《哀歌集》第二部第3首(提布盧斯)



Rura meam, Cornute, tenent villaeque puellam:
ferreus est, heu heu, quisquis in urbe manet.
Ipsa Venus latos iam nunc migravit in agros,
verbaque aratoris rustica discit Amor.
5 O ego, cum aspicerem dominam, quam fortiter illic
versarem valido pingue bidente solum
agricolaeque modo curvum sectarer aratrum,
dum subigunt steriles arva serenda boves!
Nec quererer quod sol graciles exureret artus,
10 laederet et teneras putsula rupta manus.[1]
Pavit et Admeti tauros formosus Apollo,
nec cithara intonsae profueruntve comae,
nec potuit curas sanare salubribus herbis:
14 quidquid erat medicae vicerat artis amor.
14a Ipse deus solitus stabulis expellere vaccas
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
14b et miscere novo docuisse coagula lacte,
14c lacteus et mixtis obriguisse liquor.
15 Tunc fiscella levi detexta est vimine iunci,
raraque per nexus est via facta sero.
O quotiens illo vitulum gestante per agros
dicitur occurrens erubuisse soror!
O quotiens ausae, caneret dum valle sub alta,
20 rumpere mugitu carmina docta boves!
Saepe duces trepidis petiere oracula rebus,
venit et a templis irrita turba domum;
saepe horrere sacros doluit Latona capillos,
quos admirata est ipsa noverca prius.
25 Quisquis inornatumque caput crinesque solutos
aspiceret, Phoebi quaereret ille comam.
Delos ubi nunc, Phoebe, tua est, ubi Delphica Pytho?
nempe Amor in parva te iubet esse casa.
Felices olim, Veneri cum fertur aperte
30 servire aeternos non puduisse deos.
Fabula nunc ille est: sed cui sua cura puella est,
fabula sit mavult quam sine amore deus.
At tu, quisquis is es, cui tristi fronte Cupido
imperat ut nostra sint tua castra domo
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
35 Ferrea non Venerem, sed praedam, saecula laudant:
praeda tamen multis est operata malis.
Praeda feras acies cinxit discordibus armis:
hinc cruor, hinc caedes mors propiorque venit.
Praeda vago iussit geminare pericula ponto,
40 bellica cum dubiis rostra dedit ratibus.
Praedator cupit immensos obsidere campos,
ut multo innumeram iugere pascat ovem;[2]
cui lapis externus curae est, urbisque tumultu
portatur validis mille columna iugis;[3]
45 claudit et indomitum moles mare, lentus ut intra
neglegat hibernas piscis adesse minas.
At mihi laeta trahant Samiae convivia testae
fictaque Cumana lubrica terra rota.
heu heu divitibus video gaudere puellas:
50 iam veniant praedae, si Venus optat opes:
ut mea luxuria Nemesis fluat utque per urbem
incedat donis conspicienda meis.
Illa gerat vestes tenues, quas femina Coa
texuit, auratas disposuitque vias;[4]
55 illi sint comites fusci, quos India torret
Solis et admotis inficit ignis equis;
illi selectos certent praebere colores
Africa puniceum purpureumque Tyros.
Vana loquor: regnum ipse tenet, quem saepe coegit[5]
60 barbara gypsatos ferre catasta pedes.
At tibi, dura Ceres, Nemesim quae abducis ab urbe,
persolvat nulla semina Terra fide.
Et tu, Bacche tener, iucundae consitor uvae,
tu quoque devotos, Bacche, relinque lacus.
65 Haud impune licet formosas tristibus agris
abdere: non tanti sunt tua musta, pater.
O valeant fruges, ne sint modo rure puellae:
glans alat et prisco more bibantur aquae.
Glans aluit veteres, et passim semper amarunt:
70 quid nocuit sulcos non habuisse satos?
Tunc, quibus aspirabat Amor, praebebat aperte[6]
mitis in umbrosa gaudia valle Venus.
nullus erat custos, nulla exclusura dolentes
ianua: si fas est, mos precor ille redi.
75 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
horrida villosa corpora veste tegant.
Nunc si clausa mea est, si copia rara videndi,
heu miserum, laxam quid iuvat esse togam?[7]
Ducite: ad imperium dominae sulcabimus agros:
80 non ego me vinclis verberibusque nego.
[1] putsula=pussula
[2] multo innumeram iugere pascat ovem=multa innumera iugera pascat ove
[3] mille=fulta
[4] vias=vices
[5] Vana=Nota
[6] Tunc=Tum
[7] laxam…togam=in laxa…toga

(涅墨西斯在鄉間)[1]
 
科爾努圖斯,鄉村和農場扣住了我情人,
唉,誰留在城裡,都如鐵一般心狠。
現在,維納斯已經遷往開闊的田畝,
丘比特開始學習農民的俚語。
5 倘若我能見到她,我會拿起鶴嘴鋤,
多麼抖擻地翻起肥沃的泥土!
我將像真正的耕夫,跟在彎犁之後,
當閹牛為種子在地里划出深溝。
我不會抱怨日頭烤壞了苗條的腰身,
10 或磨破的水泡讓柔嫩的雙手生疼。
俊美的阿波羅都曾為阿德墨托斯牧牛,[2]
齊塔拉、披肩發也沒能把他拯救;[3]
他也無法用藥草治癒自己的煩憂,[4]
14 任何醫術都不是愛的對手。
14a 據說那位神已習慣將母牛從廄棚趕出,
[與它們一起把光陰悠閑虛度,]
14b 他教授人們如何將新奶與凝乳混合,
14c 流動的奶汁碰到它就會板結。
15 然後用燈芯草柔韌的枝條織成籃子,
乳清可以從底部的篩孔逃逸。
多少次,當他抱着牛犢在原野遊盪,
據說妹妹遇見他都一臉窘狀!
多少次,正當他在山谷深處歌唱,
20 母牛卻敢打斷他優雅的詩章!
危難之際,尊長們經常去聆聽神諭,
卻只能失望地從神廟返回國度。
拉托娜經常為他凌亂的頭髮傷心,[5]
從前它卻讓嫡母欽羨萬分。[6]
25 無論誰看見他頭頂鳥巢一般的景象,
都會問,福玻斯的髮捲去了何方?
阿波羅,如今你的提洛和德爾斐在哪裡?[7]
顯然丘比特吩咐你在小屋棲息。
那時的人們多幸福,據說不朽的神祇
30 毫不羞恥地公然做維納斯的奴隸!
如今他已成談資,但患上相思症的人
寧願成談資,也不當無愛的神。
可是無論你是誰(丘比特臉色陰沉,
命令你在我的房子搭建軍營)
[都切勿得意忘形,以為豐厚的禮物
就能讓我的姑娘做你的俘虜。]
35 黑鐵時代只讚美利益,不讚美維納斯,
然而利益是眾多災難的種子。
利益為兇殘的軍隊配上了衝突的刀槍,
引來血腥、殺戮和猝然的死亡;
利益讓洶湧的海洋危險頓然翻倍,
40 給顛簸的艦船添了衝撞的銅嘴。
逐利者夢想霸佔無限遼闊的土地,
讓無數牛羊在無盡草場進食;
他若愛異國大理石,高柱就會由千條
大梁運來,穿過城市的喧囂;
45 岩堆封閉了難馴的大海,好讓慵懶的
魚類在裡面無視冬天的威脅。
可是我,只願薩摩斯的酒罈和庫邁輪子[8]
造出的陶器延長歡樂的宴席。
唉,唉,我看見姑娘們因為財富而展顏——
50 就讓利益都來吧,若維納斯愛錢,
叫我的涅墨西斯渾身流淌着奢侈,
在全城巡遊,掛滿我的贈禮。
讓她披上科斯島女人編織的纖薄[9]
絲衣,上面還綴着閃閃的金絡;
55 讓她有印度烘烤的黑膚奴隸相陪
(太陽馬車逼近時被光焰染黑);
讓阿非利加和推羅為她你爭我奪,
竭力奉上最考究的紅色和紫色。[10]
這些話有何用?腳抹石膏、在售台被迫[11]
60 挪動的蠻族奴隸卻擁有了王國!
可是你,拐涅墨西斯出城的殘忍刻瑞斯,
願大地不守信,辜負你的種子!
還有你,栽種怡人葡萄的溫柔巴克斯,
請你也將遭詛咒的酒罈拋棄!
65 把美女藏匿於凄涼的田野不會逃脫
懲罰:神啊,你的酒哪值這麼多?
永別吧,莊稼,這樣就沒有姑娘住鄉間,
讓我們如舊時只吃橡實,飲清泉。
橡實養育了古人,他們總隨處歡愛——
70 沒有犁溝和種子有什麼妨礙?
那時,體貼的維納斯公然幫助愛神
垂青的人們在幽深的山谷盡興。
那時沒守衛,也沒大門擋住苦戀者——
若諸神許可,願往昔的習俗復活!
75 [如果誰覺得這樣的場景太不適宜,]
就用毛皮衣蓋住粗糙的身體!
而現在,如果情人被關,無機會相聚,
可憐,飄逸的托加袍有什麼樂趣?
帶路吧!我會按情人的吩咐勤勉耕地,
80 我決不拒絕她給我的鎖鏈和鞭子。


[1] 涅墨西斯(Nemesis)是提布盧斯另一位女性情人的化名。根據《哀歌集》第二部的有限信息,我們可以知道,她美麗而殘忍,嗜錢如命,有一位奴隸情人,妹妹早年夭亡,還有一位淫媒為她效勞。她似乎絲毫不能喚起抒情主人公對黛麗婭懷有的那種柔情。因此,涅墨西斯(Nemesis)——希臘神話中的公平和復仇女神——似乎是一個合適的化名。
[2] 阿德墨托斯(Admetus)是斐萊(Pherae)國王,阿波羅因為愛上他,甘願為他牧牛。
[3] 齊塔拉(cithara)是阿波羅鍾愛的樂器。
[4] 阿波羅擅長醫術。
[5] 拉托娜(Latona)即古希臘神話中的勒托(Leto),是阿波羅和狄安娜的母親。
[6] “嫡母”(noverca)指朱庇特正妻朱諾。
[7] 提洛島(Delos)是阿波羅的出生地,德爾斐(Delphi)是最著名的阿波羅神諭所在地。
[8] 薩摩斯(Samos), 愛琴海上的島,畢達哥拉斯的家鄉,以葡萄酒聞名。庫邁(Cumae),意大利坎帕尼亞海岸的城市,因為先知西比爾和陶器而聞名。
[9] 古羅馬高級妓女的職業裝是希臘科斯島(Cos)生產的絲衣。
[10] 阿非利加(Africa)指北非迦太基一帶,是羅馬的一個行省。拉丁語形容詞“紅色”(puniceus)來自形容詞Punicus(布匿人的),布匿人就是迦太基人;推羅以出產紫色染料出名。
[11] 抹石膏的腳(gypsatos pedes)是古羅馬待售外族奴隸的標誌(本土奴隸無此標誌),拉丁語原文的catasta是古羅馬展示被售奴隸的旋轉檯,奴隸裸體站在台上,並根據命令做動作,以免賣主隱藏奴隸的殘疾。