Quid mihi, si fueras miseros laesurus amores,[1]
foedera per divos, clam violanda, dabas?
A miser, et siquis primo periuria celat,[2]
sera tamen tacitis Poena venit pedibus.
5 Parcite, caelestes: aequum est impune licere
numina formosis laedere vestra semel.
Lucra petens habili tauros adiungit aratro
et durum terrae rusticus urget opus,
lucra petituras freta per parentia ventis
10 ducunt instabiles sidera certa rates:
muneribus meus est captus puer, at deus illa
in cinerem et liquidas munera vertat aquas.
Iam mihi persolvet poenas, pulvisque decorem
detrahet et ventis horrida facta coma;
15 uretur facies, urentur sole capilli,
deteret invalidos et via longa pedes.
Admonui quotiens ‘Auro ne pollue formam:
saepe solent auro multa subesse mala.
Divitiis captus siquis violavit amorem,
20 asperaque est illi difficilisque Venus.
Ure meum potius flamma caput et pete ferro
corpus et intorto verbere terga seca.
Nec tibi celandi spes sit peccare paranti:
scit deus, occultos qui vetat esse dolos.[3]
25 Ipse deus tacito permisit lingua ministro
ederet ut multo libera verba mero;
ipse deus somno domitos emittere vocem
iussit et invitos facta tegenda loqui.’
Haec ego dicebam: nunc me flevisse loquentem,
30 nunc pudet ad teneros procubuisse pedes.
Tum mihi iurabas nullo te divitis auri
pondere, non gemmis, vendere velle fidem,
non tibi si pretium Campania terra daretur,
non tibi si, Bacchi cura, Falernus ager.
35 Illis eriperes verbis mihi sidera caeli[4]
lucere et pronas fluminis esse vias.
Quin etiam flebas: at non ego fallere doctus
tergebam umentes credulus usque genas.
Quid faceres, nisi et ipse fores in amore puellae?[5]
40 Sed precor exemplo sit levis illa tuo.
O quotiens, vobis ne quisquam conscius esset,
ipse comes multa lumina nocte tuli!
Saepe insperanti venit tibi munere nostro
et latuit clausas post adoperta fores.
45 Tum miser interii, stulte confisus amari:
nam poteram ad laqueos cautior esse tuos.
Quin etiam attonita laudes tibi mente canebam,
et me nunc nostri Pieridumque pudet.
Illa velim rapida Vulcanus carmina flamma
50 torreat et liquida deleat amnis aqua.
Tu procul hinc absis, cui formam vendere cura est
et pretium plena grande referre manu.
At te, qui puerum donis corrumpere es ausus,
rideat assiduis uxor inulta dolis,
55 et cum furtivo iuvenem lassaverit usu,
tecum interposita languida veste cubet.
Semper sint externa tuo vestigia lecto,
et pateat cupidis semper aperta domus;
nec lasciva soror dicatur plura bibisse
60 pocula vel plures emeruisse viros.
Illam saepe ferunt convivia ducere Baccho,[6]
dum rota Luciferi provocet orta diem.
Illa nulla queat melius consumere noctem
aut operum varias disposuisse vices.
65 At tua perdidicit, nec tu, stultissime, sentis,
cum tibi non solita corpus ab arte movet.
Tune putas illam pro te componere corpus[7]
aut tenues denso pectere dente comas?
Ista haec persuadet facies, auroque lacertos
70 vinciat et Tyrio prodeat apta sinu?
Non tibi, sed iuveni cuidam vult bella videri,
devoveat pro quo remque domumque tuam.
Nec facit hoc vitio, sed corpora foeda podagra
et senis amplexus culta puella fugit.
75 Huic tamen accubuit noster puer: hunc ego credam
cum trucibus Venerem iungere posse feris.
Blanditiasne meas aliis tu vendere es ausus?
Tune aliis demens oscula ferre mea?
Tum flebis, cum me vinctum puer alter habebit
80 et geret in regno regna superba tuo.
At tua tum me poena iuvet, Venerique merenti
fixa notet casus aurea palma meos:
‘Hanc tibi fallaci resolutus amore Tibullus
dedicat et grata sis, dea, mente rogat.’
[1] laesurus=lusurus
[2] miser=misere
[3] scit=est
[4] caeli=caelo
[5] faceres=faciam
[6] ferunt=ferant
[7] componere corpus=disponere crines
(玛拉图斯的背叛)[1]
如果你本想伤害我悲惨的爱欲,为何
以神起誓,订暗中背叛的契约?[2]
可怜啊!或许人最初能将谎言掩盖,
“惩罚”沉默的脚步却迟早到来。
5 仁慈些,天神!俊美者有权冒犯神威
且全身而退,但只有一次机会。
为追求财富,农夫让好用的犁与公牛
相连,辛苦劳作于自己的田畴;
为追求财富,颠簸的舟楫依赖星座
10 稳定的指引,穿越风统治的海波。
我钟情的男孩被礼物俘获,可是神,
请把它们变成流水和灰烬!
很快他就要向我偿还,尘土将消减
他的光彩,风会把头发吹乱,
15 烈日将烤炙脸庞和发丝,漫长的跋涉
会把他娇弱无力的脚磨破。[3]
我曾警告多少回:“别用黄金污染美!
许多灾祸经常在黄金里假寐。
谁若迷失于财富,侵犯了爱的法则,
20 维纳斯对他就会狠戾又刻薄。
你不如用火烧我的头,用剑攻击
身体,用弯曲的皮鞭撕咬背脊,
也别在准备犯错的时候存欺诳的心思:
神知晓,他禁止隐匿任何诡计。
25 那位神会允许沉默的仆人在酒醉之后
松开舌头,吐出滔滔的语流;
那位神已经命令被睡眠制伏的人们,
不由自主地说出隐瞒的事情。”
我曾如此说,现在我为当初的哭诉
30 和趴伏柔足前的卑贱感到耻辱。
那时你对我信誓旦旦,沉甸甸的黄金
和宝石绝不能让你出卖忠诚;
即使赠给你坎帕尼亚的土地或酒神[4]
最爱的法勒努原野,你也不变心。[5]
35 这样的言辞几乎让我不再能确信,
水往低处流,天空闪耀着星辰。
你甚至开始流泪,可是我未谙伪诈,
轻信地为你擦干湿润的脸颊。
你为何如此,若非爱上了一位姑娘?[6]
40 但我祈祷,她与你同样轻狂!
多少回,为了不让别人知情,在暗夜
我亲手为你们擎着明亮的灯火!
经常,她作为我的礼物,突然来到
你身边,在紧闭的门后悄悄藏好。
45 然后我悲惨地死了,愚蠢地相信你爱我;
你设下的陷阱,我本可以更警觉!
我甚至以痴迷的心一遍遍把你赞美,
如今我已为自己和缪斯羞愧。[7]
真希望伏尔甘能用肆虐的火焰焚尽
50 我的诗,再叫流水冲得无踪影!
你也赶紧消失吧,执意兜售美,梦想
捧满手珍宝而归的贪婪儿郎!
可是你,胆敢贿赂他的人,祝你的妻子[8]
反复出轨,却能安然嘲笑你;
55 等她在幽会中耗尽年轻情人的元气,
祝她与你隔被睡,恹恹无力;
祝你的床上永远有陌生者留下的印痕,
你的家永远向觊觎者敞开大门;
别让人们说,放纵的妹妹比她更甚,
60 饮更多的酒,服务更多的男人。
常有传言,她不断延长酩酊的宴席,
直到晨星的车轮唤出新日子。
再没有女人比她更擅长打发夜晚,
或者设计各种欢爱的方案。
65 可是她学得太好,蠢夫,你竟没觉察到,
她为你扭动肢体时用了新技巧?
你以为她精心打扮身体真是为你,
为你用密齿梳穿过纤长的发丝?[9]
难道是你的容貌诱使她为手臂箍上
70 金镯,披着推罗的紫衣出场?
她并非为你,而是为某位青年打扮,
她为他愿毁掉你的财产和家园。
这不算恶行,优雅的女孩都想逃掉
老人被痛风污染的身体和拥抱。[10]
75 我爱的男孩却是与此人同眠,我简直
相信,与猛兽交媾他也不在意。
你竟敢把属于我的亲密卖给其他人?
你竟敢疯狂地转让属于我的吻?
你会哀泣,当另一位男孩将我俘虏,
80 他高傲的王国统治你的疆土。[11]
愿你的惨状愉悦我,愿金色棕榈铭记
我的遭遇,献给救我的维纳斯:
“摆脱了虚假爱情的提布卢斯将此礼
奉上,女神,并祈求你对他仁慈。”
[1] 这首诗是上一首的续篇,抒情主人公的处境更加悲惨,玛拉图斯不仅爱上了一位女孩(第39行),还多了一位富有的男性情人(第53行)。Nikoloutsos(2011)认为,提布卢斯在这首诗里突破了爱情哀歌体的传统,将“男孩”确立为“男人”和“女人”之外的第三类性别范畴。如果异性恋中的“姑娘”,“男孩”在玛拉图斯组诗中也是一种文学建构物,一种具备互文性的虚拟角色,诗人借此表达自己的艺术观念和社会-道德观念。在这首诗里,抒情主人公、玛拉图斯和他的新情人之间构成了一种三角关系。
[2] Nikoloutsos指出,“契约”(foedera)在古罗马的私人语境中,一般指向友谊或婚姻,具备某种神圣性。用这个词来概括抒情主人公与玛拉图斯的关系,就将它提升到灵肉交融的层次,与情敌的单纯肉欲(75-78行)形成了对照。与第八首9-16行相反,诗人在那里将玛拉图斯塑造为自己艺术观的化身,这里却亲手摧毁了自己的艺术创造。玛拉图斯的执拗象征着诗人无力完美控制自己的作品,无力阻止自己的诗歌被外部的意识形态挪作他用,重新阐释。
[3] 11-16行带有明显的诅咒色彩。Faraone(1991)指出,虽然情爱诅咒常以三角恋为前提条件,但提布卢斯的措辞与古罗马的常规诅咒(defixio)有明显不同,后者通常不是事后泄愤的复仇,而是“预防性的打击”。而在这首诗里,玛拉图斯的新情人已经得逞。所以这段诅咒的主要功能是浇灭抒情主人公的怒火,并在短暂的想象中,重新分配加害者和受害者的角色,疗治受伤的自尊心。
[4] 坎帕尼亚(Campania)是意大利南部的一个地区,土地富饶。
[5] 法勒努原野(Falernus ager)在坎帕尼亚地区,盛产优质葡萄酒。
[6] “姑娘”或许指上一首提到的珀洛厄。
[7] 这意味着玛拉图斯不再是诗人的灵感来源。
[8] 这一行到第74行中的“你”指玛拉图斯的男性情人。
[9] Lee-Stecum(1998)认为,这些问题凸显了熟谙情爱的抒情主人公相对于情敌的“优越性”,他借此获得一种心理平衡,却无法改变玛拉图斯被对方俘获的现实。
[10] Drinkwater指出,到了诗歌末尾,玛拉图斯和抒情主人公的情敌分别扮演了爱情哀歌中的两种典型男性角色——被抛弃的男性情人和被欺骗的丈夫。Drinkwater特别强调,虽然在《哀歌集》第一部第四首、第八首和第九首中,男性和女性情人的地位是同等的,可以互换,但牢牢掌握说话权的、可以在诗中发声的仍是男性抒情主人公。因此,罗马爱情哀歌中男性的“爱情奴隶”形象只是一种假象。Nikoloutsos认为,53-74行对情敌及其家人的攻击不仅突出了他们纵欲的腐朽生活,也凸显了阶层秩序的瓦解。这影射了当时的罗马现实,很多上层社会的男女(包括屋大维和恺撒)都有跨越阶层界限和性别身份的混乱性关系,因此这位富有情敌和家人的形象如Edwards(1993)所言,是“社会和政治失序的隐喻”。在叙事层面上,Cairns(1979)提出了一个有些出格的想法:这首诗中的情敌就是第八首中的“老者”,情敌的年轻妻子就是第八首的珀洛厄,匿名的年轻情人(第55行)就是玛拉图斯。
[11] Nikoloutsos指出,失望的抒情主人公决意成为另一位男孩的奴隶,继续写爱情诗,表达了提布卢斯的诗学忠诚,他拒绝传统的男性事业,拒绝歌颂神话英雄——后者其实是变相赞美罗马的帝国主义。