《哀歌集》第二部第3首(提布卢斯)



Rura meam, Cornute, tenent villaeque puellam:
ferreus est, heu heu, quisquis in urbe manet.
Ipsa Venus latos iam nunc migravit in agros,
verbaque aratoris rustica discit Amor.
5 O ego, cum aspicerem dominam, quam fortiter illic
versarem valido pingue bidente solum
agricolaeque modo curvum sectarer aratrum,
dum subigunt steriles arva serenda boves!
Nec quererer quod sol graciles exureret artus,
10 laederet et teneras putsula rupta manus.[1]
Pavit et Admeti tauros formosus Apollo,
nec cithara intonsae profueruntve comae,
nec potuit curas sanare salubribus herbis:
14 quidquid erat medicae vicerat artis amor.
14a Ipse deus solitus stabulis expellere vaccas
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
14b et miscere novo docuisse coagula lacte,
14c lacteus et mixtis obriguisse liquor.
15 Tunc fiscella levi detexta est vimine iunci,
raraque per nexus est via facta sero.
O quotiens illo vitulum gestante per agros
dicitur occurrens erubuisse soror!
O quotiens ausae, caneret dum valle sub alta,
20 rumpere mugitu carmina docta boves!
Saepe duces trepidis petiere oracula rebus,
venit et a templis irrita turba domum;
saepe horrere sacros doluit Latona capillos,
quos admirata est ipsa noverca prius.
25 Quisquis inornatumque caput crinesque solutos
aspiceret, Phoebi quaereret ille comam.
Delos ubi nunc, Phoebe, tua est, ubi Delphica Pytho?
nempe Amor in parva te iubet esse casa.
Felices olim, Veneri cum fertur aperte
30 servire aeternos non puduisse deos.
Fabula nunc ille est: sed cui sua cura puella est,
fabula sit mavult quam sine amore deus.
At tu, quisquis is es, cui tristi fronte Cupido
imperat ut nostra sint tua castra domo
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
35 Ferrea non Venerem, sed praedam, saecula laudant:
praeda tamen multis est operata malis.
Praeda feras acies cinxit discordibus armis:
hinc cruor, hinc caedes mors propiorque venit.
Praeda vago iussit geminare pericula ponto,
40 bellica cum dubiis rostra dedit ratibus.
Praedator cupit immensos obsidere campos,
ut multo innumeram iugere pascat ovem;[2]
cui lapis externus curae est, urbisque tumultu
portatur validis mille columna iugis;[3]
45 claudit et indomitum moles mare, lentus ut intra
neglegat hibernas piscis adesse minas.
At mihi laeta trahant Samiae convivia testae
fictaque Cumana lubrica terra rota.
heu heu divitibus video gaudere puellas:
50 iam veniant praedae, si Venus optat opes:
ut mea luxuria Nemesis fluat utque per urbem
incedat donis conspicienda meis.
Illa gerat vestes tenues, quas femina Coa
texuit, auratas disposuitque vias;[4]
55 illi sint comites fusci, quos India torret
Solis et admotis inficit ignis equis;
illi selectos certent praebere colores
Africa puniceum purpureumque Tyros.
Vana loquor: regnum ipse tenet, quem saepe coegit[5]
60 barbara gypsatos ferre catasta pedes.
At tibi, dura Ceres, Nemesim quae abducis ab urbe,
persolvat nulla semina Terra fide.
Et tu, Bacche tener, iucundae consitor uvae,
tu quoque devotos, Bacche, relinque lacus.
65 Haud impune licet formosas tristibus agris
abdere: non tanti sunt tua musta, pater.
O valeant fruges, ne sint modo rure puellae:
glans alat et prisco more bibantur aquae.
Glans aluit veteres, et passim semper amarunt:
70 quid nocuit sulcos non habuisse satos?
Tunc, quibus aspirabat Amor, praebebat aperte[6]
mitis in umbrosa gaudia valle Venus.
nullus erat custos, nulla exclusura dolentes
ianua: si fas est, mos precor ille redi.
75 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
horrida villosa corpora veste tegant.
Nunc si clausa mea est, si copia rara videndi,
heu miserum, laxam quid iuvat esse togam?[7]
Ducite: ad imperium dominae sulcabimus agros:
80 non ego me vinclis verberibusque nego.
[1] putsula=pussula
[2] multo innumeram iugere pascat ovem=multa innumera iugera pascat ove
[3] mille=fulta
[4] vias=vices
[5] Vana=Nota
[6] Tunc=Tum
[7] laxam…togam=in laxa…toga

(涅墨西斯在乡间)[1]
 
科尔努图斯,乡村和农场扣住了我情人,
唉,谁留在城里,都如铁一般心狠。
现在,维纳斯已经迁往开阔的田亩,
丘比特开始学习农民的俚语。
5 倘若我能见到她,我会拿起鹤嘴锄,
多么抖擞地翻起肥沃的泥土!
我将像真正的耕夫,跟在弯犁之后,
当阉牛为种子在地里划出深沟。
我不会抱怨日头烤坏了苗条的腰身,
10 或磨破的水泡让柔嫩的双手生疼。
俊美的阿波罗都曾为阿德墨托斯牧牛,[2]
齐塔拉、披肩发也没能把他拯救;[3]
他也无法用药草治愈自己的烦忧,[4]
14 任何医术都不是爱的对手。
14a 据说那位神已习惯将母牛从厩棚赶出,
[与它们一起把光阴悠闲虚度,]
14b 他教授人们如何将新奶与凝乳混合,
14c 流动的奶汁碰到它就会板结。
15 然后用灯芯草柔韧的枝条织成篮子,
乳清可以从底部的筛孔逃逸。
多少次,当他抱着牛犊在原野游荡,
据说妹妹遇见他都一脸窘状!
多少次,正当他在山谷深处歌唱,
20 母牛却敢打断他优雅的诗章!
危难之际,尊长们经常去聆听神谕,
却只能失望地从神庙返回国度。
拉托娜经常为他凌乱的头发伤心,[5]
从前它却让嫡母钦羡万分。[6]
25 无论谁看见他头顶鸟巢一般的景象,
都会问,福玻斯的发卷去了何方?
阿波罗,如今你的提洛和德尔斐在哪里?[7]
显然丘比特吩咐你在小屋栖息。
那时的人们多幸福,据说不朽的神祇
30 毫不羞耻地公然做维纳斯的奴隶!
如今他已成谈资,但患上相思症的人
宁愿成谈资,也不当无爱的神。
可是无论你是谁(丘比特脸色阴沉,
命令你在我的房子搭建军营)
[都切勿得意忘形,以为丰厚的礼物
就能让我的姑娘做你的俘虏。]
35 黑铁时代只赞美利益,不赞美维纳斯,
然而利益是众多灾难的种子。
利益为凶残的军队配上了冲突的刀枪,
引来血腥、杀戮和猝然的死亡;
利益让汹涌的海洋危险顿然翻倍,
40 给颠簸的舰船添了冲撞的铜嘴。
逐利者梦想霸占无限辽阔的土地,
让无数牛羊在无尽草场进食;
他若爱异国大理石,高柱就会由千条
大梁运来,穿过城市的喧嚣;
45 岩堆封闭了难驯的大海,好让慵懒的
鱼类在里面无视冬天的威胁。
可是我,只愿萨摩斯的酒坛和库迈轮子[8]
造出的陶器延长欢乐的宴席。
唉,唉,我看见姑娘们因为财富而展颜——
50 就让利益都来吧,若维纳斯爱钱,
叫我的涅墨西斯浑身流淌着奢侈,
在全城巡游,挂满我的赠礼。
让她披上科斯岛女人编织的纤薄[9]
丝衣,上面还缀着闪闪的金络;
55 让她有印度烘烤的黑肤奴隶相陪
(太阳马车逼近时被光焰染黑);
让阿非利加和推罗为她你争我夺,
竭力奉上最考究的红色和紫色。[10]
这些话有何用?脚抹石膏、在售台被迫[11]
60 挪动的蛮族奴隶却拥有了王国!
可是你,拐涅墨西斯出城的残忍刻瑞斯,
愿大地不守信,辜负你的种子!
还有你,栽种怡人葡萄的温柔巴克斯,
请你也将遭诅咒的酒坛抛弃!
65 把美女藏匿于凄凉的田野不会逃脱
惩罚:神啊,你的酒哪值这么多?
永别吧,庄稼,这样就没有姑娘住乡间,
让我们如旧时只吃橡实,饮清泉。
橡实养育了古人,他们总随处欢爱——
70 没有犁沟和种子有什么妨碍?
那时,体贴的维纳斯公然帮助爱神
垂青的人们在幽深的山谷尽兴。
那时没守卫,也没大门挡住苦恋者——
若诸神许可,愿往昔的习俗复活!
75 [如果谁觉得这样的场景太不适宜,]
就用毛皮衣盖住粗糙的身体!
而现在,如果情人被关,无机会相聚,
可怜,飘逸的托加袍有什么乐趣?
带路吧!我会按情人的吩咐勤勉耕地,
80 我决不拒绝她给我的锁链和鞭子。


[1] 涅墨西斯(Nemesis)是提布卢斯另一位女性情人的化名。根据《哀歌集》第二部的有限信息,我们可以知道,她美丽而残忍,嗜钱如命,有一位奴隶情人,妹妹早年夭亡,还有一位淫媒为她效劳。她似乎丝毫不能唤起抒情主人公对黛丽娅怀有的那种柔情。因此,涅墨西斯(Nemesis)——希腊神话中的公平和复仇女神——似乎是一个合适的化名。
[2] 阿德墨托斯(Admetus)是斐莱(Pherae)国王,阿波罗因为爱上他,甘愿为他牧牛。
[3] 齐塔拉(cithara)是阿波罗钟爱的乐器。
[4] 阿波罗擅长医术。
[5] 拉托娜(Latona)即古希腊神话中的勒托(Leto),是阿波罗和狄安娜的母亲。
[6] “嫡母”(noverca)指朱庇特正妻朱诺。
[7] 提洛岛(Delos)是阿波罗的出生地,德尔斐(Delphi)是最著名的阿波罗神谕所在地。
[8] 萨摩斯(Samos), 爱琴海上的岛,毕达哥拉斯的家乡,以葡萄酒闻名。库迈(Cumae),意大利坎帕尼亚海岸的城市,因为先知西比尔和陶器而闻名。
[9] 古罗马高级妓女的职业装是希腊科斯岛(Cos)生产的丝衣。
[10] 阿非利加(Africa)指北非迦太基一带,是罗马的一个行省。拉丁语形容词“红色”(puniceus)来自形容词Punicus(布匿人的),布匿人就是迦太基人;推罗以出产紫色染料出名。
[11] 抹石膏的脚(gypsatos pedes)是古罗马待售外族奴隶的标志(本土奴隶无此标志),拉丁语原文的catasta是古罗马展示被售奴隶的旋转台,奴隶裸体站在台上,并根据命令做动作,以免卖主隐藏奴隶的残疾。