《哀歌集》第一部第8首(提布卢斯)



Non ego celari possum, quid nutus amantis
quidve ferant miti lenia verba sono.
Nec mihi sunt sortes nec conscia fibra deorum,
praecinit eventus nec mihi cantus avis:
5 ipsa Venus magico religatum bracchia nodo
perdocuit multis non sine verberibus.
Desine dissimulare: deus crudelius urit,
quos videt invitos subcubuisse sibi.
Quid tibi nunc molles prodest coluisse capillos
10 saepeque mutatas disposuisse comas,
quid fuco splendente genas ornare, quid ungues
artificis docta subsecuisse manu?
Frustra iam vestes, frustra mutantur amictus,
ansaque compressos colligat arta pedes.
15 Illa placet, quamvis inculto venerit ore
nec nitidum tarda compserit arte caput.
Num te carminibus, num te pallentibus herbis
devovit tacito tempore noctis anus?
Cantus vicinis fruges traducit ab agris,
20 cantus et iratae detinet anguis iter,
cantus et e curru Lunam deducere tenat[1]
et faceret, si non aera repulsa sonent.
Quid queror heu misero carmen nocuisse, quid herbas?
Forma nihil magicis utitur auxiliis:
25 sed corpus tetigisse nocet, sed longa dedisse
oscula, sed femori conseruisse femur.
Nec tu difficilis puero tamen esse memento:
persequitur poenis tristia facta Venus.
Munera ne poscas: det munera canus amator,
30 ut foveat molli frigida membra sinu.[2]
Carior est auro iuvenis, cui levia fulgent
ora nec amplexus aspera barba terit.
Huic tu candentes umero subpone lacertos,
et regum magnae despiciantur opes.
35 At Venus invenit puero concumbere furtim,
dum timet et teneros conserit usque sinus,
et dare anhelanti pugnantibus umida linguis
oscula et in collo figere dente notas.
Non lapis hanc gemmaeque iuvant, quae frigore sola[3]
40 dormiat et nulli sit cupienda viro.
Heu sero revocatur amor seroque iuventa,[4]
cum vetus infecit cana senecta caput.
Tum studium formae est: coma tum mutatur, ut annos
dissimulet viridi cortice tincta nucis;
45 tollere tum cura est albos a stirpe capillos
et faciem dempta pelle referre novam.
At tu, dum primi floret tibi temporis aetas,
utere: non tardo labitur illa pede.
Neu Marathum torque: puero quae gloria victo est?
50 In veteres esto dura, puella, senes.
Parce precor tenero: non illi sontica causa est,
sed nimius luto corpora tingit amor.
Vel miser absenti maestas quam saepe querelas
conicit, et lacrimis omnia plena madent!
55 ‘Quid me spernis?’ait. ‘Poterat custodia vinci:
ipse dedit cupidis fallere posse deus.
Nota Venus furtiva mihi est, ut lenis agatur
spiritus, ut nec dent oscula rapta sonum;
et possum media quamvis obrepere nocte
60 et strepitu nullo clam reserare fores.
Quid prosunt artes, miserum si spernit amantem
et fugit ex ipso saeva puella toro?
Vel cum promittit, subito sed perfida fallit,
est mihi nox multis evigilanda malis?
65 Dum mihi venturam fingo, quodcumque movetur,
illius credo tunc sonuisse pedes.’
Desistas lacrimare, puer: non frangitur illa,
et tua iam fletu lumina fessa tument.
Oderunt, Pholoe, moneo, fastidia divi,
70 nec prodest sanctis tura dedisse focis.
Hic Marathus quondam miseros ludebat amantes,
nescius ultorem post caput esse deum;
saepe etiam lacrimas fertur risisse dolentis
et cupidum ficta detinuisse mora:
75 nunc omnes odit fastus, nunc displicet illi
quaecumque opposita est ianua dura sera.
At te poena manet, ni desinis esse superba.
Quam cupies votis hunc revocare diem!
[1] tentat=temptat
[2] foveat=foveas
[3] iuvant=iuvent
[4] iuventa=iuventas

(玛拉图斯与珀洛厄)[1]
 
这些无法骗过我,恋爱者点头,抑或
低声呢喃的软语传递着什么。
我不用抓阄,无需泄露天机的脏腑,
也没有鸟鸣向我预言结局。[2]
5 是维纳斯女神用魔法绳结将我捆牢,
反复地鞭笞,我才领悟其奥妙。
别再伪装!那位神若见谁不情不愿地[3]
臣服他,会更残酷地将他们烧灼。
如今你费心打理柔软的头发,经常
10 变换发式和颜色,还能有何用?[4]
拿明亮的胭脂装饰脸颊,以工匠的技艺
修剪自己的指甲到底有何益?
你穿上新衣服,戴上新斗篷,全是徒劳,
何必用紧紧的系带绑住你的脚?[5]
15 让人心悦的是她,尽管她素颜而来,[6]
光洁的秀发也没花时间打扮。
难道某位老巫女在某个死寂的深夜
给你念了咒,或服了苍白的草叶?[7]
咒语能从相邻的土地上移走谷物,
20 咒语能拦截愤怒之蛇的道路,
咒语尝试将月亮从她的马车拽下,
若无铜号反击,这并非虚话。
可悲!我为何抱怨受咒语和草叶伤害?[8]
依赖魔法援助的绝非真的美。
25 触碰她的身体,长时间地亲吻,大腿
与大腿交缠,这些才让人危殆。[9]
然而你记住,别对这位男孩太严苛——[10]
凶狠的行为维纳斯断不会放过。
别索要礼物,白发的求爱者才应送礼,
30 以换取柔胸温暖虚寒的肢体。
一位少男比黄金还珍贵,光滑的脸颊
闪着光,拥抱时也无胡须擦刮。
当你皓白的手臂从下方搂住他肩膀,
国王积攒的财富也不算宝藏!
35 维纳斯将为你寻机会与他秘密共枕
(当他颤栗着,渴望将嫩乳搂紧),
给气喘吁吁的他送上湿吻,舌头交战,
将牙齿的咬痕印在他的脖颈间。
宝石不会给那样的女人以快乐:冷淡,
40 独睡空床,男子皆无法渴恋。
唉,人总是唤爱太晚,追悔青春太晚,
待醒悟已到暮年,两鬓斑斑。
那时才琢磨容貌,才改变头发,用坚果
绿皮制作的染料掩盖岁月;
45 那时才想尽办法,连根拔除白发丝,
祛除旧皮,为脸颊恢复生机。
可是你应该趁青春最初的花季犹在,
好好享受,它长着捷足,溜太快。
别折磨玛拉图斯,挫败少年有什么
50 光荣?姑娘,你应当摧残老者。
求你善待这男孩。他其实并无大碍,
皮肤泛黄是源于他过剩的爱。
看,这位可怜人多少次向不在场的你
哀叹,身边的一切都浸透泪滴!
55 “为何鄙夷我?”他说。“战胜守卫不难,
那位神给了恋爱者欺骗的手腕。
我通晓欢情的秘密,如何轻柔地呼吸,
如何抢到吻,却能悄无声息;
我可以在子夜时分随心所欲地潜行,
60 悄悄打开门,不制造任何动静。
但这些技艺有何用,如果残忍的姑娘
蔑视可怜的情人,径直逃下床?
或者明明已答应,却突然违背承诺,
留下我忍受无尽苦楚的长夜?
65 当我想象着她会来,任何风吹草动,
我都相信那是她的脚步声。”[11]
别再流泪了,男孩,她不会被你打动,[12]
你这双疲惫的眼睛也已经哭肿。
珀洛厄,听我警告,众神都憎恶傲慢,
70 如何在祭坛献香,都无法改变。
这位玛拉图斯曾戏弄悲惨的众情人,
不知道背后有一位复仇的神。
据说他甚至经常嘲笑悲伤者的眼泪,
杜撰借口,让热切者徒然等待。
75 如今他憎厌所有的轻蔑,如今他痛恨
每一扇向他紧闭的坚固大门。
但是你也危险,姑娘,除非你不再高傲。
你将为今日重回而苦苦祷告!


[1] 这是《哀歌集》中第二首涉及同性情人的诗,因而可以视为第一部第四首的“续集”。在前一首诗里,抒情主人公已经爱上玛拉图斯,在这首诗里,他已无法自拔。但此时玛拉图斯已经陷入一位女子(珀洛厄,第69行)的“魔掌”。无望的抒情主人公在这首诗里只能扮演旁观者和局外人的角色,轮流向这位女子和玛拉图斯发话。如普特纳姆(1973)所言,“可爱男孩和凶蛮女孩的两个不同世界”在诗中碰撞。
[2] 这里,提布卢斯提到了古罗马的三种占卜方式:抓阄(sortes)、观察炙烤后的动物内脏(fibra)和根据飞鸟(avis)判断吉凶。
[3] “别再伪装”的话是对玛拉图斯还是珀洛厄说的,难以判定,两者都有可能。这首诗一开始就比较暧昧,各部分之间的转换也比较复杂。Drinkwater(2012)认为,这也强化了作品“爱情中性别差异不重要”的主题。
[4] Nikoloutsos(2011)认为,提布卢斯在这里影射了普洛佩提乌斯《哀歌集》(Elegiae 1.3.23),诗人在那里描绘了自己整理睡梦中女友头发的场景。玛拉图斯费尽心机整理头发却没有满意效果,可以理解为一种艺术隐喻:提布卢斯绞尽脑汁创造优雅的爱情哀歌。男孩成了诗人的镜像。
[5] 如Verstraete(2005)所言,9-14行精心装扮的“你”并非女子,而是男子玛拉图斯(需要读到第49行才能确定)。但男子在爱情竞争中关注外貌并不罕见。Lee-Stecum(1998)提醒我们,即使在异性恋的爱情哀歌中,男女的性别界限也是模糊的。Nikoloutsos(2011)认为,玛拉图斯在这首诗中成了“爱情哀歌风格特质的化身”。Damer(2014)指出,诗歌开篇的“你”的性别身份之所以难以判断,除了诗中存在抒情主人公、玛拉图斯和珀洛厄(Pholoe)之间的三角关系外,提布卢斯在描绘玛拉图斯时也有意采用了性别颠覆的策略。在9-14行中,他引用或影射了古希腊诗人腓列塔斯(Philetas或Philitas)的铭体诗、泛希腊诗人卡利马科斯(Callimachus)的哀歌和古罗马诗人普洛佩提乌斯(Propertius)的哀歌。腓列塔斯的作品描绘的是一位高级妓女(hetaira)向阿佛洛狄忒献礼,卡利马科斯的作品描绘的是雅典娜梳妆,并突出她的天然美与阿佛洛狄忒的雕饰美之间的对照,普洛佩提乌斯的《哀歌集》(Elegiae 1.2.1-8)也突出了情人钦提娅(Cynthia)的天然美,斥责她过度打扮的行为。这三首诗均聚焦于女人,所以熟悉这些作品的读者很容易以为,提布卢斯笔下这位爱打扮的人也是女人。通过这种修正性的互文手法,提布卢斯既体现了与前辈争胜的雄心,也在文字上玩了一个“变性”游戏。
[6] “她”指珀洛厄。与爱情哀歌中典型的女人形象不同,她对打扮没兴趣。
[7] 这里的“你”已经切换到珀洛厄,即上文的“她”。拉丁语诗歌中,第二人称的切换经常很突然。
[8] 抒情主人公在这里首次进入,他为何受到“伤害”,答案要到诗末才会揭晓。
[9] 拉丁语原文一系列动词都采用了不定式形式,导致“触碰”“亲吻”和“交缠”的逻辑主语不明,增加了意义的暧昧。但根据后面的内容可以判定,这些应该是玛拉图斯发出的动作,他痴迷于珀洛厄的身体,而抒情主人公又痴恋他,因而珀洛厄的魅力对于抒情主人公是一种伤害。
[10] “男孩”指玛拉图斯。抒情主人公警告珀洛厄不要对玛拉图斯做的事,正是他希望玛拉图斯不要对自己做的事。
[11] Drinkwater(2012)指出,在提布卢斯的哀歌里,玛拉图斯是除了神灵以外唯一获得直接引语“特权”的角色,他在这首诗中的地位与第一部第四首正好相反,他成了珀洛厄的爱情奴隶,他的这番哀叹也是典型的爱情哀歌,从这个角度看,他也是哀歌诗人的化身。Booth(1996)还发现,玛拉图斯和爱情哀歌中被关在情人门外的典型角色(exclusus amator)不同,他明显是留在房内(inclusus amator),等待情人来找他,换言之,他占据了传统赋予女性的位置。
[12] Cairns(1979)注意到,抒情主人公非常突然地打断了玛拉图斯的话,取代了他说话者的位置,珀洛厄也迅速取代了玛拉图斯作为说话对象的位置。Drinkwater认为,提布卢斯借此突出了爱情哀歌中角色的流动性和随时互换的可能。这首诗的独特性在于,玛拉图斯和珀洛厄的爱情关系被嵌在抒情主人公和玛拉图斯的爱情关系框架中。