《哀歌集》第二部第6首(提布卢斯)



Castra Macer sequitur: tenero quid fiet Amori?
Sit comes et collo fortiter arma gerat?
Et seu longa virum terrae via seu vaga ducent
aequora, cum telis ad latus ire volet?
5 Vre, puer, quaeso, tua qui ferus otia liquit,
atque iterum erronem sub tua signa voca.
Quod si militibus parces, erit hic quoque miles,
ipse levem galea qui sibi portet aquam.
Castra peto, valeatque Venus valeantque puellae:
10 et mihi sunt vires et mihi laeta tuba est.
Magna loquor, sed magnifice mihi magna locuto
excutiunt clausae fortia verba fores.
Iuravi quotiens rediturum ad limina numquam!
Cum bene iuravi, pes tamen ipse redit.
15 Acer Amor, fractas utinam tua tela sagittas,
si licet, extinctas aspiciamque faces!
Tu miserum torques, tu me mihi dira precari
cogis et insana mente nefanda loqui.
Iam mala finissem leto, sed credula vitam
20 spes fovet et fore cras semper ait melius.
Spes alit agricolas, spes sulcis credit aratis
semina quae magno faenore reddat ager:
haec laqueo volucres, haec captat harundine pisces,
cum tenues hamos abdidit ante cibus:
25 spes etiam valida solatur compede vinctum:
crura sonant ferro, sed canit inter opus:
spes facilem Nemesim spondet mihi, sed negat illa.
ei mihi, ne vincas, dura puella, deam.
Parce, per immatura tuae precor ossa sororis:
30 sic bene sub tenera parva quiescat humo.
Illa mihi sancta est, illius dona sepulcro
et madefacta meis serta feram lacrimis,
illius ad tumulum fugiam supplexque sedebo
et mea cum muto fata querar cinere.
35 Non feret usque suum te propter flere clientem:
illius ut verbis, sis mihi lenta veto,
ne tibi neglecti mittant mala somnia manes,
maestaque sopitae stet soror ante torum,
qualis ab excelsa praeceps delapsa fenestra
40 venit ad infernos sanguinolenta lacus.
Desino, ne dominae luctus renoventur acerbi:
non ego sum tanti, ploret ut illa semel.
Nec lacrimis oculos digna est foedare loquaces:
lena nocet nobis, ipsa puella bona est.
45 Lena necat miserum Phryne furtimque tabellas
occulto portans itque reditque sinu.
Saepe, ego cum dominae dulces a limine duro
agnosco voces, haec negat esse domi;
saepe, ubi nox mihi promissa est, languere puellam
50 nuntiat aut aliquas extimuisse minas.
Tunc morior curis, tunc mens mihi perdita fingit,
quisve meam teneat, quot teneatve modis;
tunc tibi, lena, precor diras: satis anxia vivas,
moverit e votis pars quotacumque deos.

(关于涅墨西斯的哀叹)[1]
 
马凯尔将出征,温柔小爱神会如何反应?[2]
跟着他,并勇敢地用肩膀扛起刀兵?
无论是漫长的陆路还是流浪的海洋
在前方,他都愿戎装陪在身旁?
5 小男孩,他野蛮抛弃了你的闲适,点燃他,[3]
将这位逃兵重新召回旗下。
但你若对士兵仁慈,这里有人愿追随,
用头盔为自己携带少许清水。[4]
我渴望军营,再见,维纳斯,再见,姑娘们!
10 我充满力量,号角声让我欢欣。[5]
我的话很豪壮,但说完这番恢弘之语,
门一关,勇敢的辞令却轰然倾覆。
多少次,我曾发誓再不返回那门槛!
誓言挺完美,可是脚不听使唤。[6]
15 狠毒的丘比特,若可能,真希望你的箭矢[7]
折断,你的火炬也能够永熄!
你折磨相思患者,你强迫我诅咒自己,
让我的心疯癫,说出渎神的言辞。
我本欲以死终结灾难,但轻信的希望[8]
20 仍支撑生命,总说明天比今天强。
希望滋养着农夫,将种子托付给犁沟,
相信土地有回馈,且利息丰厚;
希望用绳套捕鸟,用芦苇的长竿钓鱼,
外面的饵食将细细的弯钩遮住;
25 希望也安慰套着坚固镣铐的奴隶,
腿上铁链响,劳作时歌声却不息;
希望总许诺,涅墨西斯会接受我,可是她[9]
说不!狠心人,别与女神争高下!
仁慈些,我以你夭亡妹妹的名义求你——[10]
30 愿这位小姑娘安眠在温和的泥土里。
她在我眼中已是神,我将在她的墓前
献上祭礼和浸透我眼泪的花环,
我会逃往她的坟,坐着,如流亡的人,
向沉默的灰烬哀哭我的命运。[11]
35 她不会永远容忍信徒因为你而伤心,
我以她的名吩咐你,别对我无情,
以免她遭到轻慢的鬼魂托噩梦给你,
她在你睡觉的床前凄惨地站立,
正如她死时,从高处的窗户径直坠落,
40 浑身是血,沉入下面的湖泊。
我打住,以免女主人的怨愤重新燃起,
我没有分量,她甚至不会哭一次。
泪水也不配污染她那双说话的眼睛——
害我的是淫媒,女孩依然纯真。[12]
45 淫媒弗瑞涅正逼死可怜的我,她胸前[13]
藏着密信,偷偷地为她往返。
经常,当我在冷漠的门槛听见情人
甜美的声音,她却坚决否认;
经常,当我应约来过夜,她却骗我,
50 说我的姑娘病了,或受到威胁。
于是我毁灭于忧惧,绝望的心灵想象
谁正搂着她,搂着她有多少花样;
于是我诅咒你,淫媒——只要我的祷告
有一点应验,你就会陷入煎熬。


[1] Murgatroyd(2002)认为,这首诗的构思非常巧妙,不停地制造期待,误导读者,又在下文不停地打破这种期待,戏剧处境的细节在此过程中逐步呈现出来,提布卢斯以高超的技巧将轻松与严肃、放荡与痛苦融合在一起。
[2] Murgatroyd指出,“马凯尔将出征”(Castra Macer sequitur)这个开头会让读者以为这首诗的主角是马凯尔,体裁是送别诗(propempticon)。然而,在7-10行诗歌就开始转向。
[3] “小男孩”指小爱神丘比特。
[4] Deutsch(1914)指出,头盔不仅是士兵的帽子,也被用来临时盛放各种东西。士兵用头盔盛水,通常是在天气非常燥热或者途径沙漠之时。所以,提布卢斯此处的意思是,他甘愿忍受士兵的艰辛生活。关于本行修饰aquam(水)的形容词levem,通常有四种理解:(1)快速流动;(2)便宜;(3)固定修饰词,表明水变动不居的特性;(4)水质轻,健康。Deutsch认为,这里它就是其本义,指重量轻,在干燥气候下或在沙漠里,士兵搜集水很困难,所以levem意味着头盔中的水很少。他援引普林尼《自然史》(Naturalis Historia 2.224)和卢卡努斯《内战纪》(Pharsalia 9.498-505)作为证据。
[5] 抒情主人公在这里的态度让读者以为这首诗会表达“爱的弃绝”(renuntiatio amoris),如同卡图卢斯《歌集》(Carmina)第八首,但这种理解很快被下文否定。
[6] 抒情主人公在此又变回了爱情哀歌中典型的吃闭门羹的情人(exclusus amator)。
[7] 情绪再次转换,谴责丘比特。
[8] 自杀的冲动似乎有故意夸张之嫌。
[9] 读到这里,我们才知晓涅墨西斯是此诗的主角。
[10] Damer(2014)认为,29-35行明显模仿了卡图卢斯(Catullus)《歌集》(Carmina)第101首。在那首诗中,卡图卢斯在特洛伊凭吊早逝的兄长。“献上祭礼和浸透我眼泪的花环”和“向沉默的灰烬哀哭我的命运”非常贴近卡图卢斯的原文。然而,提布卢斯再次使用了修正式互文的技巧,将原作的兄长置换为妹妹,改变了性别,而且原诗中强烈的直接哀悼变成了绕道第三方(妹妹)向姐姐表达情感,卡图卢斯肃穆的悲情在这里多了一层爱情哀歌体特有的狡黠心机。
[11] Damer指出,提布卢斯在表达“沉默的灰烬”(muto cinere)时将cinere用作了阳性名词,而卡图卢斯用的是阴性形式(mutam cinerem),这个词在拉丁语中一般用作阳性,但偶尔也有人视其为阴性,卡图卢斯的处理是向朋友、另一位著名诗人卡尔伍斯(Calvus)致敬,后者在悼念亡妻昆提利娅(Quintilia)的诗中就是将“灰烬”(cinis)用作阴性。提布卢斯本可在不违反格律的情况下使用此词的阴性形式,他却选择了阳性。Damer认为,提布卢斯是希望在生物性别和词语性别两个方面同时逆转卡图卢斯的用法。
[12] 淫媒的突然出现让情节再次转向。
[13] 弗瑞涅(Phryne)是提布卢斯杜撰的女性角色。