryne)是提布盧斯杜撰的女性角色。