《哀歌集》第一部第10首(提布卢斯)



Quis fuit, horrendos primus qui protulit enses?
Quam ferus et vere ferreus ille fuit!
Tum caedes hominum generi, tum proelia nata,
tum brevior dirae mortis aperta via est.
5 An nihil ille miser meruit, nos ad mala nostra
vertimus, in saevas quod dedit ille feras?
Divitis hoc vitium est auri, nec bella fuerunt,
faginus astabat cum scyphus ante dapes.
Non arces, non vallus erat, somnumque petebat
10 securus varias dux gregis inter oves.
Tunc mihi vita foret, Valgi, nec tristia nossem[1]
arma nec audissem corde micante tubam;
nunc ad bella trahor, et iam quis forsitan hostis
haesura in nostro tela gerit latere.
15 Sed patrii servate Lares: aluistis et idem,
cursarem vestros cum tener ante pedes.
Neu pudeat prisco vos esse e stipite factos:
sic veteris sedes incoluistis avi.
Tum melius tenuere fidem, cum paupere cultu
20 stabat in exigua ligneus aede deus.
Hic placatus erat, seu quis libaverat uva,
seu dederat sanctae spicea serta comae,
atque aliquis voti compos liba ipse ferebat
postque comes purum filia parva favum.
25 At nobis aerata, Lares, depellite tela,
25a . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
25b . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
26 hostiaque e plena rustica porcus hara.
Hanc pura cum veste sequar myrtoque canistra
vincta geram, myrto vinctus et ipse caput.
Sic placeam vobis: alius sit fortis in armis
30 sternat et adversos Marte favente duces,
ut mihi potanti possit sua dicere facta
miles et in mensa pingere castra mero.
Quis furor est atram bellis accersere mortem?
Imminet et tacito clam venit illa pede.
35 Non seges est infra, non vinea culta, sed audax
Cerberus et Stygiae navita turpis aquae;
illic pertusisque genis ustoque capillo[2]
errat ad obscuros pallida turba lacus.
Quam potius laudandus hic est, quem prole parata[3]
40 occupat in parva pigra senecta casa!
Ipse suas sectatur oves, at filius agnos,
et calidam fesso comparat uxor aquam.
Sic ego sim, liceatque caput candescere canis,
temporis et prisci facta referre senem.
45 Interea Pax arva colat. Pax candida primum
duxit araturos sub iuga curva boves;
Pax aluit vites et sucos condidit uvae,
funderet ut nato testa paterna merum;
Pace bidens vomerque nitent, at tristia duri
50 militis in tenebris occupat arma situs.
Rusticus e lucoque vehit, male sobrius ipse,[4]
uxorem plaustro progeniemque domum.
Sed Veneris tum bella calent, scissosque capillos
femina perfractas conqueriturque fores.
55 Flet teneras obtusa genas, sed victor et ipse[5]
flet sibi dementes tam valuisse manus.
At lascivus Amor rixae mala verba ministrat,
inter et iratum lentus utrumque sedet.
A, lapis est ferrumque, suam quicumque puellam
60 verberat: e caelo deripit ille deos.
Sit satis e membris tenuem rescindere vestem,
sit satis ornatus dissoluisse comae,
sit lacrimas movisse satis: quater ille beatus,
quo tenera irato flere puella potest.
65 Sed manibus qui saevus erit, scutumque sudemque
is gerat et miti sit procul a Venere.
At nobis, Pax alma, veni spicamque teneto,
profluat et pomis candidus ante sinus.
[1] Valgi=vulgi=vulgo=dulcis=vigili=facilis
[2] pertusis=percussis
[3] hic est=et hic
[4] lucoque vehit=luco revehit
[5] obtusa=subtusa

(和平颂)
 
究竟是谁最先发明了可怕的铁剑?
他多么野蛮,像铁一样凶残![1]
于是有了人类的屠杀,战争也诞生,
悲惨的死亡敞开更迅捷的路径。
5 但那可怜虫活该被谴责?他或许只为
对付猛兽,是我们用来犯罪。
这是黄金财富的祸殃,从前饭食边
立着山毛榉酒杯时并没有血战。
堡垒和寨墙都不存在,杂色的绵羊间
10 牧人没什么担忧,惬意地入眠。
我梦想那时的生活,瓦尔吉乌斯!不知[2]
残酷的兵戈,不为号角声颤栗;
然而现在我卷入了战场,某位敌人
或许已握着将扎透我侧胁的矛身。
15 远祖的家神,保佑我!你们曾经养育我,
当稚嫩的我在你们脚前穿梭。
别因为自己是古老的树桩雕成而羞愧,
你们曾如此庇佑先辈的家宅。
木刻的神像反而让他们更虔诚地信奉,
20 衣着素朴,站在逼仄的庙祠中。
谁敬献一串葡萄,或为他神圣的发卷
戴上麦穗的冠冕,他就很喜欢;
还愿之时,祈祷者也只需供奉麦糕,
同行的小女儿则送来新鲜的蜂巢。
25 拉里斯,保佑我不受青铜武器的攻击,
25a [保佑家园免遭战火的侵袭,
25b 待平安归来,我将赠予农夫的礼物:]
26 从兴盛的圈棚挑选、献祭一头猪。
我穿着干净的衣服跟后面,手持缠束
香桃木的篮子,头发也缠着香桃木。
我会如此求你们青睐。让别人当英雄,
30 在战神帮助下屠戮敌人的首领,
好让他能对畅饮的我夸耀其军功,
用清酒在桌面描摹双方的兵营。
以战争召唤黑色的死亡是怎样的疯狂?
它悄悄逼近,无声地走到身旁。
35 地下没有庄稼和葡萄园,只有凶猛的
冥犬和斯堤克斯河丑陋的摆渡者;
那里,头发已被火焚过,脸颊深陷,
苍白的群鬼游荡在阴暗池沼边。
难道他不更值得称赞——儿孙在膝下,
40 迟缓的老年在低小的村舍追上他?
他亲自放牧绵羊,儿子看护羊羔,
疲倦时妻子已备好热水洗澡。
愿我能有幸如此,满头闪亮的霜雪,
暮年时从容回忆青春的岁月。
45 同时,愿和平照料乡野。明亮的和平
最先领公牛负起弯轭来深耕;
和平滋育葡萄藤,将汁液在浆果中贮藏,
让父亲的陶罐为儿子斟出酒酿;
和平中犁铧与鹤嘴锄泛光,黑暗里锈斑
50 却将冷酷士兵的剑甲侵占。
祭祀完毕,农夫已半醉,驾牛车离开
圣林,带着自己的妻子和小孩。
可是维纳斯的战争却激烈,女人哭诉着,
她的头发被撕扯,屋门被撞破。
55 她为柔嫩的脸颊被打而流泪,丈夫
也为双手失控的暴力而哭。
狡黠的丘比特却递着狠话,煽风点火,
在愤怒的两人之间悠闲地安坐。
啊,任何打恋人的男子都心如铁石!
60 他将诸神从天空拽到了大地。
愿他满足于将纤薄的衣衫剥离肢体,
满足于扯掉她戴在头上的发饰,
愿激起泪水就已经足够!如果他发怒,
有娇柔的女子为他哭,就四倍幸福!
65 但谁若野蛮地动手,就让他带盾牌和木棍
去战场,远离温柔的维纳斯女神!
然而温慈的和平,请降临,抓起麦穗,
愿蔬果永远盈满你灿烂的胸怀!


[1] 提布卢斯在这里玩了一个文字游戏,拉丁语的“野蛮”是ferus,“铁”的形容词是ferreus(铁制的、残忍的)。
[2] 瓦尔吉乌斯(C. Valgius Rufus)是麦凯纳斯(Macaenas)文学圈的成员,擅长爱情哀歌,贺拉斯曾为他写过一首诗(Carmina 2.9)。