《哀歌集》第一部第9首(提布盧斯)



Quid mihi, si fueras miseros laesurus amores,[1]
foedera per divos, clam violanda, dabas?
A miser, et siquis primo periuria celat,[2]
sera tamen tacitis Poena venit pedibus.
5 Parcite, caelestes: aequum est impune licere
numina formosis laedere vestra semel.
Lucra petens habili tauros adiungit aratro
et durum terrae rusticus urget opus,
lucra petituras freta per parentia ventis
10 ducunt instabiles sidera certa rates:
muneribus meus est captus puer, at deus illa
in cinerem et liquidas munera vertat aquas.
Iam mihi persolvet poenas, pulvisque decorem
detrahet et ventis horrida facta coma;
15 uretur facies, urentur sole capilli,
deteret invalidos et via longa pedes.
Admonui quotiens ‘Auro ne pollue formam:
saepe solent auro multa subesse mala.
Divitiis captus siquis violavit amorem,
20 asperaque est illi difficilisque Venus.
Ure meum potius flamma caput et pete ferro
corpus et intorto verbere terga seca.
Nec tibi celandi spes sit peccare paranti:
scit deus, occultos qui vetat esse dolos.[3]
25 Ipse deus tacito permisit lingua ministro
ederet ut multo libera verba mero;
ipse deus somno domitos emittere vocem
iussit et invitos facta tegenda loqui.’
Haec ego dicebam: nunc me flevisse loquentem,
30 nunc pudet ad teneros procubuisse pedes.
Tum mihi iurabas nullo te divitis auri
pondere, non gemmis, vendere velle fidem,
non tibi si pretium Campania terra daretur,
non tibi si, Bacchi cura, Falernus ager.
35 Illis eriperes verbis mihi sidera caeli[4]
lucere et pronas fluminis esse vias.
Quin etiam flebas: at non ego fallere doctus
tergebam umentes credulus usque genas.
Quid faceres, nisi et ipse fores in amore puellae?[5]
40 Sed precor exemplo sit levis illa tuo.
O quotiens, vobis ne quisquam conscius esset,
ipse comes multa lumina nocte tuli!
Saepe insperanti venit tibi munere nostro
et latuit clausas post adoperta fores.
45 Tum miser interii, stulte confisus amari:
nam poteram ad laqueos cautior esse tuos.
Quin etiam attonita laudes tibi mente canebam,
et me nunc nostri Pieridumque pudet.
Illa velim rapida Vulcanus carmina flamma
50 torreat et liquida deleat amnis aqua.
Tu procul hinc absis, cui formam vendere cura est
et pretium plena grande referre manu.
At te, qui puerum donis corrumpere es ausus,
rideat assiduis uxor inulta dolis,
55 et cum furtivo iuvenem lassaverit usu,
tecum interposita languida veste cubet.
Semper sint externa tuo vestigia lecto,
et pateat cupidis semper aperta domus;
nec lasciva soror dicatur plura bibisse
60 pocula vel plures emeruisse viros.
Illam saepe ferunt convivia ducere Baccho,[6]
dum rota Luciferi provocet orta diem.
Illa nulla queat melius consumere noctem
aut operum varias disposuisse vices.
65 At tua perdidicit, nec tu, stultissime, sentis,
cum tibi non solita corpus ab arte movet.
Tune putas illam pro te componere corpus[7]
aut tenues denso pectere dente comas?
Ista haec persuadet facies, auroque lacertos
70 vinciat et Tyrio prodeat apta sinu?
Non tibi, sed iuveni cuidam vult bella videri,
devoveat pro quo remque domumque tuam.
Nec facit hoc vitio, sed corpora foeda podagra
et senis amplexus culta puella fugit.
75 Huic tamen accubuit noster puer: hunc ego credam
cum trucibus Venerem iungere posse feris.
Blanditiasne meas aliis tu vendere es ausus?
Tune aliis demens oscula ferre mea?
Tum flebis, cum me vinctum puer alter habebit
80 et geret in regno regna superba tuo.
At tua tum me poena iuvet, Venerique merenti
fixa notet casus aurea palma meos:
‘Hanc tibi fallaci resolutus amore Tibullus
dedicat et grata sis, dea, mente rogat.’
[1] laesurus=lusurus
[2] miser=misere
[3] scit=est
[4] caeli=caelo
[5] faceres=faciam
[6] ferunt=ferant
[7] componere corpus=disponere crines

(瑪拉圖斯的背叛)[1]
 
如果你本想傷害我悲慘的愛欲,為何
以神起誓,訂暗中背叛的契約?[2]
可憐啊!或許人最初能將謊言掩蓋,
“懲罰”沉默的腳步卻遲早到來。
5 仁慈些,天神!俊美者有權冒犯神威
且全身而退,但只有一次機會。
為追求財富,農夫讓好用的犁與公牛
相連,辛苦勞作於自己的田疇;
為追求財富,顛簸的舟楫依賴星座
10 穩定的指引,穿越風統治的海波。
我鍾情的男孩被禮物俘獲,可是神,
請把它們變成流水和灰燼!
很快他就要向我償還,塵土將消減
他的光彩,風會把頭髮吹亂,
15 烈日將烤炙臉龐和髮絲,漫長的跋涉
會把他嬌弱無力的腳磨破。[3]
我曾警告多少回:“別用黃金污染美!
許多災禍經常在黃金里假寐。
誰若迷失於財富,侵犯了愛的法則,
20 維納斯對他就會狠戾又刻薄。
你不如用火燒我的頭,用劍攻擊
身體,用彎曲的皮鞭撕咬背脊,
也別在準備犯錯的時候存欺誑的心思:
神知曉,他禁止隱匿任何詭計。
25 那位神會允許沉默的僕人在酒醉之後
鬆開舌頭,吐出滔滔的語流;
那位神已經命令被睡眠制伏的人們,
不由自主地說出隱瞞的事情。”
我曾如此說,現在我為當初的哭訴
30 和趴伏柔足前的卑賤感到恥辱。
那時你對我信誓旦旦,沉甸甸的黃金
和寶石絕不能讓你出賣忠誠;
即使贈給你坎帕尼亞的土地或酒神[4]
最愛的法勒努原野,你也不變心。[5]
35 這樣的言辭幾乎讓我不再能確信,
水往低處流,天空閃耀着星辰。
你甚至開始流淚,可是我未諳偽詐,
輕信地為你擦乾濕潤的臉頰。
你為何如此,若非愛上了一位姑娘?[6]
40 但我祈禱,她與你同樣輕狂!
多少回,為了不讓別人知情,在暗夜
我親手為你們擎着明亮的燈火!
經常,她作為我的禮物,突然來到
你身邊,在緊閉的門後悄悄藏好。
45 然後我悲慘地死了,愚蠢地相信你愛我;
你設下的陷阱,我本可以更警覺!
我甚至以痴迷的心一遍遍把你讚美,
如今我已為自己和繆斯羞愧。[7]
真希望伏爾甘能用肆虐的火焰焚盡
50 我的詩,再叫流水沖得無蹤影!
你也趕緊消失吧,執意兜售美,夢想
捧滿手珍寶而歸的貪婪兒郎!
可是你,膽敢賄賂他的人,祝你的妻子[8]
反覆出軌,卻能安然嘲笑你;
55 等她在幽會中耗盡年輕情人的元氣,
祝她與你隔被睡,懨懨無力;
祝你的床上永遠有陌生者留下的印痕,
你的家永遠向覬覦者敞開大門;
別讓人們說,放縱的妹妹比她更甚,
60 飲更多的酒,服務更多的男人。
常有傳言,她不斷延長酩酊的宴席,
直到晨星的車輪喚出新日子。
再沒有女人比她更擅長打發夜晚,
或者設計各種歡愛的方案。
65 可是她學得太好,蠢夫,你竟沒覺察到,
她為你扭動肢體時用了新技巧?
你以為她精心打扮身體真是為你,
為你用密齒梳穿過纖長的髮絲?[9]
難道是你的容貌誘使她為手臂箍上
70 金鐲,披着推羅的紫衣出場?
她並非為你,而是為某位青年打扮,
她為他願毀掉你的財產和家園。
這不算惡行,優雅的女孩都想逃掉
老人被痛風污染的身體和擁抱。[10]
75 我愛的男孩卻是與此人同眠,我簡直
相信,與猛獸交媾他也不在意。
你竟敢把屬於我的親密賣給其他人?
你竟敢瘋狂地轉讓屬於我的吻?
你會哀泣,當另一位男孩將我俘虜,
80 他高傲的王國統治你的疆土。[11]
願你的慘狀愉悅我,願金色棕櫚銘記
我的遭遇,獻給救我的維納斯:
“擺脫了虛假愛情的提布盧斯將此禮
奉上,女神,並祈求你對他仁慈。”


[1] 這首詩是上一首的續篇,抒情主人公的處境更加悲慘,瑪拉圖斯不僅愛上了一位女孩(第39行),還多了一位富有的男性情人(第53行)。Nikoloutsos(2011)認為,提布盧斯在這首詩里突破了愛情哀歌體的傳統,將“男孩”確立為“男人”和“女人”之外的第三類性別範疇。如果異性戀中的“姑娘”,“男孩”在瑪拉圖斯組詩中也是一種文學建構物,一種具備互文性的虛擬角色,詩人藉此表達自己的藝術觀念和社會-道德觀念。在這首詩里,抒情主人公、瑪拉圖斯和他的新情人之間構成了一種三角關係。
[2] Nikoloutsos指出,“契約”(foedera)在古羅馬的私人語境中,一般指向友誼或婚姻,具備某種神聖性。用這個詞來概括抒情主人公與瑪拉圖斯的關係,就將它提升到靈肉交融的層次,與情敵的單純肉慾(75-78行)形成了對照。與第八首9-16行相反,詩人在那裡將瑪拉圖斯塑造為自己藝術觀的化身,這裡卻親手摧毀了自己的藝術創造。瑪拉圖斯的執拗象徵著詩人無力完美控制自己的作品,無力阻止自己的詩歌被外部的意識形態挪作他用,重新闡釋。
[3] 11-16行帶有明顯的詛咒色彩。Faraone(1991)指出,雖然情愛詛咒常以三角戀為前提條件,但提布盧斯的措辭與古羅馬的常規詛咒(defixio)有明顯不同,後者通常不是事後泄憤的復仇,而是“預防性的打擊”。而在這首詩里,瑪拉圖斯的新情人已經得逞。所以這段詛咒的主要功能是澆滅抒情主人公的怒火,並在短暫的想象中,重新分配加害者和受害者的角色,療治受傷的自尊心。
[4] 坎帕尼亞(Campania)是意大利南部的一個地區,土地富饒。
[5] 法勒努原野(Falernus ager)在坎帕尼亞地區,盛產優質葡萄酒。
[6] “姑娘”或許指上一首提到的珀洛厄。
[7] 這意味着瑪拉圖斯不再是詩人的靈感來源。
[8] 這一行到第74行中的“你”指瑪拉圖斯的男性情人。
[9] Lee-Stecum(1998)認為,這些問題凸顯了熟諳情愛的抒情主人公相對於情敵的“優越性”,他藉此獲得一種心理平衡,卻無法改變瑪拉圖斯被對方俘獲的現實。
[10] Drinkwater指出,到了詩歌末尾,瑪拉圖斯和抒情主人公的情敵分別扮演了愛情哀歌中的兩種典型男性角色——被拋棄的男性情人和被欺騙的丈夫。Drinkwater特彆強調,雖然在《哀歌集》第一部第四首、第八首和第九首中,男性和女性情人的地位是同等的,可以互換,但牢牢掌握說話權的、可以在詩中發聲的仍是男性抒情主人公。因此,羅馬愛情哀歌中男性的“愛情奴隸”形象只是一種假象。Nikoloutsos認為,53-74行對情敵及其家人的攻擊不僅突出了他們縱慾的腐朽生活,也凸顯了階層秩序的瓦解。這影射了當時的羅馬現實,很多上層社會的男女(包括屋大維和愷撒)都有跨越階層界限和性別身份的混亂性關係,因此這位富有情敵和家人的形象如Edwards(1993)所言,是“社會和政治失序的隱喻”。在敘事層面上,Cairns(1979)提出了一個有些出格的想法:這首詩中的情敵就是第八首中的“老者”,情敵的年輕妻子就是第八首的珀洛厄,匿名的年輕情人(第55行)就是瑪拉圖斯。
[11] Nikoloutsos指出,失望的抒情主人公決意成為另一位男孩的奴隸,繼續寫愛情詩,表達了提布盧斯的詩學忠誠,他拒絕傳統的男性事業,拒絕歌頌神話英雄——後者其實是變相讚美羅馬的帝國主義。