Quisquis adest, faveat: fruges lustramus et agros,
ritus ut a prisco traditus extat avo.
Bacche, veni, dulcisque tuis e cornibus uva
pendeat, et spicis tempora cinge, Ceres.
5 Luce sacra requiescat humus, requiescat arator,
et grave suspenso vomere cesset opus.
Solvite vincla iugis: nunc ad praesepia debent
plena coronato stare boves capite.
Omnia sint operata deo: non audeat ulla
10 lanificam pensis imposuisse manum.
Vos quoque abesse procul iubeo, discedat ab aris,
cui tulit hesterna gaudia nocte Venus.
Casta placent superis: pura cum veste venite
et manibus puris sumite fontis aquam.
15 Cernite, fulgentes ut eat sacer agnus ad aras
vinctaque post olea candida turba comas.
Di patrii, purgamus agros, purgamus agrestes:[1]
vos mala de nostris pellite limitibus,
neu seges eludat messem fallacibus herbis,
20 neu timeat celeres tardior agna lupos.
Tunc nitidus plenis confisus rusticus agris
ingeret ardenti grandia ligna foco,
turbaque vernarum, saturi bona signa coloni,
ludet et ex virgis extruet ante casas.
25 Eventura precor: viden ut felicibus extis
significet placidos nuntia fibra deos?
Nunc mihi fumosos veteris proferte Falernos
consulis et Chio solvite vincla cado.
Vina diem celebrent: non festa luce madere
30 est rubor, errantes et male ferre pedes.
Sed ‘Bene Messallam’ sua quisque ad pocula dicat,
nomen et absentis singula verba sonent.
Gentis Aquitanae celeber Messalla triumphis
et magna intonsis gloria victor avis,
35 huc ades aspiraque mihi, dum carmine nostro
redditur agricolis gratia caelitibus.
Rura cano rurisque deos. His vita magistris
desuevit querna pellere glande famem;
illi compositis primum docuere tigillis
40 exiguam viridi fronde operire domum;
illi etiam tauros primi docuisse feruntur
servitium et plaustro supposuisse rotam.
Tunc victus abiere feri, tum consita pomus,[2]
tunc bibit inriguas fertilis hortus aquas,[3]
45 aurea tunc pressos pedibus dedit uva liquores[4]
mixtaque securo est sobria lympha mero.[5]
Rura ferunt messes, calidi cum sideris aestu
deponit flavas annua terra comas.
Rure levis verno flores apis ingerit alveo,
50 compleat ut dulci sedula melle favos.
Agricola assiduo primum satiatus aratro
cantavit certo rustica verba pede
et satur arenti primum est modulatus avena
carmen, ut ornatos diceret ante deos,
55 agricola et minio suffusus, Bacche, rubenti
primus inexperta duxit ab arte choros.
Huic datus a pleno memorabile munus ovili
dux pecoris curtas auxerat hircus opes.
Rure puer verno primum de flore coronam
60 fecit et antiquis imposuit Laribus.
Rure etiam teneris curam exhibitura puellis
molle gerit tergo lucida vellus ovis.
Hinc et femineus labor est, hinc pensa colusque,
fusus et apposito pollice versat opus;
65 atque aliqua assidue textrix operata Minervae
cantat, et a pulso tela sonat latere.
Ipse quoque inter agros interque armenta Cupido
natus et indomitas dicitur inter equas.
Illic indocto primum se exercuit arcu:
70 ei mihi, quam doctas nunc habet ille manus!
Nec pecudes, velut ante, petit: fixisse puellas
gestit et audaces perdomuisse viros.
Hic iuveni detraxit opes, hic dicere iussit
limen ad iratae verba pudenda senem;
75 hoc duce custodes furtim transgressa iacentes
ad iuvenem tenebris sola puella venit
et pedibus praetentat iter suspensa timore,[6]
explorat caecas cui manus ante vias.
A miseri, quos hic graviter deus urget! At ille
80 felix, cui placidus leniter afflat Amor.
Sancte, veni dapibus festis, sed pone sagittas
et procul ardentes hinc precor abde faces.
Vos celebrem cantate deum pecorique vocate
voce: palam pecori, clam sibi quisque vocet.
85 Aut etiam sibi quisque palam: nam turba iocosa
obstrepit et Phrygio tibia curva sono.
Ludite: iam Nox iungit equos, currumque sequuntur
matris lascivo sidera fulva choro,
postque venit tacitus furvis circumdatus alis
90 Somnus et incerto Somnia nigra pede.
[1] Di=Dii
[2] Tunc=Tum
[3] tunc=tum
[4] tunc=tum
[5] securo=sincero (Diggle 2005)
[6] praetentat=praetemptat
(土地凈化禮)[1]
在場之人,請肅靜;我們正凈化土地[2]
和蔬果,按遠古先祖傳下的儀式。
巴克斯,來吧,願你的角掛上甜葡萄;
刻瑞斯,願你的雙鬢有麥穗纏繞。
5 願大地在神聖光芒中休憩,願耕夫休憩,
犁鏵高懸,艱辛的活計停止。
解開木軛的繩索,公牛該頭戴花環,
現在它們該站在食槽邊飽餐。
讓一切只為榮耀神而運轉,任何婦女
10 都不可惦記紡紗,偷偷忙碌。
我也命令你們別靠近——請遠離祭壇,
如果昨夜曾享受雲雨之歡。[3]
潔凈才叫神喜悅:你們來,衣裳應潔凈,
從聖泉領受水的手也當潔凈。
15 看吧,獻祭的羊羔正走向閃亮的祭壇,
後面白袍的人群都頭戴橄欖。
祖先的神,我們凈化土地和鄉民,
請將災難逐出我們的邊境,
別讓莊稼用撒謊的雜草辜負穀倉,
20 別讓落單的羊羔怕迅猛的狼。
這樣,信任豐盈田野的欣喜耕夫
會將闊柴堆進燃燒的火爐,
成群的家奴——富裕農場主的吉祥標誌——
嬉戲着在前面用樹枝搭建房子。
25 我祈禱好的結局:看,預言的臟腑
用幸運的紋路顯示諸神的祝福!
現在,從舊日酒窖中取出煙熏的法勒年,[4]
扯掉皮筋,打開基俄斯的酒罈。[5]
用酒為日子助興!在節慶酩酊大醉,
30 腳步踉蹌,並不值得誰羞愧。
但要讓每人飲酒時都說聲“梅薩拉安康!”,
他雖不在場,卻叫他的名迴響。
因為擊敗阿奎塔尼亞而聞名的梅薩拉,[6]
征服者,長發祖先的榮耀與光華,
35 請蒞臨此處,給我靈感,當我用詩歌
向庇佑原野的神靈表達感謝。
我讚美鄉村和鄉村之神,是他們指引
人類不再以橡實驅走饑饉;
是他們最初傳授以木樑造房的技術,
40 並用綠葉為小屋遮蔽風雨;
據傳說,也是他們最先教公牛服役,
在我們的推車底下添上輪子。
那時野蠻的食物消失了,開始種果樹,
那時繁盛的果園開始飲溝渠;
45 那時金色的葡萄被足踩,獻出汁液,
警醒的清水與忘憂的純酒相合。
鄉村迎來收穫,當犬星酷熱欲燃,
大地又一年褪下明黃的髮捲。
在鄉村,輕巧的蜜蜂採集春天的花,
50 急於用甘甜的蜜裝滿巢與家。
是農夫在辛苦勞作之餘,最先踏着
固定的節奏,唱出鄉村的歌;
飽食之後,最先用干蘆葦試驗曲調,
並在自己裝飾的神像前吹奏;
55 巴克斯,是一位農夫最先拿硃砂梅塗抹
全身,在隊伍前領舞,技巧稚拙。
作為獎賞,他得到可以炫耀的禮物——
領頭的山羊增加了他微薄的財富。[7]
在鄉村,男孩最先把春天的花朵編成環,
60 用它作為古老拉里斯的冠冕。
也是在鄉村,炫目的綿羊身披柔毛,
很快讓嬌弱的少女有理由操勞。
女人的活計由此而來:毛紗與繞線桿,
紡錘轉動,在拇指與食指之間。
65 某位紡織女工作時,一直為密涅瓦歌唱,
側面被撞擊,織機也發出聲響。
傳說就連丘比特也誕生在野地,牛羊
和不可馴服的母馬陪在他身旁。
在那裡,他開始自學陌生的弓箭之術,
70 天啊,如今他的技藝多麼嫻熟!
他不再像從前追獵野獸,而渴望射進
姑娘的心靈,馴服桀驁的男人。
他奪走青年的財富,他命令老者在門邊
對憤怒的女子說出羞恥的語言;[8]
75 在他引領下,女孩獨自偷偷地繞過
沉睡的守衛,摸黑赴情郎之約,
恐懼地懸着一顆心,她反覆用腳探路,
伸手在前方摸索黑沉沉的旅途。
悲慘啊,被愛神嚴厲壓迫的人!可是
80 有福者卻感覺丘比特溫柔的呼吸。
神,參加這節日的盛宴!但求你放下
箭矢,遠遠地藏好燃燒的火把。[9]
每人都歌唱這著名的神靈!為牲畜大聲
召喚他——表面為它們,私下為自身。
85 為自己召喚也無妨!戲謔的人群太喧囂,
彎管的佛里吉亞曲調太吵鬧。
玩樂吧,“夜”已聚攏駟馬,金色的星座
頑皮地簇擁,追隨母親的戰車,[10]
睡神也沉默地跟着,裹着黑色的翅膀,
90 還有黑色的夢神,腳步迷茫。[11]
[1] Murgatroyd(2002)指出,這是一首“模仿式詩歌”,就是詩人以戲劇化的方式描繪宗教儀式,彷彿自己也在同步參與。泛希臘時期的卡利馬科斯和古羅馬的卡圖盧斯、奧維德等人都有不少此類作品。
[2] 拉丁語原文的Quisquis adest, faveat =linguis favete,後者是古羅馬宗教儀式的標準用語,意為只說宗教視為吉祥的話語,否則便保持沉默。
[3] 提前禁慾是古羅馬宗教儀式的通常要求,參考奧維德《情詩集》(Amores)第三部第七首53-54行:“誰能一大早就從如此嬌嫩的女孩邊 / 起身,徑直趕赴神靈的聖殿?”
[4] “舊日”對應的拉丁語原文是veteris consulis,意為“往日執政官的”,古羅馬紀年喜歡用執政官的名字,因為執政官任期一年。法勒年(Falernus)是古羅馬著名的葡萄酒。
[5] 基俄斯(Chios)是位於愛琴海北部的一個島,以葡萄酒和大理石聞名。醇厚的法勒年和清淡的基俄斯是絕配。
[6] 參考本書第一部第七首。
[7] 55-58行顯然與悲劇起源有關,但其中的細節已難以確定。
[8] Murgatroyd指出,提布盧斯在這裡提到了古羅馬喜劇中的兩類常見角色,一是為情人耗盡家財的年輕人,二是愚蠢的老年戀愛者。
[9] “神”指丘比特,箭矢和火把都是他的日常裝備。
[10] “母親”指“夜”,“夜”(Nox)對應着古希臘神話中的Nyx,是宇宙中最古老的女神,是睡神和夢神的母親,參考赫西俄德《神譜》(Theogony 213, 759)。
[11] 睡神(Somnus)和夢神(Somnia)的密切關係體現在共同的詞根上。